Explainer: Η διακοπή ίντερνετ ως εργαλείο καταστολής και ψηφιακής απομόνωσης στο Ιράν

Το Ιράν διανύει τη δέκατη ημέρα μιας από τις πιο ακραίες διακοπές διαδικτύου παγκοσμίως, με περίπου 92 εκατομμύρια πολίτες αποκομμένους από κάθε μορφή διαδικτυακής επικοινωνίας, αλλά και σοβαρές δυσλειτουργίες σε τηλεφωνικές κλήσεις και γραπτά μηνύματα. Η ιρανική κυβέρνηση διέκοψε τις υπηρεσίες στις 8 Ιανουαρίου, επικαλούμενη λόγους ασφαλείας και «εξωτερικά υποκινούμενες τρομοκρατικές ενέργειες», ενώ παρατηρητές εκτιμούν ότι στόχος είναι η καταστολή των διαδηλώσεων και ο περιορισμός της διεθνούς πληροφόρησης.

Παρότι οι αρχές δεν έχουν ανακοινώσει πότε θα αποκατασταθεί η πρόσβαση, δημοσιεύματα αναφέρουν ότι το διεθνές ίντερνετ δεν θα επανέλθει τουλάχιστον έως το ιρανικό νέο έτος, στα τέλη Μαρτίου. Παράλληλα, οργανώσεις που παρακολουθούν την ελευθερία του διαδικτύου προειδοποιούν ότι το καθεστώς προχωρά σε τεχνικές και θεσμικές αλλαγές, με στόχο έναν μόνιμο και αυστηρά ελεγχόμενο περιορισμό της πρόσβασης στο παγκόσμιο διαδίκτυο.

Από προσωρινή διακοπή σε «μαύρη τρύπα επικοινωνίας»

Το Ιράν διατηρεί αυστηρό έλεγχο στο διαδίκτυο για πολλά χρόνια, με τις περισσότερες δυτικές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και ιστοσελίδες ειδήσεων, όπως το BBC News, να είναι αποκλεισμένες.

Ωστόσο, πολλοί κατάφεραν να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν δημοφιλείς εφαρμογές, όπως το Instagram, μέσω VPNs (Εικονικά Ιδιωτικά Δίκτυα).

Οργανώσεις υπέρ της ελευθερίας του διαδικτύου, όπως το Access Now, επισημαίνουν ότι το Ιράν χρησιμοποιεί συστηματικά τις διακοπές στο ίντερνετ για να συγκαλύψει μαζική βία και σκληρή καταστολή διαδηλωτών, όπως συνέβη κατά τις εθνικές shutdowns του Νοεμβρίου 2019 και του Σεπτεμβρίου 2022.

Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν ότι οι διακοπές χρησιμοποιούνται συστηματικά για τη συγκάλυψη βίαιης καταστολής. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, χιλιάδες διαδηλωτές έχουν σκοτωθεί ή συλληφθεί, ενώ ο πραγματικός αριθμός θεωρείται πολύ μεγαλύτερος, καθώς η έλλειψη επικοινωνίας καθιστά αδύνατη την ανεξάρτητη επιβεβαίωση. Την ίδια στιγμή, η οικονομία πλήττεται σοβαρά, με το ηλεκτρονικό εμπόριο και τα μέσα βιοπορισμού εκατομμυρίων πολιτών να παραλύουν.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η Τεχεράνη φαίνεται να στοχεύει σε ένα μίγμα μόνιμου κινεζικού και ρωσικού ελέγχου του διαδικτύου, με αυστηρή παρακολούθηση και περιορισμένη πρόσβαση. Ωστόσο, νέες τεχνολογίες όπως το δορυφορικό ίντερνετ Starlink και αποκεντρωμένα mesh δίκτυα δυσκολεύουν την πλήρη απομόνωση. Ειδικοί υποστηρίζουν ότι, παρά τις προσπάθειες των καθεστώτων, η παγκόσμια πρόσβαση στο διαδίκτυο τελικά θα εξακολουθεί να εξελίσσεται, σε ένα διαρκές παιχνίδι «γάτας και ποντικιού» ανάμεσα σε τεχνολογία και αυταρχικά μέτρα.

Πηγή: BBC