Οι στρατηγοί της Ευρώπης προειδοποιούν για πόλεμο – αλλά οι κοινωνίες της Δύσης αρνούνται να το πιστέψουν

Οι ένοπλες δυνάμεις της Ευρώπης εκπέμπουν εδώ και μήνες σήμα κινδύνου. Όχι μόνο προς τις κυβερνήσεις, αλλά προς τις ίδιες τις κοινωνίες. «Πρέπει να αποδεχθούμε ότι μπορεί να χάσουμε τα παιδιά μας», δήλωσε τον Νοέμβριο ο στρατηγός Φαμπιέν Μαντόν, αρχηγός των γαλλικών ενόπλων δυνάμεων, μιλώντας ανοιχτά για το ενδεχόμενο σύγκρουσης με τη Ρωσία έως το 2030. Τα λόγια του έπεσαν σαν κεραυνός στη Γαλλία – και αντιμετωπίστηκαν με οργή, δυσπιστία και κατηγορίες για πολεμοκαπηλεία.

Κι όμως, όπως περιέγραψε η επικεφαλής των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών Μπλεζ Μετρεγουέλι, η Ευρώπη ζει πλέον «σε έναν ενδιάμεσο χώρο ανάμεσα στην ειρήνη και τον πόλεμο». Για χώρες που βρίσκονται κοντά στη Ρωσία –τις Βαλτικές, την Πολωνία και τις σκανδιναβικές– αυτή η πραγματικότητα είναι αυτονόητη. Στο Παρίσι, στο Βερολίνο ή στη Ρώμη, όμως, ο πόλεμος εξακολουθεί να μοιάζει μακρινός, κάτι που παρακολουθείται από την τηλεόραση.

Αυτό το χάσμα εξηγεί και τον τόνο συναγερμού που υιοθετούν ολοένα και περισσότεροι δυτικοί αξιωματούχοι. Στις 11 Δεκεμβρίου, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε προειδοποίησε ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη για «την κλίμακα πολέμου που έζησαν οι παππούδες μας». Λίγες ημέρες αργότερα, ο αρχηγός των βρετανικών ενόπλων δυνάμεων, σερ Ρίτσαρντ Νάιτον, δήλωσε ότι η ασφάλεια «δεν μπορεί να ανατεθεί αποκλειστικά στον στρατό».

Παρά τις αντιδράσεις, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αρχίζουν να κινούνται σε δύο βασικούς άξονες: την ενίσχυση της στρατιωτικής θητείας και την προετοιμασία των πολιτών. Στη Γερμανία, η κυβέρνηση συμφώνησε σε νέο μοντέλο στρατολόγησης. Από το 2026, όλοι οι 18χρονοι θα συμπληρώνουν ερωτηματολόγιο για τη διάθεσή τους να υπηρετήσουν, ενώ από το 2027 οι άνδρες θα περνούν ιατρικές εξετάσεις, δημιουργώντας μια δεξαμενή δυνητικής επιστράτευσης. Ο υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους μιλά ανοιχτά για Kriegstüchtigkeit – «ετοιμότητα για πόλεμο».

Στη Γαλλία, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε δεκάμηνη, αμειβόμενη και εθελοντική στρατιωτική θητεία για νέους 18 έως 25 ετών από το 2026. Στην Πολωνία, ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ εξετάζει την καθολική στρατιωτική εκπαίδευση των ανδρών, στέλνοντας σαφές μήνυμα αποτροπής. Το πρότυπο, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, είναι οι σκανδιναβικές χώρες: η Φινλανδία και η Νορβηγία με μακρά παράδοση υποχρεωτικής θητείας, και η Σουηδία, που το 2018 επανέφερε την εγγραφή όλων των νέων στο πλαίσιο της «ολικής άμυνας».

Εκεί όπου το χάσμα γίνεται ακόμη πιο έντονο είναι στην προετοιμασία των πολιτών. Η Σουηδία οργανώνει κάθε χρόνο «εβδομάδα ετοιμότητας» και το 2024 έστειλε σε όλα τα νοικοκυριά εγχειρίδιο 32 σελίδων, που υπενθυμίζει ότι κάθε πολίτης από τα 16 έως τα 70 αποτελεί μέρος της εθνικής άμυνας. Το φυλλάδιο εξηγεί τι πρέπει να αποθηκεύεται στο σπίτι –από κονσέρβες και νερό μέχρι φακούς και μπαταρίες– και πού βρίσκονται τα καταφύγια. Η Λιθουανία διαθέτει αντίστοιχο οδηγό επιβίωσης τριών ημερών, με λεπτομέρειες που φτάνουν μέχρι σχοινί και κιάλια.

Στη δυτική Ευρώπη, τέτοιες πρωτοβουλίες είναι σπάνιες. Η Ολλανδία έστειλε μόλις πρόσφατα ενημερωτικό φυλλάδιο για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ενώ χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία αποφεύγουν ακόμη και τη δημόσια συζήτηση για ένα σενάριο γενικευμένης σύγκρουσης. Ακόμη και η Βρετανία, παρά τα φιλόδοξα εξοπλιστικά της σχέδια, περιορίζεται σε προγράμματα τύπου «gap year» για νέους.

Δημοσκόπηση σε εννέα χώρες, που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο, επιβεβαιώνει το ρήγμα. Το 77% των Πολωνών θεωρεί υψηλό τον κίνδυνο πολέμου με τη Ρωσία τα επόμενα χρόνια, έναντι μόλις 34% των Ιταλών. Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι συμφωνούν σε κάτι: δεν είναι έτοιμοι. Κατά μέσο όρο, το 69% πιστεύει ότι η χώρα του δεν θα μπορούσε να αμυνθεί αποτελεσματικά απέναντι στη Ρωσία.

Οι στρατηγοί προειδοποιούν. Οι κυβερνήσεις αρχίζουν διστακτικά να αντιδρούν. Το ερώτημα είναι αν οι κοινωνίες της δυτικής Ευρώπης θα ξυπνήσουν πριν ο «ενδιάμεσος χώρος» ανάμεσα στην ειρήνη και τον πόλεμο πάψει να είναι θεωρητικός.

Πηγή: The Economist