Explainer - Γροιλανδία: Γιατί ο Τραμπ έχει εμμονή με το παγωμένο νησί

Καθώς επέστρεφε αεροπορικώς από παρατεταμένες χριστουγεννιάτικες διακοπές στο Παλμ Μπιτς, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αιφνιδιάστηκε στιγμιαία όταν ένας δημοσιογράφος τον ρώτησε για το παγωμένο νησί που προσπαθεί ανοιχτά να προσαρτήσει.

«Πώς προέκυψε η Γροιλανδία;» ρώτησε με δυσπιστία στις 4 Ιανουαρίου. «Θα ανησυχήσουμε για τη Γροιλανδία σε περίπου δύο μήνες. Ας μιλήσουμε για τη Γροιλανδία σε 20 ημέρες».

Όπως αποδείχθηκε, χρειάστηκε πολύ λιγότερο από δύο μήνες για να μιλούν όλοι για τη Γροιλανδία. Και ο ίδιος ο πρόεδρος είναι αυτός που οδηγεί τη συζήτηση.

Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το CNN, αυτό που ξεκίνησε κατά την πρώτη του θητεία ως μια πρωτότυπη – αν και, τουλάχιστον για ορισμένους συμβούλους, όχι απολύτως σοβαρή – προσπάθεια ελέγχου της τεράστιας αρκτικής γης, έχει μετατραπεί σε εμμονή, προκαλώντας τη χειρότερη κρίση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης εδώ και γενιές.

Η αιφνίδια κλιμάκωση, στις πρώτες εβδομάδες του έτους, των προσπαθειών του Τραμπ να καταλάβει τον έλεγχο της Γροιλανδίας έχει αφήσει τους Ευρωπαίους συμμάχους βαθιά ταραγμένους και έχει αναγκάσει τους ίδιους τους συνεργάτες του να σπεύσουν να διαμορφώσουν πολιτικές που θα ανταποκρίνονται στις διευρυνόμενες απειλές του, ακόμη κι αν κάποιοι ανησυχούν ότι ο πρόεδρος ίσως το παρατραβά, επιμένοντας πως οι ΗΠΑ δεν θα δεχτούν τίποτα λιγότερο από τον πλήρη έλεγχο της χώρας.

Αν και η ομάδα του Τραμπ σε μεγάλο βαθμό συμφωνεί μαζί του ως προς τη σημασία του αμερικανικού ελέγχου της Γροιλανδίας για λόγους εθνικής ασφάλειας, πολλοί από τους κορυφαίους συμβούλους του δεν συμφωνούν ως προς τον καλύτερο τρόπο για να επιτευχθεί αυτό.

«Δεν θέλουμε να την κάνουμε πολιτεία», δήλωσε ένας σύμβουλος του Τραμπ. «Αλλά θέλουμε συμμαχία μαζί τους; Χωρίς καμία αμφιβολία».

Καθώς ο Τραμπ εντείνει την επιθετική ρητορική του περί προσάρτησης της χώρας και αρνείται να αποκλείσει τη χρήση στρατιωτικών μέσων, αρκετοί αξιωματούχοι εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι σε ένα τόσο δραστικό βήμα. Αντ’ αυτού, η προτίμηση πολλών συμμάχων του προέδρου είναι να χρησιμοποιήσει την απειλή επιβολής δασμών ως διαπραγματευτικό εργαλείο, δημιουργώντας περιθώριο για περισσότερες ευρωπαϊκές παραχωρήσεις και επιλύοντας το ζήτημα μέσω μιας διαπραγμάτευσης τύπου «Η Τέχνη της Συμφωνίας».

«Πιστεύουν ότι μπορούν να πιέσουν τη Δανία προς μια συμφωνία, ακόμη κι αν αυτή δεν οδηγήσει στην παραχώρηση ολόκληρης της επικράτειας», δήλωσε άλλη πηγή που γνωρίζει τις συζητήσεις. «Κάποια μορφή συνεταιρικού ελέγχου της Γροιλανδίας θα πετύχαινε τον ίδιο στόχο».

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άννα Κέλι ανέφερε σε δήλωσή της για το ρεπορτάζ ότι «ολόκληρη η κυβέρνηση είναι έτοιμη να υλοποιήσει οποιοδήποτε σχέδιο απόκτησης της Γροιλανδίας επιλέξει ο πρόεδρος».

«Ο πρόεδρος Τραμπ ηγείται όλης της εξωτερικής πολιτικής και δεν εξελέγη για να διατηρήσει το status quo», είπε. «Πολλοί από τους προκατόχους του αναγνώρισαν τη στρατηγική λογική της απόκτησης της Γροιλανδίας, αλλά μόνο ο πρόεδρος Τραμπ είχε το θάρρος να το επιδιώξει σοβαρά».

Τουλάχιστον ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες εξακολουθούν να ελπίζουν ότι μια συμφωνία είναι εφικτή. Μετά από συνομιλίες με τον Τραμπ το Σαββατοκύριακο, κάποιοι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ο πρόεδρος φάνηκε δεκτικός στις διευκρινίσεις τους σχετικά με το γιατί ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες έστελναν στρατεύματα στη Γροιλανδία. Σύμφωνα με ανώτερο Βρετανό αξιωματούχο, ο Τραμπ παραδέχθηκε σε τηλεφωνική συνομιλία με τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ ότι ενδέχεται να είχε λάβει «λανθασμένες πληροφορίες» για την ευρωπαϊκή στρατιωτική παρουσία.

Ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος δήλωσε ότι ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, στενός συνομιλητής του Τραμπ, φαίνεται πεπεισμένος ότι υπάρχει περιθώριο συμφωνίας και έχει θέσει κατ’ ιδίαν το ενδεχόμενο επαναδιαπραγμάτευσης της συμφωνίας του 1951 μεταξύ ΗΠΑ, Δανίας και Γροιλανδίας, ενδεχομένως με αυστηρές εγγυήσεις ότι θα απαγορευτούν κινεζικές επενδύσεις στο νησί.

Αξιωματούχοι αναφέρουν ότι η πιο πρόσφατη, επιθετική επιδίωξη του Τραμπ για τη Γροιλανδία ξεκίνησε μετά την επιτυχημένη αμερικανική στρατιωτική αποστολή στις αρχές του μήνα για τη σύλληψη του τότε προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, γεγονός που εδραίωσε στο μυαλό του προέδρου ένα όραμα αμερικανικής ηγεμονίας σε ολόκληρο το δυτικό ημισφαίριο. Ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φοβούνται επίσης ότι η απόφαση να σταλούν στρατεύματα από τη Δανία και άλλα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ για κοινές ασκήσεις το Σαββατοκύριακο ίσως είχε το αντίθετο αποτέλεσμα, εκνευρίζοντας τον Τραμπ και ωθώντας τον να κινηθεί ταχύτερα.

«Αυτή τη στιγμή, θα κάνουμε κάτι με τη Γροιλανδία, είτε τους αρέσει είτε όχι», δήλωσε ο Τραμπ στις 9 Ιανουαρίου. «Γιατί αν δεν το κάνουμε, η Ρωσία ή η Κίνα θα πάρουν τη Γροιλανδία».

Μια μακρόχρονη εμμονή

Περί τα μέσα της πρώτης του θητείας, ο Τραμπ άρχισε να απευθύνει μια ασυνήθιστη ερώτηση σε γνωστούς και συμβούλους του: πίστευαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έπρεπε να αγοράσουν τη Γροιλανδία;

Υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές για το πώς η ιδέα έφτασε για πρώτη φορά στον πρόεδρο, ο οποίος τότε ήταν ακόμη σχετικά άπειρος στη διπλωματία. Ο Ρόναλντ Λόντερ, δισεκατομμυριούχος κληρονόμος της αυτοκρατορίας καλλυντικών και παλιός γνωστός του Τραμπ, συγκαταλέγεται σε όσους του έθεσαν πρώτοι την ιδέα, σύμφωνα με πρώην αξιωματούχους. Το θέμα συζητήθηκε επίσης σε ορισμένες ενημερώσεις πληροφοριών προς τον πρόεδρο.

Από την αρχή, ο Τραμπ φάνηκε να είναι καθηλωμένος από το μέγεθος της Γροιλανδίας – ή τουλάχιστον από το πόσο μεγάλη φαίνεται στους χάρτες της προβολής Μερκατόρ. Ακόμη κι αν το νησί είναι μικρότερο από όσο δείχνει, η απόκτησή του θα αποτελούσε τη μεγαλύτερη εδαφική επέκταση από οποιονδήποτε Αμερικανό πρόεδρο και θα καθιστούσε τις ΗΠΑ τη μεγαλύτερη χώρα στον κόσμο σε έκταση.

Οι συνεργάτες του τότε δεν απέρριψαν την ιδέα εξαρχής. Η στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας στην Αρκτική ήταν σαφής και οι ανησυχίες για ρωσική ή κινεζική επιρροή αυξάνονταν. Μια μικρή ομάδα στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας ανέλαβε να παρουσιάσει επιλογές στον Τραμπ – οι περισσότερες εκ των οποίων προέβλεπαν ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας και καμία στρατιωτική κατάληψη.

Όταν η ιδέα έγινε δημόσια, ωστόσο, η υλοποίησή της άρχισε να φαίνεται λιγότερο ρεαλιστική. Η δανική κυβέρνηση δήλωσε ότι η Γροιλανδία δεν πωλείται. Θιγμένος, ο Τραμπ ακύρωσε αιφνιδίως προγραμματισμένη επίσκεψη στην Κοπεγχάγη και χαρακτήρισε την πρωθυπουργό «κακιά». Η ιδέα σπάνια επανήλθε δημόσια.

Μέχρι τις αρχές του περασμένου έτους. Μετά την επανεκλογή του – χωρίς να έχει αναφέρει τη Γροιλανδία ούτε μία φορά στην προεκλογική του εκστρατεία – ο Τραμπ ανανέωσε τη δέσμευσή του να πάρει τον έλεγχο της επικράτειας και αρνήθηκε να αποκλείσει τη στρατιωτική δράση.

Νέες απειλές και νέοι φόβοι

Σχεδόν παρεμπιπτόντως, ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί την Παρασκευή ότι θα μπορούσε να επιβάλει νέους δασμούς σε χώρες που αντιτίθενται στις αρκτικές του φιλοδοξίες.

«Μπορεί να επιβάλω δασμούς σε χώρες αν δεν συνταχθούν με τη Γροιλανδία», είπε. «Γιατί χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία για την εθνική μας ασφάλεια».

Είκοσι τέσσερις ώρες αργότερα, η ιδέα μετατράπηκε σε πλήρη απειλή, με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και ποσοστά, έως ότου – όπως έγραψε – επιτευχθεί «πλήρης και ολοκληρωτική αγορά της Γροιλανδίας».

Η απόφαση να σταλούν στρατεύματα από τη Δανία και άλλα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ για κοινές στρατιωτικές ασκήσεις το Σαββατοκύριακο θεωρήθηκε από πολλούς διπλωμάτες του ΝΑΤΟ ότι είχε το αντίθετο αποτέλεσμα και ενεργοποίησε την απειλή των δασμών από τον Τραμπ, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες που μίλησαν στο CNN. Αντί να ενισχύσει την παρουσία του ΝΑΤΟ στη Γροιλανδία, η κίνηση αυτή έδειξε στον Τραμπ ότι οι δραστηριότητες υπό δανική ηγεσία ήταν ικανές να βελτιώσουν την ασφάλεια στην Αρκτική.

Ακολούθησε αγώνας δρόμου για να διευκρινιστεί στον Τραμπ τι ακριβώς σήμαιναν αυτές οι στρατιωτικές κινήσεις. Τρεις Ευρωπαίοι ηγέτες που διατηρούν τις στενότερες σχέσεις μαζί του — ο Στάρμερ, ο Ρούτε και η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι — προσπάθησαν όλοι να του εξηγήσουν τηλεφωνικά την Κυριακή. Ο Ρούτε μάλιστα φέρεται να ζήτησε από τη Δανία τη Δευτέρα να αποφύγει την αποστολή επιπλέον στρατευμάτων, σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο.

Παρά τις τηλεφωνικές αυτές παρεμβάσεις, ήταν σαφές ότι οι σύμβουλοι του Τραμπ ήθελαν να διασφαλίσουν πως τα αισθήματά του θα γίνουν ευρέως γνωστά. Ένα γραπτό μήνυμα που έστειλε το Σαββατοκύριακο στον πρωθυπουργό της Νορβηγίας — στο οποίο ανέφερε ότι δεν αισθάνεται πλέον δεσμευμένος «να σκέφτεται αποκλειστικά την Ειρήνη», επειδή η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ δεν του απένειμε το Νόμπελ Ειρήνης — κοινοποιήθηκε από Αμερικανούς αξιωματούχους σε πολλούς Ευρωπαίους πρέσβεις στην Ουάσιγκτον την Κυριακή, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν το περιεχόμενο των μηνυμάτων.

Το μήνυμα ήταν σαφές: παρά κάποιες αχτίδες ελπίδας που διαφάνηκαν την περασμένη εβδομάδα για την εξομάλυνση του ζητήματος της Γροιλανδίας, ο Τραμπ σκλήραινε τη στάση του.

Στο παρασκήνιο, Ευρωπαίοι διπλωμάτες δηλώνουν εξοργισμένοι και αποσβολωμένοι. Κάποιοι έχουν φτάσει στο σημείο να συγκρίνουν ιδιωτικά τον Τραμπ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, θεωρώντας ότι η προσπάθεια κατευνασμού του είναι «παιχνίδι για ανόητους», όπως ανέφερε Αμερικανός διπλωμάτης που έχει συζητήσει το θέμα με Ευρωπαίους ομολόγους του.

Χωρίς διάθεση για «διέξοδο»

Ο Τραμπ συνεχίζει να επιμένει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να αποκτήσουν τη Γροιλανδία λόγω της στρατηγικής της σημασίας, της πιθανής έλξης που ασκεί στο Πεκίνο και τη Μόσχα, αλλά και — όπως λέει — επειδή είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη του διαστημικού συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας, γνωστού ως «Χρυσός Θόλος» (Golden Dome).

Ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι και ειδικοί συμφωνούν σχεδόν καθολικά ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν χρειάζεται να κατέχει τη Γροιλανδία για να υλοποιήσει το συγκεκριμένο πρόγραμμα, παρά την αξία της περιοχής στον τομέα της αντιπυραυλικής άμυνας — κάτι που αποδεικνύεται από τα στρατιωτικά μέσα που ήδη βρίσκονται εκεί.

Ένα ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης στη διαστημική βάση Πιτουφίκ, πρώην αεροπορική βάση Θούλε, λειτουργεί ήδη στη Γροιλανδία. Επιπλέον, άλλες αμερικανικές υποδομές στο Ηνωμένο Βασίλειο παρέχουν κάλυψη για την περιοχή, όπως σημείωσε Αμερικανός αξιωματούχος.

«Το ερώτημα είναι: τι ακριβώς πιστεύει η κυβέρνηση Τραμπ ότι θα κερδίσει από την ιδιοκτησία της Γροιλανδίας σε ό,τι αφορά την αντιπυραυλική και αεροπορική άμυνα στο διάστημα, σε σύγκριση με τη σημερινή στάση της Γροιλανδίας, η οποία λέει: “Μπορείτε να στείλετε όσα στρατεύματα θέλετε. Μπορείτε να έχετε όσες βάσεις θέλετε. Θα συνεργαστούμε πλήρως μαζί σας”;», δήλωσε πηγή που γνωρίζει τις συζητήσεις μεταξύ διακομματικών μελών του Κογκρέσου και Δανών αξιωματούχων σχετικά με τον «Χρυσό Θόλο», στο πλαίσιο πρόσφατης κοινοβουλευτικής επίσκεψης στη χώρα με επίκεντρο τη Γροιλανδία.

Για τον Τραμπ, η απάντηση είναι προφανής. Ποτέ δεν θεώρησε ότι η απλή αύξηση των αμερικανικών βάσεων, ραντάρ ή πυραύλων στη Γροιλανδία — κάτι που οι Δανοί έχουν δηλώσει πρόθυμοι να δεχθούν, όπως έκαναν και κατά τον Ψυχρό Πόλεμο — αποτελεί εναλλακτική λύση αντί της πλήρους κατοχής του νησιού.

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Όπως έχει πει ο πρόεδρος, το ΝΑΤΟ γίνεται πολύ πιο ισχυρό και αποτελεσματικό με τη Γροιλανδία στα χέρια των Ηνωμένων Πολιτειών και οι κάτοικοι της Γροιλανδίας θα εξυπηρετούνταν καλύτερα αν προστατεύονταν από τις ΗΠΑ απέναντι στις σύγχρονες απειλές στην Αρκτική».

Πράγματι, ο Τραμπ ήταν σταθερός στη θέση ότι ο μόνος τρόπος να αξιοποιηθούν πραγματικά τα οφέλη της Γροιλανδίας είναι η πλήρης ιδιοκτησία της.

«Θα μπορούσα να στείλω πολλούς στρατιώτες εκεί αυτή τη στιγμή, αν το ήθελα, αλλά χρειάζεσαι κάτι περισσότερο από αυτό», είπε την περασμένη εβδομάδα. «Χρειάζεσαι ιδιοκτησία. Χρειάζεσαι πραγματικά τίτλο κυριότητας».

Πηγή: CNN