Η περιοχή με περισσότερους θανάτους από τρομοκρατία από ό,τι ο υπόλοιπος κόσμος μαζί

Η περιοχή του Σαχέλ στην Αφρική αποτελεί το «επίκεντρο της παγκόσμιας τρομοκρατίας», καθώς πλέον υπερβαίνει το 50% των θανάτων που σχετίζονται με τρομοκρατικές επιθέσεις παγκοσμίως, σύμφωνα με τον Δείκτη Παγκόσμιας Τρομοκρατίας (Global Terrorism Index - GTI).

Η νέα έκθεση για την τρομοκρατία αναφέρει ότι 3.885 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε αυτή την ημιάνυδρη ζώνη νοτίως της Σαχάρας, σε σύνολο 7.555 θυμάτων παγκοσμίως.

Ενώ ο συνολικός αριθμός θυμάτων από τρομοκρατία έχει μειωθεί από την κορύφωσή του το 2015 (11.000 θάνατοι), οι θάνατοι στο Σαχέλ έχουν δεκαπλασιαστεί από το 2019, καθώς οι εξτρεμιστικές και αντάρτικες ομάδες μετατοπίζουν την προσοχή τους στην περιοχή.

Ο δείκτης δημοσιεύεται από το Ινστιτούτο Οικονομίας και Ειρήνης (Institute for Economics and Peace), μια δεξαμενή σκέψης που μελετά την παγκόσμια ειρήνη και τις συγκρούσεις.

Ο ορισμός της τρομοκρατίας από τον GTI είναι: «Η απειλή ή η πραγματική χρήση παράνομης βίας από μη κρατικούς δρώντες για την επίτευξη πολιτικού, οικονομικού, θρησκευτικού ή κοινωνικού στόχου μέσω του φόβου, του εξαναγκασμού ή του εκφοβισμού».

Σαχέλ: Το νέο κέντρο της παγκόσμιας τρομοκρατίας

Η ζώνη του Σαχέλ εκτείνεται από τη δυτική ακτή της Αφρικής μέχρι την ανατολική πλευρά της ηπείρου, καλύπτοντας τμήματα 10 χωρών: Μπουρκίνα Φάσο, Μάλι, Νίγηρα, Καμερούν, Γουινέα, Γκάμπια, Σενεγάλη, Νιγηρία, Τσαντ και Μαυριτανία.

Πρόκειται για μια περιοχή με από τους υψηλότερους δείκτες γεννήσεων παγκοσμίως, ενώ τα δύο τρίτα του πληθυσμού είναι κάτω των 25 ετών.

Ενώ στη Δύση η τρομοκρατία χαρακτηρίζεται από «μοναχικούς λύκους», στο Σαχέλ οι τζιχαντιστικές οργανώσεις επεκτείνονται ραγδαία.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι περισσότερες επιθέσεις αποδίδονται σε δύο οργανώσεις:

• Το Ισλαμικό Κράτος στο Σαχέλ (IS-Sahel), που συνδέεται με το Ισλαμικό Κράτος.
• Η Jama'at Nusrat al-Islam wal Muslimeen (JNIM), παρακλάδι της Αλ Κάιντα.

«Προσπαθούν να επιβάλουν νέα νομικά συστήματα», εξηγεί η Νιαγκαλέ Μπαγκαϊόκο, πρόεδρος του Αφρικανικού Δικτύου Ασφάλειας.

Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ για το Μάλι, το IS-Sahel έχει διπλασιάσει την έκταση που ελέγχει στη χώρα από τα πραξικοπήματα του 2020 και 2021. Η JNIM, από την άλλη, επεκτείνει τη δράση της στην περιοχή.

Στρατολόγηση παιδιών και ευάλωτες κοινότητες

Η έκθεση GTI σημειώνει ότι και οι δύο οργανώσεις στρατολογούν περισσότερους μαχητές, ενώ το IS-Sahel στρατολογεί και παιδιά στρατιώτες.

Η Μπέβερλι Οτσιένγκ, αναλύτρια στη Control Risks, εξηγεί ότι πολλοί άνθρωποι «φτάνουν σε ένα σημείο χωρίς επιλογές» πριν ενταχθούν σε μια εξτρεμιστική οργάνωση, καθώς πρόκειται για εξαιρετικά ευάλωτες κοινότητες.

Η πολιτική αστάθεια και η αδύναμη διακυβέρνηση δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη αντάρτικων ομάδων.

Το Σαχέλ έχει χαρακτηριστεί ως «ζώνη πραξικοπημάτων».

Από το 2020, έχουν σημειωθεί έξι επιτυχημένα πραξικοπήματα στις χώρες:

• Μάλι (2)
• Μπουρκίνα Φάσο (2)
• Γουινέα (1)
• Νίγηρας (1)

Όλες αυτές οι χώρες διοικούνται πλέον από στρατιωτικές χούντες.

Ωστόσο, παρά τις στρατιωτικές κυβερνήσεις, η ανασφάλεια έχει επιδεινωθεί.

Μπουρκίνα Φάσο: Η χώρα με τη μεγαλύτερη τρομοκρατική απειλή

Το 2024, η Μπουρκίνα Φάσο παρέμεινε η χώρα με τη μεγαλύτερη τρομοκρατική δραστηριότητα στον κόσμο για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, ξεπερνώντας χώρες όπως το Ιράκ και το Αφγανιστάν.

Παράνομες οικονομικές δραστηριότητες και πόροι

Οι τζιχαντιστικές ομάδες χρηματοδοτούν τη δράση τους μέσω παράνομων δραστηριοτήτων, όπως:

• Απαγωγές για λύτρα
• Κλοπές ζώων
• Λαθρεμπόριο ναρκωτικών

Το Σαχέλ έχει γίνει βασική διαδρομή για το λαθρεμπόριο κοκαΐνης από τη Νότια Αμερική προς την Ευρώπη.

Η έκθεση GTI σημειώνει ότι ορισμένες ομάδες δεν εμπλέκονται άμεσα στο οργανωμένο έγκλημα, αλλά επιβάλλουν φόρους στις τοπικές κοινότητες ή προσφέρουν «προστασία» με αντάλλαγμα πληρωμές.

Οι ομάδες αυτές εκμεταλλεύονται τους φυσικούς πόρους της περιοχής.

Ο Νίγηρας είναι ο 7ος μεγαλύτερος παραγωγός ουρανίου στον κόσμο.

Οι ανεξέλεγκτες χρυσωρυχίες στο Σαχέλ αποτελούν σημαντική πηγή χρηματοδότησης για τις τζιχαντιστικές οργανώσεις.

Στροφή προς τη Ρωσία και την Κίνα

Μετά τα πραξικοπήματα, οι κυβερνήσεις του Σαχέλ έχουν απομακρυνθεί από τη Δύση (Γαλλία, ΗΠΑ) και προσεγγίζουν τη Ρωσία και την Κίνα για υποστήριξη στην καταπολέμηση των ανταρτών.

Η Ρωσία έχει αυξήσει τον έλεγχο στη νέα παραστρατιωτική δύναμη Africa Corps (πρώην Wagner), η οποία εκπαιδεύει τις τοπικές στρατιωτικές δυνάμεις.

Ωστόσο, η παρέμβασή της δεν έχει φέρει ουσιαστικά αποτελέσματα.

Επέκταση της κρίσης σε γειτονικές χώρες

Η τρομοκρατία εξαπλώνεται πέρα από το Σαχέλ.

Το 2024, το Τόγκο κατέγραψε 10 επιθέσεις και 52 θανάτους, τον υψηλότερο αριθμό από τότε που δημιουργήθηκε ο δείκτης GTI.

Οι επιθέσεις επικεντρώνονται στα σύνορα του Τόγκο με τη Μπουρκίνα Φάσο.

Η κρίση επεκτείνεται σε χώρες όπως το Μπενίν και οι παράκτιες χώρες της Δυτικής Αφρικής.

(Με πληροφορίες του BBC News)