Gen Z και Millennials: Τελικά δεν ψάχνουν την τέλεια δουλειά, αλλά μια ζωή που να βγάζει νόημα

Αν υπάρχει μια φράση που περιγράφει αρκετά καλά τη σχέση των νεότερων γενιών με τη δουλειά, τα χρήματα και το μέλλον, μάλλον είναι το «ναι μεν, αλλά». Ναι, θέλουν μια καλή δουλειά, αλλά όχι με οποιοδήποτε κόστος. Ναι, θέλουν να βγάζουν περισσότερα χρήματα, αλλά δεν θεωρούν πλέον αυτονόητο ότι αυτό πρέπει να σημαίνει περισσότερες ώρες στο γραφείο. Ναι, χρησιμοποιούν το GenAI, αλλά την ίδια στιγμή αναρωτιούνται αν το ίδιο εργαλείο που τους γλιτώνει χρόνο σήμερα μπορεί να αλλάξει τη δουλειά τους αύριο.

Αυτό είναι το ενδιαφέρον συμπέρασμα της έρευνας της Deloitte «2024 Gen Z and Millennial Survey», η οποία καταγράφει τι απασχολεί δύο γενιές που έχουν μπει στην αγορά εργασίας σε μια περίοδο όπου σχεδόν όλα άλλαζαν ταυτόχρονα: οικονομία, τεχνολογία, κλιματική κρίση, τρόπος εργασίας. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε 44 χώρες με 22.841 συμμετέχοντες, ενώ στην Ελλάδα συμμετείχαν 300 άτομα, 200 Gen Zs και 100 millennials.

Και αν περιμένεις να βρεις μια γενιά που απλώς ζητά περισσότερα, τα δεδομένα δείχνουν κάτι λίγο πιο σύνθετο. Αυτό που ζητούν είναι να έχουν λόγο στο πώς θα δουλέψουν, με ποιους όρους και για ποιον σκοπό.

Το κόστος ζωής παραμένει ο μεγάλος πονοκέφαλος

Ας ξεκινήσουμε από τα απολύτως πρακτικά. Γιατί όσο ωραία κι αν ακούγεται η συζήτηση για purpose, αξίες και work-life balance, υπάρχει πάντα εκείνο το μικρό θέμα που λέγεται ενοίκιο, λογαριασμοί, σούπερ μάρκετ και όλα τα υπόλοιπα που πληρώνονται στο τέλος του μήνα.

Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, το κόστος διαβίωσης είναι η βασική ανησυχία Gen Z και millennials. Στην Ελλάδα το κατατάσσει πρώτο το 40% των Gen Zs και το 48% των millennials. Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου έξι στους δέκα δηλώνουν ότι ζουν ουσιαστικά από μισθό σε μισθό, ενώ περίπου τρεις στους δέκα δεν αισθάνονται οικονομικά ασφαλείς.

Κι όμως, μέσα σε αυτή την οικονομική πίεση υπάρχει και μια μικρή δόση αισιοδοξίας. Το 48% των Gen Zs και το 40% των millennials παγκοσμίως πιστεύουν ότι τα προσωπικά τους οικονομικά θα βελτιωθούν μέσα στον επόμενο χρόνο. Δεν είναι ακριβώς «όλα θα πάνε τέλεια», είναι περισσότερο ένα «ας ελπίσουμε ότι του χρόνου θα είμαστε λίγο καλύτερα».

Η δουλειά πρέπει πλέον να σημαίνει κάτι

Εδώ βρίσκεται ίσως μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές στη σχέση των νεότερων ανθρώπων με την εργασία. Ο μισθός εξακολουθεί προφανώς να μετράει. Αλλά δεν αρκεί.

Σχεδόν εννέα στους δέκα Gen Zs και millennials θεωρούν σημαντικό το να υπάρχει σκοπός στη δουλειά τους και να αισθάνονται ότι αυτό που κάνουν έχει νόημα. Και δεν πρόκειται μόνο για μια ωραία φράση που μπαίνει σε ένα εταιρικό presentation. Οι άνθρωποι που συμμετείχαν στην έρευνα δηλώνουν ότι είναι διατεθειμένοι να απορρίψουν δουλειές ή εργοδότες όταν αισθάνονται ότι δεν συμβαδίζουν με τις αξίες τους. Παγκοσμίως, το 44% των Gen Zs και το 40% των millennials λένε ότι έχουν ήδη απορρίψει έναν εργοδότη για αυτόν τον λόγο.

Στην Ελλάδα, μάλιστα, υπάρχει μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: μόνο το 64% των Gen Zs δηλώνει κάπως ή πολύ ικανοποιημένο από το κατά πόσο οι προσωπικές του αξίες ευθυγραμμίζονται με εκείνες του οργανισμού όπου εργάζεται. Το αντίστοιχο ποσοστό είναι υψηλότερο στους millennials και στους Gen Zs παγκοσμίως.

Με άλλα λόγια, δεν αρκεί πλέον το «έχουμε ωραίο γραφείο και pizza Fridays». Οι εργαζόμενοι κοιτούν περισσότερο τι πρεσβεύει πραγματικά μια εταιρεία και αν αυτό ταιριάζει με τον τρόπο που θέλουν να ζουν.

Το γραφείο δεν είναι ούτε παράδεισος ούτε κόλαση

Και κάπου εδώ μπαίνει το μεγάλο κεφάλαιο του work-life balance. Για Gen Z και millennials, η ισορροπία ανάμεσα στη δουλειά και την προσωπική ζωή βρίσκεται στην κορυφή των κριτηρίων όταν επιλέγουν εργοδότη.

Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί. Οι πολλές ώρες εργασίας είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που συνδέονται με το άγχος, ενώ σημαντικό ρόλο παίζει και η έλλειψη ελέγχου για το πώς και από πού δουλεύει κάποιος.

Και μετά ήρθε η επιστροφή στο γραφείο. Σχεδόν τα δύο τρίτα των συμμετεχόντων ανέφεραν ότι οι εργοδότες τους είχαν εφαρμόσει κάποια μορφή επιστροφής στον χώρο εργασίας, είτε πλήρως είτε με υβριδικό μοντέλο. Το αποτέλεσμα; Μάλλον εξαρτάται από ποιον ρωτάς. Κάποιοι μιλούν για περισσότερη επικοινωνία, συνεργασία και συμμετοχή. Άλλοι για περισσότερο άγχος και χαμηλότερη παραγωγικότητα.

Ίσως τελικά η συζήτηση δεν είναι αν το γραφείο είναι καλό ή κακό. Είναι αν ο τρόπος που δουλεύουμε αφήνει χώρο και για τη ζωή που υποτίθεται ότι δουλεύουμε για να έχουμε.

Η κλιματική αλλαγή περνάει και από το job description

Η περιβαλλοντική συνείδηση δεν μένει μόνο στο τι βάζουμε στο καλάθι μας. Για αρκετούς Gen Zs και millennials επηρεάζει ακόμη και τις επαγγελματικές τους αποφάσεις.

Στην Ελλάδα, το 64% των Gen Zs και το 55% των millennials δήλωσαν ότι ένιωσαν άγχος ή ανησυχία για την κλιματική αλλαγή τον τελευταίο μήνα. Παράλληλα, ένα μέρος των εργαζομένων πιέζει τους εργοδότες του να αναλάβουν δράση, ενώ κάποιοι έχουν ήδη αλλάξει δουλειά ή κλάδο εξαιτίας περιβαλλοντικών ανησυχιών.

Το ίδιο συμβαίνει και ως καταναλωτική συμπεριφορά. Παγκοσμίως, περίπου τα δύο τρίτα Gen Zs και millennials δηλώνουν διατεθειμένα να πληρώσουν περισσότερο για προϊόντα ή υπηρεσίες που θεωρούν περιβαλλοντικά βιώσιμα. Για κάποιους αυτό σημαίνει λιγότερο fast fashion, για άλλους λιγότερα αεροπορικά ταξίδια, διαφορετική διατροφή ή αλλαγή στον τρόπο μετακίνησης.

Δεν είναι δηλαδή μόνο το «τι αγοράζω». Είναι όλο και περισσότερο και το «τι στηρίζω με τα χρήματά μου, τον χρόνο μου και τη δουλειά μου».

Και κάπου εδώ εμφανίζεται το GenAI

Αν υπάρχει ένας παράγοντας που μπορεί να αλλάξει την αγορά εργασίας πριν προλάβουμε να αποφασίσουμε αν μας αρέσει, αυτός είναι το GenAI.

Για τους Gen Zs και τους millennials, η τεχνητή νοημοσύνη φέρνει μαζί ενθουσιασμό και αρκετή αβεβαιότητα. Παγκοσμίως, το 59% των Gen Zs και το 52% των millennials θεωρούν ότι η εξάπλωση του GenAI μπορεί να τους οδηγήσει προς επαγγέλματα λιγότερο ευάλωτα στην αυτοματοποίηση. Στην Ελλάδα, το 45% των Gen Zs και το 31% των millennials πιστεύουν ότι το GenAI θα βελτιώσει τη δουλειά τους μέσα στους επόμενους 12 μήνες.

Υπάρχει όμως μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: όσο περισσότερο χρησιμοποιούν το GenAI, τόσο πιο θετικά τείνουν να το βλέπουν. Όσοι το χρησιμοποιούν συχνά στην εργασία τους είναι πιθανότερο να νιώθουν εμπιστοσύνη και ενθουσιασμό αντί για αβεβαιότητα, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζουν περισσότερο και τους κινδύνους του, όπως η κατάργηση θέσεων εργασίας.

Σαν να λέμε: όσο περισσότερο γνωρίζεις το καινούργιο εργαλείο, τόσο λιγότερο μοιάζει με κάτι που ήρθε απλώς για να σου πάρει τη δουλειά. Αλλά δεν παύεις να αναρωτιέσαι τι ακριβώς θα κάνει σε αυτήν.

Το άγχος είναι ακόμα εκεί

Και πίσω από όλα αυτά υπάρχει ένα θέμα που διατρέχει σχεδόν ολόκληρη την έρευνα: η ψυχική υγεία.

Τα επίπεδα άγχους μειώθηκαν σε σχέση με το 2023, όμως παραμένουν υψηλά. Το 40% των Gen Zs και το 35% των millennials παγκοσμίως δηλώνουν ότι αισθάνονται αγχωμένοι συνεχώς ή τον περισσότερο χρόνο. Στην Ελλάδα τα ποσοστά είναι ακόμη υψηλότερα: 53% για τους Gen Zs και 41% για τους millennials.

Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον. Δεν είναι μόνο το αν μια εταιρεία προσφέρει πρόγραμμα ψυχικής υγείας ή ένα application διαλογισμού. Είναι αν οι εργαζόμενοι αισθάνονται πραγματικά ασφαλείς να πουν ότι δεν είναι καλά.

Σχεδόν τρεις στους δέκα παγκοσμίως φοβούνται ότι ο προϊστάμενός τους θα έκανε διάκριση εις βάρος τους αν μιλούσαν για άγχος ή άλλα ζητήματα ψυχικής υγείας. Στην Ελλάδα, το ποσοστό φτάνει το 37% στους Gen Zs και το 53% στους millennials.

Και κάπως έτσι, η έρευνα της Deloitte καταλήγει να μιλά λιγότερο για δύο «δύσκολες» γενιές και περισσότερο για έναν κόσμο εργασίας που αλλάζει μαζί τους. Οι Gen Zs και οι millennials δεν έχουν σταματήσει να ενδιαφέρονται για την καριέρα, τα χρήματα ή την εξέλιξη. Απλώς φαίνεται πως θέλουν όλα αυτά να χωρούν μέσα σε μια ζωή που να τους ανήκει κιόλας.

Γιατί τελικά μπορεί να μην ψάχνουν την τέλεια δουλειά. Ψάχνουν μια δουλειά που να μπορούν να αντέξουν, να πιστεύουν σε αυτήν και, όταν σχολάσουν, να έχουν ακόμη λίγο χρόνο και ενέργεια για να είναι άνθρωποι.