Γιατί στη Σουηδία ο κόσμος δεν απεργεί - Το παράδειγμα που πρέπει να ακολουθήσει και η Ελλάδα
Φανταστείτε ένα πρωινό που δεν χρειάζεται να ψάξετε πανικόβλητοι ποιος θα κρατήσει τα παιδιά σας λόγω απεργίας στο σχολείο, ούτε πώς θα φτάσετε στη δουλειά χωρίς μετρό και λεωφορεία. Στην Ελλάδα αυτό μοιάζει σχεδόν απίθανο, ειδικά μετά από άλλη μια ταραχώδη Τετάρτη στις 9 Απριλίου με απεργίες εκπαιδευτικών και εργαζομένων στα μέσα μεταφοράς. Κι όμως, σε μια χώρα όχι πολύ μακριά από εμάς, οι πολίτες έχουν σχεδόν ξεχάσει τι σημαίνει απεργία.
Την ταραχώδη δεκαετία του 2010, η Ελλάδα βρέθηκε στην κορυφή της Ευρώπης με μέσο όρο 326 συμβάντα διαμαρτυρίας τον χρόνο. Την ίδια περίοδο στη Σουηδία απεργίες σχεδόν δεν υπήρχαν, αφού ο μέσος όρος ήταν μόλις 2,5 τον χρόνο. Τι γίνεται διαφορετικά στη Σουηδία; Και κυρίως, τι μπορούμε να μάθουμε από αυτούς;
Γιατί οι πολίτες της Σουηδίας δεν απεργούν;
Για να κατανοήσει κανείς τη σουηδική αγορά εργασίας, πρέπει να γνωρίζει το λεγόμενο «σουηδικό μοντέλο» οργάνωσής της. Αρχικά, στη Σουηδία δεν υπάρχει νομοθετημένος κατώτατος μισθός. Κι όμως, σχεδόν οι 9 στους 10 εργαζόμενοι καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις που καθορίζουν ανά κλάδο τους μισθούς και τους όρους εργασίας. Οι συμβάσεις αυτές υπογράφονται κάθε 2-3 χρόνια μεταξύ των συνδικάτων και των εργοδοτικών ενώσεων. Κατά τη διάρκεια ισχύος τους, επικρατεί απόλυτη εργασιακή ειρήνη.
Ωστόσο, τα πράγματα δεν ήταν πάντοτε ειρηνικά. Τη δεκαετία του 1930 οι Σουηδοί είχαν τις περισσότερες απεργίες στην Ευρώπη. Υπό την απειλή της κρατικής παρέμβασης, εργαζόμενοι και εργοδότες υπέγραψαν τη Συμφωνία του Saltsjöbadet, που επέβαλε κανόνες και την περίοδο της εργασιακής ειρήνης. Από τότε, οι απεργίες έγιναν εξαίρεση. Με λίγα λόγια, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις συγκέντρωναν τα αιτήματά τους καθ’ όλη τη διάρκεια της σύμβασης και είχαν δικαίωμα να απεργήσουν μόνο αν στο τέλος της περιόδου οι διαπραγματεύσεις με τους εργοδότες κατέληγαν σε αδιέξοδο.
Ένα βασικό στοιχείο που πρέπει να κατανοήσουμε είναι ότι η Σουηδία βασίζεται ιδιαίτερα στο διεθνές εμπόριο. Σε αντίθεση με παρόμοιες εργασιακές οργανώσεις στην υπόλοιπη Ευρώπη, τα σουηδικά σωματεία αντιλαμβάνονται πως οι απαιτήσεις τους πρέπει να είναι ρεαλιστικές σε μια ανταγωνιστική παγκόσμια αγορά. Με απλά λόγια, δεν έχει νόημα μια μεγάλη αύξηση μισθού εάν αυτή οδηγήσει τον εργοδότη σε πτώχευση. Το μάθημα αυτό έγινε σαφές μετά τις δύσκολες δεκαετίες του ’70 και του ’80, που σημαδεύτηκαν από την πετρελαϊκή κρίση του 1973, από υψηλό πληθωρισμό και αντίστοιχες μισθολογικές απαιτήσεις. Αν και οι ονομαστικές αυξήσεις μισθών τότε ήταν υψηλές (8,1% ετησίως), η πραγματική αύξηση ήταν ελάχιστη (μόλις 0,5%).
Το 1990, η Σουηδία βρέθηκε αντιμέτωπη με μια μεγάλη οικονομική κρίση όπου πολλές επιχειρήσεις πτώχευσαν και οι κρατικές αρχές βρέθηκαν οικονομικά «γονατισμένες». Αποφασίστηκε τότε ο εξαγωγικός βιομηχανικός κλάδος να θέτει πρώτος το όριο των μισθολογικών αυξήσεων, το οποίο θα τηρούν και οι υπόλοιποι κλάδοι. Έτσι διατηρήθηκαν συγκρατημένες, αλλά σταθερές αυξήσεις (3,2%), και η πραγματική αύξηση μισθών την τελευταία 30ετία έφτασε το 1,4% ετησίως—σχεδόν τριπλάσια από πριν.
Έτσι, διαμορφώθηκε η παράδοση οι κοινωνικοί εταίροι να ρυθμίζουν μόνοι τους την αγορά εργασίας χωρίς πολιτικές νομοθετικές παρεμβάσεις. Οι κοινωνικοί εταίροι έχουν τη δύναμη να βλέπουν μακροπρόθεσμα, πέρα από εκλογικούς κύκλους, διασφαλίζοντας έτσι σταθερότητα και εμπιστοσύνη μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών — κάτι που θα μπορούσε να δοκιμάσει και η Ελλάδα.
Η Ελλάδα δεν είναι υποχρεωμένη να ζει μόνιμα με το ημερολόγιο στο χέρι, περιμένοντας την επόμενη απεργία. Μπορούμε να βγούμε από τον φαύλο κύκλο, αρκεί να αποφασίσουμε να αλλάξουμε νοοτροπία. Με συμβιβασμό και ρεαλισμό ανάμεσα στους κοινωνικούς εταίρους αλλά και το κράτος, μπορούμε να βελτιώσουμε τόσο τις συνθήκες εργασίας για τους εργαζομένους όσο και την προβλεψιμότητα για τους εργοδότες. Αν στη Σουηδία κατάφεραν να μετατρέψουν την ένταση και τις απεργίες σε εργασιακή ειρήνη και ανάπτυξη, τότε μπορούμε σίγουρα κι εμείς. Το πρώτο βήμα είναι να πιστέψουμε ότι η συνεργασία είναι εφικτή και να αρχίσουμε επιτέλους έναν ουσιαστικό, παραγωγικό διάλογο.
