Ποιος είναι ο Ρεζά Παχλαβί - Ο εξόριστος γιος του τελευταίου σάχη του Ιράν δηλώνει έτοιμος να επιστρέψει

Ο 65χρονος Ρεζά Παχλαβί απηύθυνε πριν από λίγες ώρες νέο κάλεσμα για πανεθνική κινητοποίηση, σε διάγγελμά του το οποίο ανήρτησε στο Χ και μέσω του οποίου δήλωσε έτοιμος να επιστρέψει στο Ιράν. Ο Παχλαβί ζει από το 1979 μεταξύ Λος Άντζελες και Ουάσινγκτον.

Ο Ρεζά Παχλαβί μίλησε με τα θερμότερα λόγια για τους διαδηλωτές που αψήφησαν τις «απειλές» της ανώτατης ηγεσίας του Ιράν και υποστήριξε ότι οι νέες διαδηλώσεις το βράδυ της Παρασκευής προκάλεσαν ισχυρό πλήγμα στο κυβερνών κατεστημένο. «Με την αποφασιστική σας ανταπόκριση στο πρώτο κάλεσμα, είμαι βέβαιος ότι, αν στοχεύσουμε καλύτερα την παρουσία μας στους δρόμους και ταυτόχρονα διακόψουμε τις οικονομικές αρτηρίες του καθεστώτος, θα φέρουμε την Ισλαμική Δημοκρατία και τον φθαρμένο και εύθραυστο μηχανισμό καταστολής της στα γόνατα», ανέφερε ο Παχλαβί και απηύθυνε έκκληση για πανεθνική απεργία σε κρίσιμους τομείς, όπως οι μεταφορές, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και η ενέργεια - μια κίνηση που εκτιμάται ότι θα μπορούσε να πλήξει άμεσα τα οικονομικά θεμέλια του καθεστώτος.

Μάλιστα, κάλεσε τους διαδηλωτές να βγουν ξανά στους δρόμους του Ιράν τόσο σήμερα Σάββατο, όσο και αύριο Κυριακή σε καθορισμένη ώρα και να κρατούν τις σημείες για «να επανακτήσουν τους δημόσιους χώρους. (...) Ο στόχος μας δεν είναι πλέον απλώς να βγαίνουμε στους δρόμους. Ο στόχος είναι να προετοιμαστούμε για την κατάληψη των κέντρων των πόλεων και τη διατήρησή τους». 

Την ίδια ώρα, απευθύνθηκε σε μέλη των ενόπλων δυνάμεων και των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, καλώντας όσους συμμερίζονται το κίνημα διαμαρτυρίας να υπονομεύσουν εκ των έσω τον μηχανισμό καταστολής, καθυστερώντας ή αποδιοργανώνοντας τις επιχειρήσεις του κράτους, ενώ δήλωσε ότι προετοιμάζεται να βρεθεί στη χώρα «τη στιγμή της νίκης της εθνικής επανάστασης. Και εγώ προετοιμάζομαι να επιστρέψω στην πατρίδα, ώστε, τη στιγμή της νίκης της εθνικής μας επανάστασης, να βρίσκομαι δίπλα σας. Εκείνη η ημέρα είναι πολύ κοντά». 

Ποιος είναι ο Ρεζά Παχλαβί, ο εξόριστος γιος του τελευταίου σάχη του Ιράν

Ο Ρεζά Παχλαβί ήταν μόλις 16 ετών όταν η επανάσταση του 1979 στο Ιράν ανέτρεψε την 40χρονη διακυβέρνηση του πατέρα του. Ο μεγαλύτερος γιος του Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, ήταν ο πρώτος στη σειρά διαδοχής που κληρονόμησε την πλούσια σε πετρέλαιο χιλιάδων ετών αυτοκρατορία. Τώρα, στην ηλικία των 65 ετών, σχεδόν μισό αιώνα μετά την απώλεια του δικαιώματός του από την κληρονομία, η αναμονή του μπορεί επιτέλους να φτάνει στο τέλος της. «Αυτή είναι η τελευταία μάχη. Ο Παχλαβί θα επιστρέψει!» ήταν ένα από τα συνθήματα που ξεχώρισαν στις πανεθνικές διαμαρτυρίες που συγκλόνισαν το Ιράν το βράδυ της Πέμπτης, αφού ο εξόριστος πρώην πρίγκιπας διάδοχος προέτρεψε τους συμπατριώτες του να βγουν στους δρόμους. «Τζαβίντ Σαχ (ζήτω ο βασιλιάς)!» φώναξαν οι διαδηλωτές. «Ρεζά Σαχ, ο Θεός να ευλογεί την ψυχή σου!»

Οι διαμαρτυρίες της Πέμπτης ήταν το αποκορύφωμα ημερών διαδηλώσεων που ξεκίνησαν στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης κατά των οικονομικών παραπόνων, αλλά γρήγορα απέκτησαν αντικαθεστωτικό χαρακτήρα. Ο Παχλαβί έχει επιδιώξει να τοποθετηθεί ως ντε φάκτο ηγέτης. Η υποστήριξη προς την έκπτωτη μοναρχία αποτελεί ταμπού στο Ιράν, ποινικό αδίκημα και ένα συναίσθημα που εδώ και καιρό αποδοκιμαζόταν από μια κοινωνία που οργάνωσε μια λαϊκή εξέγερση για να ανατρέψει τη δικτατορία του Σάχη.

«Ο Ρεζά Παχλαβί αναμφίβολα έχει αυξήσει την επιρροή του και έχει μετατραπεί σε πρωτοπόρο στην ιρανική πολιτική της αντιπολίτευσης», δήλωσε ο Αράς Αζίζι, ακαδημαϊκός και συγγραφέας του βιβλίου «Τι θέλουν οι Ιρανοί». «Αλλά υποφέρει επίσης από πολλά προβλήματα. Είναι μια διχαστική προσωπικότητα και όχι μια ενωτική».

Επί δεκαετίες, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει εξουδετερώσει την εγχώρια αντιπολίτευση, φυλακίζοντας τους επικριτές της, συμπεριλαμβανομένων πρώην προέδρων. Ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, η απόλυτη εξουσία στο Ιράν, περιορίζει τις εξουσίες των αιρετών αξιωματούχων και θεωρεί την εντολή του ως θεματοφύλακα του καθεστώτος, καταπολεμώντας τις προκλήσεις κατά της διακυβέρνησής του. Αυτό έχει ενδυναμώσει την εξωτερική αντιπολίτευση, η οποία έχει αναπτυχθεί από τη μεγάλη διασπορά του Ιράν και έχει ανασύρει προσωπικότητες όπως ο Παχλαβί από τη σχετική αφάνεια.

Γιατί ήρθε και πάλι στο προσκήνιο ο Παχλαβί;

Ο Παχλαβί ήρθε για πρώτη φορά στο προσκήνιο αφότου το Ιράν το 2020 κατέρριψε κατά λάθος μια εμπορική πτήση μετά την απογείωσή της από την Τεχεράνη με προορισμό την Ουκρανία. Το περιστατικό πυροδότησε την εξωτερική αντιπολίτευση, δημιουρώντας ένα συμβούλιο με επικεφαλής τον Παχλαβί. Οι διαφωνίες μεταξύ των Ιρανών αντιφρονούντων οδήγησαν στην πρόωρη κατάρρευση του συμβουλίου. Αλλά ο Παχλαβί παρέμεινε ως το πιο γνωστό πρόσωπο της αντιπολίτευσης. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ήταν ο πιο γνωστός υποστηρικτής του. Είναι μια συμμαχία που έχει πολώσει τους Ιρανούς. 

«Ο Παχλαβί προσωπικά δεν έχει χαρακτηριστικά που να αρέσουν στον Τραμπ. Είναι μάλλον βιβλιοφάγος και του λείπει το είδος του προσωπικού χαρίσματος που θα μπορούσε να αρέσει σε κάποιον σαν τον Τραμπ», εκτιμούν ειδικοί. 

Ο Παχλαβί δεν έχει δεσμευτεί για την ανάμειξή του στη μάχη. Έχει δηλώσει ότι είναι πρόθυμος να ηγηθεί του Ιράν σε μια μεταβατική περίοδο σε περίπτωση που οι διαδηλωτές καταφέρουν να εκδιώξουν το καθεστώς σε αυτές τις διαδηλώσεις, τις πέμπτες αντικαθεστωτικές διαμαρτυρίες σε σχεδόν μια δεκαετία. Αλλά δεν δίνει πολλές λεπτομέρειες για τα σχέδιά του και οι επικριτές του λένε ότι η απειρία του μπορεί σύντομα να στραφεί εναντίον του. «Μιλάει για μεταβατικό ηγέτη και για μεταβατική κυβέρνηση, αλλά ποιος θα είναι στην μεταβατική κυβέρνηση, ποιος θα είναι υποψήφιος, ποιοι είναι οι υποψήφιοί σας», δήλωσε ο Vali Nasr, ειδικός σε θέματα Ιράν και καθηγητής στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Johns Hopkins.

Η συσπείρωση γύρω από τον Παχλαβί είναι το πιο σίγουρο σημάδι, λένε οι αναλυτές, ότι η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν φαίνεται να έχει φτάσει σε αδιέξοδο. «Οι Ιρανοί δεν επιλέγουν (τον Παχλαβί) επειδή είναι παρών στην κοινότητα, αλλά επειδή είναι απελπισμένοι», είπε ο Νασρ. Ο Παχλαβί εκμεταλλεύεται αυτή τη νοσταλγία για την εποχή πριν από την Ισλαμική Δημοκρατία. «Πολλοί μεγαλύτεροι σε ηλικία Ιρανοί θυμούνται την ημέρα που γεννήθηκα και τι εθνική φρενίτιδα επικρατούσε», δήλωσε στην Wall Street Journal αυτή την εβδομάδα. «Αλλά τώρα στην ηλικία των 65 ετών... οι νέοι Ιρανοί με αποκαλούν πατέρα. Και αυτό είναι το καλύτερο πράγμα».

Με πληροφορίες από BBC και CNN