Το Ιράν σε διπλή πίεση: διαδηλώσεις στο εσωτερικό και φόβος στρατιωτικών πληγμάτων απ’ έξω
Η ηγεσία του Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις πιο σύνθετες κρίσεις των τελευταίων ετών, καθώς η κλιμακούμενη κοινωνική αναταραχή στο εσωτερικό της χώρας συμπίπτει με τον αυξανόμενο κίνδυνο στρατιωτικών επιθέσεων από το εξωτερικό. Για πρώτη φορά, σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους και αναλυτές, το καθεστώς καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα μαζικές αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις και την προοπτική να βρεθεί ξανά στο στόχαστρο των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Οι διαδηλώσεις έχουν συγκλονίσει το Ιράν για περισσότερο από μία εβδομάδα. Αν και δεν έχουν λάβει ακόμη τις διαστάσεις των μεγάλων εξεγέρσεων του 2019 ή του 2022, έχουν προκαλέσει έντονη ανησυχία στην πολιτική και στρατιωτική ηγεσία. Η οικονομική κατάρρευση, ο πληθωρισμός και η πτώση του εθνικού νομίσματος αποτελούν τον βασικό πυρήνα της λαϊκής δυσαρέσκειας, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται κάποια αξιόπιστη στρατηγική εξόδου από την κρίση.
Την ίδια στιγμή, οι διεθνείς πιέσεις εντείνονται. Ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε δημόσια ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να επέμβουν εάν το ιρανικό καθεστώς προχωρήσει σε αιματηρή καταστολή ειρηνικών διαδηλωτών. Παράλληλα, Ισραηλινοί αξιωματούχοι εξέφρασαν ανοιχτά τη στήριξή τους στους διαμαρτυρόμενους, ενισχύοντας τον φόβο στην Τεχεράνη ότι η εσωτερική αστάθεια μπορεί να εκληφθεί ως ευκαιρία για νέα πλήγματα.
Η πρόσφατη στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, ενός από τους στενότερους συμμάχους του Ιράν, λειτούργησε ως ηχηρό καμπανάκι για την ιρανική ηγεσία. Κυβερνητικοί αξιωματούχοι και αναλυτές στο Ιράν αναγνωρίζουν ότι η οικονομική κατάρρευση υπήρξε καθοριστικός παράγοντας και σε άλλες περιπτώσεις πτώσης καθεστώτων, επισημαίνοντας πως όταν οι δυνάμεις ασφαλείας πιέζονται οικονομικά, οι «γραμμές άμυνας» μπορεί να καταρρεύσουν.
Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν συγκάλεσε έκτακτες συσκέψεις, αναζητώντας τρόπους περιορισμού της έντασης με λιγότερη βία, ώστε να μην οξυνθεί περαιτέρω η κοινωνική οργή. Ταυτόχρονα, εξετάζονται σενάρια προετοιμασίας για ενδεχόμενες στρατιωτικές επιθέσεις από το εξωτερικό.
Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει παραδεχθεί δημόσια ότι δεν διαθέτει «έτοιμες λύσεις» για τα βαθιά οικονομικά και πολιτικά προβλήματα της χώρας, καλώντας σε μεγαλύτερη κατανόηση των αιτημάτων της κοινωνίας. Σε αντίθεση με αυτόν τον τόνο, ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ εμφανίστηκε πιο σκληρός, αποδίδοντας τις ταραχές σε ξένες παρεμβάσεις και ζητώντας αυστηρή αντιμετώπιση όσων χαρακτήρισε «ταραχοποιούς».
Στο πεδίο, οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από εμπόρους που έκλεισαν τα καταστήματά τους, επεκτάθηκαν σε φτωχότερες περιοχές και πανεπιστημιουπόλεις και σε ορισμένες περιπτώσεις εξελίχθηκαν σε βίαιες συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας. Σύμφωνα με επίσημες αναφορές και οργανώσεις δικαιωμάτων, τουλάχιστον οκτώ διαδηλωτές και δύο μέλη των δυνάμεων ασφαλείας έχουν χάσει τη ζωή τους.
Παρότι η Τεχεράνη δείχνει σε μεγάλο βαθμό να λειτουργεί κανονικά, με εξαίρεση ορισμένες περιοχές-εστίες έντασης, αναλυτές προειδοποιούν ότι η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί. Η οργή, λένε, παραμένει διάχυτη και ανεπεξέργαστη, ενώ η έλλειψη ξεκάθαρης στρατηγικής τόσο στο εσωτερικό όσο και στο διεθνές μέτωπο καθιστά το μέλλον εξαιρετικά αβέβαιο.
Όπως συνοψίζουν Ιρανοί παρατηρητές, το καθεστώς μοιάζει να βρίσκεται σε «λειτουργία επιβίωσης», αντιμέτωπο με μια κρίση που δοκιμάζει ταυτόχρονα την κοινωνική συνοχή, την οικονομία και τη γεωπολιτική αντοχή της χώρας.
15°
