Subsurfaces στο ΑΜΑ House

Η έκθεση Subsurfaces, σε επιμέλεια του Πάνου Γιαννικόπουλου, συγκεντρώνει μια σειρά έργων που προσεγγίζουν το έδαφος ως έναν τόπο συσσώρευσης, όπου η ύλη, η μνήμη και οι διαφορετικές μορφές διαμεσολάβησης διασταυρώνονται και παραμένουν ενεργές μέσα στον χρόνο. Στο νέο σύνολο έργων του που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Αθήνα οIvan Šuković αντλεί από τη μακρόχρονη σχέση του με συγκεκριμένες τοποθεσίες στο Mαυροβούνιο και από εδάφη που έχουν διαμορφωθεί τόσο από γεωλογικές μετατοπίσεις όσο και από σύνθετες ιστορικές συνθήκες, σημαδεμένες από συγκρούσεις και μετακινήσεις. Το έδαφος αναδύεται ως ένα μέσο πυκνό και δυναμικό, αποτελούμενο από ιζήματα, οργανικές αποθέσεις, ορυκτά ίχνη και κατάλοιπα ανθρώπινης δραστηριότητας· η ύλη καταγράφει την κίνηση, ενώ οι διαδοχικές διελεύσεις, πιέσεις και μετατοπίσεις μετασχηματίζουν το ίδιο το γεωλογικό υλικό.

Η αίσθηση του εδάφους ως διαδικασίας διαπερνά και την ίδια τη δομή της έκθεσης. Αργές χημικές μεταβολές, τεχνολογικές διαμεσολαβήσεις και ιστορικά κατάλοιπα συνέρχονται σε μορφές που συγκεράζουν διαφορετικές διάρκειες. Τα έργα του Šuković αρθρώνουν αυτές τις συγκλίσεις μέσα από υλικές διαδικασίες που επιτρέπουν στο έδαφος να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της εικόνας.

Η επιλογή των τοποθεσιών έχει έντονο συναισθηματικό και ιστορικό φορτίο. Ο Šuković συλλέγει χώμα από τόπους που κάποτε λειτούργησαν ως ασφαλείς ζώνες, μέσα σε μια γενικευμένη ατμόσφαιρα πολιτικής ανησυχίας που βίωσε κατά την παιδική του ηλικία. Πρόκειται για σημεία παύσης, για προσωρινές στάσεις μέσα σε μια εποχή αβεβαιότητας, προσμονής και συναισθηματικής πίεσης, ενός ιστορικού τοπίου που βρισκόταν σε διαρκή μετατόπιση. Ένα τοπίο που βιώνεται σε συνθήκες εσωτερικής αστάθειας μπορεί να αποκτήσει μια παράξενη καθαρότητα: ένα κομμάτι δάσους, μια πλαγιά, ένα ίχνος γης, ένα χρώμα, μια μυρωδιά, ένα άνοιγμα στο έδαφος  που παραμένει στη μνήμη και ενίοτε εξιδανικεύεται. Οι επιλεγμένες τοποθεσίες φέρουν αυτή τη διπλή φόρτιση. Ανήκουν σε υπαρκτές γεωγραφίες, αλλά και σε μια φαντασία που διαμορφώνεται γύρω από την ανάγκη μετατροπής του τόπου σε ένα μέρος αρκετά οικείου ώστε να μπορεί, έστω και προσωρινά, να κατοικηθεί.

Η χρήση του χώματος ως χρωστικής επιτρέπει στο ίδιο το έδαφος να επιστρέψει μετασχηματισμένο στην επιφάνεια του έργου. Το χώμα που συλλέγεται από τις συγκεκριμένες τοποθεσίες υποβάλλεται σε μικροβιολογική επεξεργασία, περνώντας μέσα από μια σειρά υλικών μετασχηματισμών, που μεταβάλλουν σταδιακά τη σύστασή του και οδηγούν στην παραγωγή χρωστικών ουσιών. Οι χρωστικές που προκύπτουν συνεχίζουν να αντιδρούν μέσα στον χρόνο. Οι ορειχάλκινες επιφάνειες πάνω στις οποίες αποδίδονται τα τοπία καταγράφουν αυτή τη διαρκή υλική μεταβολή, καθώς το χρώμα και η υφή μετατοπίζονται και εξελίσσονται σταδιακά. Έτσι, η εικόνα μετατρέπεται σε πεδίο χρονικότητας διαμορφωμένο από σ διαδικασίες που εκτείνονται πολύ πέρα από τη στιγμή της παραγωγής της.

Το χώμα και το χρώμα χαρακτηρίζονται εδώ από μια σύνθετη και διαρκώς μεταβαλλόμενη σχέση. Το χώμα φέρει μια καθημερινή, σχεδόν οικεία υλικότητα· πρόκειται για κάτι που μπορείς κανείς να αγγίξει, να περπατήσει πάνω του, να μεταφέρει στις σόλες των παπουτσιών του ή κάτω από τα νύχια του ,κάτι που μολύνεται, παρασύρεται από τον άνεμο και το νερό. Την ίδια στιγμή ,όταν μετατρέπεται σε χρωστική, εισέρχεται στην ιστορία της ζωγραφικής, στην ιστορία της εικόνας, αλλά και στην ιστορία του τοπίου ως πεδίου προβολής και επιθυμίας. ΗδιατύπωσητηςMaryDouglasγιατηβρωμιάως«ύληεκτόςθέσης»αποκτάεδώιδιαίτερηβαρύτητα,καθώς το χώμα μετακινείται διαρκώς ανάμεσα σε διαφορετικές καταστάσεις και κατηγορίες: έδαφος, δείγμα, κατάλοιπο, χρωστική, εικόνα, μνήμη. Με κάθε νέα μετατόπιση, μεταβάλλεται και ο τρόπος με τον οποίο γίνεται αντιληπτό το χώμα.

Η χρήση του ορείχαλκου προσδίδει μια μορφή μνημειακότητας. Το υλικό φέρει συνδηλώσεις ανθεκτικότητας και επίσημης καταγραφής που συχνά παραπέμπουν σε αναμνηστικές πλάκες, σημάνσεις και διαφορετικές μορφές θεσμικής μνήμης. Στην έκθεση οι αναφορές αυτές παραμένουν αναγνωρίσιμες, ενώ τα ανάγλυφα θυμίζουν αντικείμενα που θα μπορούσαν να αποτελούν μέρος αστικού αρχείου ή της συλλογής ενός μουσείου.

Ο Šuković χαρτογραφεί έναν ακριβή τόπο, ενώ η ίδια η εικόνα ανοίγεται προς το φορτισμένο θέατρο της ανάκλησης. Ένας τόπος μπορεί να μετρηθεί, να ονομαστεί και να χαρτογραφηθεί, ενώ η εμπειρία που συνδέεται μαζί του, υπερβαίνειτηνοικονομίατωνδεδομένων.Τοχώμαπουεπιβεβαιώνειτοντόποπροέλευσηςτουσυμμετέχει ταυτόχρονα και στη νέα του φαντασιακή συγκρότηση.

Το Subsurfaces εστιάζει στη σχέση ανάμεσα στην εικόνα και στο έδαφος, σε μια εποχή όπου εικόνες καταστροφής, μετανάστευσης και βίας παράγονται, διαμοιράζονται και καταναλώνονται αδιάκοπα. Η έκθεση στρέφει την προσοχή σε υλικούς φορείς και θέτει το ερώτημα πώς συγκρατείται η εμπειρία όταν η εικόνα από μόνη της παύει να επαρκεί, πώς ένα τοπίο φέρει την πίεση των γεγονότων που το διαπερνούν και πώς παρεμβαίνει η φαντασία όταν η απτή πραγματικότητα γίνεται ολοένα δυσκολότερο να κατοικηθεί. Τα ίχνη αυτά κυκλοφορούν μέσα από θραύσματα, μέσα από αισθητηριακές εντυπώσεις που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται οχώρος.Ηέκθεσητοποθετείτηνεμπειρίααυτήμέσασεέναευρύτερουλικόπλαίσιο,όπουηπροσωπικήμνήμη διασταυρώνεται με εδαφικές και ιστορικές διαδικασίες.

Λίγα λόγια για τον καλλιτέχνη

Ο Ivan Šuković (γ. 1981, Ποντγκόριτσα, Μοντενέγκρο) είναι εικαστικός καλλιτέχνης. Η πρακτική του εκτείνεται στα πεδία της multimedia τέχνης και της αρχειακής έρευνας καθώς και της site-specific εγκατάστασης. Σε συνεργασία με επιστημονικά ινστιτούτα, αναπτύσσει έργα που λειτουργούν ως διεπιστημονικές πλατφόρμες, γεφυρώνοντας την καλλιτεχνική διερεύνηση με την επιστημονική μεθοδολογία. Είναι κάτοχος διδακτορικού τίτλου σπουδών από το University of Arts in Belgrade (Department of Multimedia Art, 2019).
Ο Šuković εκπροσώπησε το Μοντενέγκρο στην 59η Διεθνή Καλλιτεχνική Έκθεση (2022), καθώς επίσης και στη 19η Διεθνή Έκθεση Αρχιτεκτονικής (2025) της Μπιενάλε Βενετίας. Το έργο του έχει παρουσιαστεί σε πολυάριθμες ατομικές και ομαδικές εκθέσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη και τα Βαλκάνια. Έχει συμμετάσχει σε διεθνή προγράμματα φιλοξενίας καλλιτεχνών στην Ισπανία, τη Γερμανία, τη Νορβηγία και την Ιταλία. Η πρακτική του έχει τιμηθεί με πολυάριθμα βραβεία, ενώ έργα του περιλαμβάνονται σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές.

Το AMA Houseι δρύθηκε από την Άννα-Μαρία Λουδάρου και είναι ένας ανεξάρτητος οργανισμός σύγχρονης τέχνης που υποστηρίζει εκθέσεις, νέες παραγωγές και προγράμματα φιλοξενίας, σε συνεργασία με μουσεία, ιδρύματα και δημόσιους φορείς. Από το 2022 έως το 2024 φιλοξενήθηκε στην Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών. Από το 2025 εδρεύει στην Αθήνα, στην Κηπούπολη Κυπριάδου, όπου συνεχίζει το πρόγραμμα εκθέσεων και δημόσιων δράσεων.