Ο Βλαντιμίρ Πούτιν και ο μάγος του Κρεμλίνου

Περπατώντας προς τον σταθμό του ηλεκτρικού στην Καλλιθέα τις προάλλες, συνάντησα μια μικρή, αλλά ενθουσιώδη συγκέντρωση στην είσοδό του. Παρατηρώντας από μακριά το πλήθος, το μάτι μου έπεσε στις τρίχρωμες σημαίες με τον δικέφαλο αετό. Ωχ, σκέφτηκα. Το μυαλό μου πήγε σε ακροδεξιούς, θρησκομανείς και τα λοιπά· πού βρέθηκαν και τι θέλουν πάλι αυτοί; Είχα όμως κάνει λάθος. Όταν πλησίασα, είδα πρόσωπα ανθρώπων της διπλανής πόρτας, μεσήλικους και γυναικόπαιδα, κάποιους ντυμένους με ρωσικές στρατιωτικές στολές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα πανό τους ήταν στα ρωσικά, αλλά πολλοί μιλούσαν ελληνικά. Μπαίνοντας στον συρμό, έψαξα πληροφορίες στο ίντερνετ. Ήταν 9 Μαΐου, η μέρα που στη Ρωσία (και την πρώην ΕΣΣΔ) γιορτάζουν τη νίκη κατά του φασισμού.

Ογδόντα χρόνια μετά τον νικηφόρο πόλεμο απέναντι στον φασισμό του Χίτλερ, οι Ρώσοι διεξάγουν μια ειδική στρατιωτική επιχείρηση για να εξαλείψουν τον φασισμό στην Ουκρανία. Έτσι λέει ο Βλαντιμίρ Πούτιν τουλάχιστον, και αφού το λέει αυτός, έτσι είναι, στη Ρωσία των τελευταίων εικοσιπέντε χρόνων. Πώς έφτασε όμως ένα ανώνυμο στέλεχος των μυστικών υπηρεσιών, ένας άχρωμος γραφειοκράτης, να κυβερνά με σιδηρά πυγμή μία χώρα 150 εκατομμυρίων και να αποτελεί απειλή, φανερή ή μη, για τον δυτικό κόσμο; Την απάντηση επιχειρεί να δώσει ο Τζουλιάνο ντα Έμπολι στο μυθιστόρημά του «Ο Μάγος του Κρεμλίνου» (Εκδόσεις Κέδρος, 2023). «Το ήξερα από την αρχή και είχα επιλέξει να συνοδέψω τον Πούτιν στον δρόμο του. Δεν το είχα κάνει από πεποίθηση, ούτε από συμφέρον. Το είχα κάνει από περιέργεια. Για να δοκιμάσω τον εαυτό μου. Γιατί κατά βάθος δεν είχα τίποτα καλύτερο να κάνω». Ο Βαντίμ Μπαράνοφ, ο ήρωας του μυθιστορήματος, είναι ένας πετυχημένος τηλεοπτικός παραγωγός στη Μόσχα της δεκαετίας του ‘90. Όπως όλοι οι Ρώσοι, βιώνει τις κοσμογονικές αλλαγές που σηματοδοτούν το πέρασμα της χώρας του από το σοβιετικό καθεστώς στη δημοκρατία και τον καπιταλισμό· δημοκρατία με πολλούς αστερίσκους. Το κράτος βρίσκεται σε παράλυση και επιτήδειοι τυχοδιώκτες γίνονται πάμπλουτοι ολιγάρχες από τη μία μέρα στην άλλη.

Ο Μπορίς Μπερεζόφσκι, ιδιοκτήτης του μεγαλύτερου τηλεοπτικού σταθμού της χώρας, ξέρει ότι οι μέρες του αλκοολικού Γιέλτσιν στην εξουσία είναι μετρημένες και έχει βρει τον κατάλληλο αντικαταστάτη: «Οι Ρώσοι έχουν κουραστεί από αυτούς που λένε πολλά. Θέλουν να τους καθοδηγήσει ένα χέρι στιβαρό, που θα επαναφέρει την τάξη στους δρόμους και θα αποκαταστήσει την ηθική του κράτους». Το χέρι έχει όνομα: Βλαντιμίρ Βλαντιμίροβιτς Πούτιν και ο Μπαράνοφ γίνεται ο πολιτικός του σύμβουλος. Ο Πούτιν όμως δεν ανέχεται ούτε συμβούλους ούτε μέντορες. Μπερεζόφσκι και Μπαράνοφ γίνονται πιόνια της εξουσίας· ισχυροί και απαραίτητοι όσο προσφέρουν πρόθυμα τις υπηρεσίες τους· καμένα χαρτιά που παίρνουν τον δρόμο για την (αυτο)εξορία όταν παύουν να είναι χρήσιμοι ή, ακόμα χειρότερα, τολμήσουν να κοντράρουν τον πανίσχυρο και αδίστακτο «τσάρο» του Κρεμλίνου. Υπάρχουν και πολύ χειρότερα· ο Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, μεγιστάνας του πετρελαίου και αντίζηλος του Μπαράνοφ για μία γυναίκα στο μυθιστόρημα, φυλακίζεται για δέκα χρόνια στη Σιβηρία, πριν πάρει κι αυτός τον δρόμο για την εξορία.

Τι έχει να φοβηθεί η Δύση όμως από μία Ρωσία που μπορεί να ονειρεύεται το αυτοκρατορικό της παρελθόν, αλλά έχει μείνει απελπιστικά πίσω από τις ΗΠΑ, αλλά και τις ανερχόμενες δυνάμεις της Ασίας; «Οι Δυτικοί νομίζουν πως τα παιδιά τους θα ζήσουν λιγότερο καλά απ’ ότι οι ίδιοι. Βλέπουν την Κίνα, την Ινδία και, με τη βοήθεια του Θεού, τη Ρωσία να κάνουν γιγαντιαία βήματα, κι εκείνοι τίποτα. Η εξουσία τους κάθε μέρα μειώνεται, η κατάσταση ξεφεύγει από τον έλεγχό τους, το μέλλον δεν τους ανήκει πια. Είναι έτοιμοι να κάνουν τις πιο παράλογες επιλογές. Το καθήκον μας είναι απλώς να τους βοηθήσουμε… Έτσι, παντού, οι πρώτοι προπαγανδιστές μας θα γίνουν αυτοί που θα μας κατηγορούν πως συνωμοτούμε κατά της δημοκρατίας, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική. Αυτοί θα χτίσουν τον μύθο της δύναμής μας».

Ενώ ο κόσμος περιμένει με κομμένη την ανάσα τη συνάντηση Πούτιν-Ζελένσκι στην Κωνσταντινούπολη, σε μια ακόμη (ύστατη;) προσπάθεια για τον τερματισμό της αιματοχυσίας, ο Τζουλιάνο ντα Έμπολι είχε κάνει την πρόβλεψή του ήδη από το 2022, όταν γράφει το μυθιστόρημα: «Εσύ όμως δεν είσαι βλάκας όπως αυτοί, Αλεξάντερ. Καταλαβαίνεις ότι ο πόλεμος είναι μια διεργασία που οι στόχοι της πάνε πιο μακριά από τη στρατιωτική επιτυχία. Αντίθετα, πρέπει η επιτυχία μας να μην είναι ποτέ πλήρης, η κατάκτηση ποτέ οριστική. Τι να τις κάνει η Ρωσία δύο επαρχίες επιπλέον; Πήραμε πίσω την Κριμαία επειδή μας ανήκε, αλλά εδώ ο στόχος είναι διαφορετικός. Εδώ ο στόχος μας δεν είναι η κατάκτηση, είναι το χάος. Όλοι πρέπει να δουν ότι η πορτοκαλί επανάσταση έριξε την Ουκρανία στην αναρχία. Έτσι καταλήγει κανείς όταν κάνει το λάθος να εμπιστεύεται τους Δυτικούς: τον εγκαταλείπουν με την πρώτη δυσκολία και μένει μόνος με μια κατεστραμμένη χώρα». Και με τον Ντόναλντ Τραμπ στην ηγεσία της Δύσης· με την αγαστή συνεργασία ενός πρώην διευθυντή των μυστικών υπηρεσιών της Ρωσίας.