Ιράν: Μια βαθιά πολιτική και κοινωνική κρίση και τα ερωτήματα που υπερβαίνουν τις διαδηλώσεις
Για πολλές συνεχόμενες ημέρες, το Ιράν βιώνει έναν από τους πιο βίαιους και εκτεταμένους κύκλους κοινωνικής εξέγερσης των τελευταίων ετών. Οι δρόμοι της Τεχεράνης, της Μασχάντ, του Ισφαχάν και δεκάδων ακόμη πόλεων έχουν μετατραπεί σε πεδία ανοιχτής σύγκρουσης ανάμεσα σε πολίτες που διαδηλώνουν και σε ένα καθεστώς που απαντά με πραγματικά πυρά, μαζικές συλλήψεις, διακοπές επικοινωνιών και νεκρούς. Δεν πρόκειται πια για «επεισόδια» ή «τοπικές αναταραχές». Πρόκειται για μια ευρείας κλίμακας αντικαθεστωτική εξέγερση, με υψηλό και διαρκώς αυξανόμενο ανθρώπινο κόστος.
Η αρχική σπίθα μπορεί να συνδέθηκε – όπως συμβαίνει συχνά στο Ιράν – με την οικονομική ασφυξία, την ακρίβεια και τη διάλυση του βιοτικού επιπέδου. Πολύ γρήγορα, ωστόσο, το περιεχόμενο των διαδηλώσεων υπερέβη τα οικονομικά αιτήματα. Τα συνθήματα στράφηκαν ευθέως κατά της ίδιας της θεοκρατικής εξουσίας, αμφισβητώντας τη νομιμοποίησή της και τον τρόπο με τον οποίο ασκεί την εξουσία πάνω στην κοινωνία. Το καθεστώς απάντησε με τον μόνο τρόπο που γνωρίζει: καταστολή χωρίς όρια, γενικευμένη διακοπή του διαδικτύου και συλλογικές τιμωρίες.
Η εικόνα αυτή δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Το ισλαμοφασιστικό καθεστώς του Ιράν δεν αντιμετωπίζει απλώς μια ακόμη κοινωνική διαμαρτυρία· αντιμετωπίζει μια βαθιά πολιτική κρίση εκπροσώπησης. Και ακριβώς τη στιγμή αυτής της ωμής σύγκρουσης ανάμεσα στην κοινωνία και την θεοκρατική εξουσία, αποκαλύπτεται με ενάργεια μια δεύτερη κρίση εξίσου αποκαλυπτική: η κρίση του αυτοαποκαλούμενου «προοδευτισμού» στη Δύση.
Ένα σημαντικό τμήμα του δυτικού δημόσιου λόγου –και όχι μόνο– επιδεικνύει μια αμήχανη σιωπή. Άλλοτε καταφεύγει σε ίσες αποστάσεις, άλλοτε σε πολιτισμικό σχετικισμό, άλλοτε σε γενικόλογες αναφορές περί «αποφυγής της βίας από όλες τις πλευρές». Στην πράξη, αποφεύγει να κατονομάσει τον θύτη. Και ο θύτης εδώ δεν είναι αόριστος, είναι ένα θεοκρατικό, αυταρχικό φασιστικό καθεστώς που δολοφονεί διαδηλωτές για να επιβιώσει.
Η ιδεολογική αυτή τύφλωση δεν είναι καινούργια. Έχει τις ρίζες της σε έναν αντιδυτικισμό που έχει μετατραπεί από κριτική στάση σε δογματική ταυτότητα. Ό,τι συγκρούεται με τη Δύση βαφτίζεται αυτομάτως «αντι-ιμπεριαλιστικό» και, άρα, περίπου δικαιωμένο. Ακόμη κι αν πρόκειται για καθεστώτα που οικοδομούν την εξουσία τους πάνω στον φόβο, τη θρησκευτική επιβολή και τη συστηματική παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η εξέγερση στο Ιράν, όπως και εκείνη που ακολούθησε τον θάνατο της Μάχσα Αμινί, δεν είναι πολιτισμικό ζήτημα. Είναι βαθιά πολιτικό και καθολικά ανθρώπινο. Οι διαδηλωτές δεν ζητούν «σεβασμό στην παράδοση» ούτε ειδική μεταχείριση· ζητούν λόγο χωρίς φόβο, σώμα χωρίς καταναγκασμό, ζωή χωρίς απειλή. Ζητούν, με άλλα λόγια, τα στοιχειώδη.
Η αποφυγή σαφούς τοποθέτησης απέναντι σε τέτοια φαινόμενα δεν αποτελεί ένδειξη νηφαλιότητας, αλλά έλλειμμα ηθικής και πολιτικής συνέπειας. Ο προοδευτισμός, αν θέλει να διατηρεί το αξιακό του περιεχόμενο, οφείλει να ασκείται χωρίς επιλεκτικές σιωπές και χωρίς ιδεοληπτικές εξαιρέσεις. Διαφορετικά, μετατρέπεται σε εργαλείο ερμηνείας του κόσμου που αδυνατεί να σταθεί στο ύψος των ίδιων του των διακηρύξεων.
Στο Ιράν δεν δοκιμάζεται απλώς η αντοχή ενός αυταρχικού καθεστώτος. Δοκιμάζεται και η αξιοπιστία εκείνων που επικαλούνται τα ανθρώπινα δικαιώματα ως οικουμενικό μέτρο πολιτικής κρίσης. Και η στάση απέναντι σε αυτή την εξέγερση λειτουργεί, αναπόφευκτα, ως δείκτης σοβαρότητας — όχι μόνο για τις διεθνείς ισορροπίες, αλλά και για το ίδιο το περιεχόμενο του σύγχρονου προοδευτικού λόγου.
10°
