Οι δύο Ποιμενάρχες στην ιστορική Νίκαια της Βιθυνίας

Η Α.Θ.Π. Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίου στην κατ' ιδίαν συνάντηση που είχε με τον Πάπα Λέοντα ΙΔ' στο Βατικανό - αμέσως μετά την εκλογή του - τον προσκάλεσε να επισκεφτούν μαζί τη Νίκαια της Βιθυνίας. Η χρονολογία δεν είναι τυχαία. Ήταν Μάιος του 325, όταν ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος αποφάσισε να συγκαλέσει στη Νίκαια της Βιθυνίας την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της χριστιανικής Εκκλησίας. Η Ιστορία του κόσμου έμελλε να αλλάξει με τις αποφάσεις του να εμπλακεί στα πράγματα του χριστιανικού κόσμου και να εγκαθιδρύσει στην ακτή του Βοσπόρου το νέο πολιτικό κέντρο, μιας νέας αυτοκρατορίας μακριά από τον ειδωλολατρικό κόσμο της Ρώμης. Η ανάδειξή του ως μονοκράτορα έβρισκε την Εκκλησία βαθύτατα διχασμένη στην αρειανική αίρεση. Όταν αντιλήφθηκε ότι η ταραχή που είχε προκληθεί στους κόλπους της απειλούσε όχι μόνο την ίδια, αλλά και την ειρήνη των πολιτών του έκρινε αναγκαία την επέμβασή του.

Με αυτό το πνεύμα ο Κωνσταντίνος ανέλαβε την πρωτοβουλία και κάλεσε για πρώτη φορά στην ιστορία της Εκκλησίας «τους πανταχού Ιεράρχας της Χριστιανοσύνης» σε μια κοινή σύσκεψη, σε «σύνοδον της οικουμένης». Η προαναγγελία της σύγκλησης μιας «μεγάλης και ιερατικής συνόδου» που θα επισφράγιζε την καταδίκη της αιρετικής διδασκαλίας του Αρείου ανακοινώθηκε στη σύνοδο της Αντιόχειας και με απόφαση του αυτοκράτορα ορίστηκε η Νίκαια ως ο τόπος που όλοι οι επίσκοποι της χριστιανικής οικουμένης, Ανατολής και Δύσης, θα συνέρχονταν στην πρώτη τους κοινή σύνοδο. Η πρόσκληση του αυτοκράτορα δημιουργούσε νέα ιστορικά δεδομένα την άνοιξη του 325, όχι μόνο για την Εκκλησία αλλά και για τις σχέσεις Πολιτείας και Εκκλησίας.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης προκειμένου για τον επετειακό εορτασμό των χιλίων επτακοσίων χρόνων από τη σύγκληση της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου διοργάνωσε Επιστημονική Διημερίδα στην Πατριαρχική Αστική Σχολή Μαρασλή. Η πρόσκληση του Σεβασμιώτατου Μητροπολίτη Γέροντα Δέρκων κ. Απόστολου αποτέλεσε για εμένα έξοχη τιμή. Μου προσέφερε τη δυνατότητα να παρουσιάσω ενώπιον του Παναγιώτατου Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου, των Σεβασμιώτατων αρχιερέων και των καταξιωμένων καλεσμένων την τεράστια σημασία που έφερε η απόφαση του Μεγάλου Κωνσταντίνου στην επαφή του ρωμαϊκού κράτους με την Ορθοδοξία. Ο Μεγάλος Κωνσταντίνος στη Νίκαια έδωσε το στίγμα ότι ο αυτοκράτορας είναι ο επιστάτης της οικουμένης και έχει χρηστεί από τον Θεό για αυτό το ρόλο. Πρόκειται για μια κατεξοχήν πολιτική στάση αυτή που θεμελιώνει και θα διατηρηθεί αναλλοίωτη μέχρι την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453. Στον πυρήνα της Ορθοδοξίας, στην Ανατολή, επέλεξε να εμφανιστεί ως ο προστάτης του δόγματος.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι στην πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας, δίπλα στο Ιερό Παλάτιο του αυτοκράτορα θα τοποθετηθεί το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Το Imperium Romanum αρχίζει πλέον να συμπορεύεται με τον Χριστιανισμό για τη δημιουργία του βυζαντινού κόσμου. Δεν πρέπει ωστόσο να μας διαφεύγει πως όταν ο Κωνσταντίνος καλούσε όλους τους επισκόπους της ανά την οικουμένη Εκκλησίας στην πρώτη «μεγάλη και ιερατική σύνοδο» ήταν ακόμη ένας Ρωμαίος αυτοκράτορας που διατηρούσε την εθνική του θρησκεία. Πέντε χρόνια μετά τη Νίκαια, τον Μάιο του 330 τα λαμπρά εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης θα σημάνουν την έναρξη της θεοδώρητης βασιλικής εξουσίας σε ολόκληρη την οικουμένη.