Πόπη Γκανά, ποια είναι η μαγεία του έντυπου βιβλίου;

Η Μαρία Λαϊνά συναντά την Πόπη Γκανά

Τα τελευταία χρόνια ένας μικρός εκδοτικός οίκος με το όνομα Μελάνι έκανε την έκπληξη στο ήδη φορτωμένο ελληνικό τοπίο. Με καλόγουστες εκδόσεις και δυνατά ονόματα, όπως της Σώτης Τριανταφύλλου, της Λένας Διβάνη, της Παυλίνας Νάσιουτζικ, του Ντέιβιντ Σεντάρις, του Γιάννη Ευσταθιάδη κ.ά., η εκδότρια και σύζυγος του ποιητή Μιχάλη Γκανά παλεύει επί ίσοις όροις με τους «μεγάλους» εκδοτικούς. Η A.V. μίλησε μαζί της για όλα...

Τι σημαίνει μικρός εκδότης;
Μικρός εκδότης μπορεί να είναι ο νέος εκδότης που έχει στόχο να γίνει κάποτε μεγάλος, αλλά κι αυτός που έμεινε μικρός γιατί δεν είχε τα απαιτούμενα κεφάλαια. Μικρός είναι επίσης κι αυτός που βγάζει λίγα και καλά βιβλία, επιλεγμένα με φροντίδα και, κυρίως, διαβασμένα όλα από τον ίδιο, που συνήθως επιμελείται και την εμφάνισή τους. Νομίζω μόνο αυτός μπορεί, αν μπορεί, να πλεονεκτεί έναντι του μεγάλου εκδότη σ’ αυτό και μόνο: έχει πιο ευδιάκριτο στίγμα και πιο πιστό αναγνωστικό κοινό.

Πόσα βιβλία βγάζεις το χρόνο;
Γύρω στα 35. Αλλά αυτά τα 35 φτάνουν παντού. Μπορεί να κοστίζει κάτι παραπάνω, στόχος μου όμως είναι να μη χάνουμε ούτε έναν αναγνώστη.

Ποίηση εναντίον πεζογραφίας. Μπορείς να μου πεις τουλάχιστον τρεις διαφορές τους;
Γιατί ποίηση εναντίον πεζογραφίας, γιατί το θέτεις έτσι;

Έτσι το αισθάνομαι…
Κοίτα, η ποίηση είναι συμπυκνωμένος λόγος και χρειάζεται κάποια εξοικείωση για να μπορέσεις να την κατανοήσεις, γι’ αυτό έχει φανατικούς αλλά λίγους αναγνώστες. Η πεζογραφία είναι πιο βατή, επομένως πιο εμπορική. Στην ποίηση, κατά παράδοση,  έχουμε τις καλύτερες επιδόσεις. Επειδή όμως δεν είναι εμπορική, ούτε οι εκδότες ούτε οι βιβλιοπώλες την προτιμούν, κι έτσι δεν έχει τη θέση που της αξίζει. Μπορεί και να την έχει. Μπορεί αυτή να είναι η θέση που της αξίζει: να μην την προτιμούν οι εκδότες και οι βιβλιοπώλες. Δεν είναι και λίγο να μη σε προτιμούν! Ίσως έχεις δίκιο, η ποίηση έχει τη θέση που της αξίζει ανεξάρτητα από την εμπορική της αξία. Η πεζογραφία είναι πιο βατή, όχι ότι όλα τα πεζογραφικά βιβλία είναι το ίδιο κατανοητά. Όλοι δέχονται ότι η ποίηση είναι «ανώτερη τέχνη», αλλά μόνο το 20%, και πολύ λέω, τη διαβάζει.

Επομένως σήμερα μετράει το εμπορικό. Αυτό δεν προκύπτει απ’ όσα λέμε;
Δεν φαίνεται και από τις λίστες των ευπώλητων που υπάρχουν σ’ όλα τα έντυπα; Aυτές οι λίστες μπλοκάρουν τις πωλήσεις αξιόλογων βιβλίων και ωθούν πολλούς εκδότες να ψάχνουν το best seller σε θολά νερά.

Ποια είναι τα θολά νερά;
Οι επιλογές που γίνονται με κριτήριο τι έχει πέραση τη συγκεκριμένη στιγμή. Ας είναι ό,τι να ’ναι, φτάνει να πουλήσει.

Τι σημαίνει για σένα βιβλίο; Χαρτί; Μήπως άδικα χάνουμε τον καιρό μας αφού σε λίγο όλα θα είναι ηλεκτρονικά;
Για μένα το βιβλίο είναι καταφύγιο και παρηγοριά μου. Τώρα για το βιβλίο στην ηλεκτρονική  μορφή, τι να πω; Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει μέχρι πού μπορεί να φτάσει η τεχνολογία. Το καινούργιο μπορεί να ανατρέψει όλα όσα ισχύουν μέχρι τώρα. Αλλά για τις γενιές που έχουν μεγαλώσει με το έντυπο βιβλίο πιστεύω ότι τίποτα δεν θα μπορέσει να το αντικαταστήσει.

Πες μου ένα βιβλίο που το έβγαλε κάποιος άλλος, μεγαλοεκδότης ας πούμε, και λυπάσαι που δεν το έβγαλες εσύ.
Το μυθιστόρημα του Μπόρις Πάστερνακ «Δόκτωρ Ζιβάγκο».

Πες μου μια ιστορία.
Κάποιος, άγνωστος τοις πάσι, με βομβαρδίζει με επιστολές για να μου πει ότι, αν αποφάσιζα να εκδώσω τα βιβλία του, θα μου χρωστούσε αιώνια ευγνωμοσύνη, ισόβια «πίστη», πως θα γινόμουνα πλούσια από τις πωλήσεις των βιβλίων του. Πως με τις διασυνδέσεις που έχει με τη Σουηδική Ακαδημία είναι βέβαιο ότι θα «παίρναμε» το Νόμπελ, θα ήμουνα η μόνη Ελληνίδα εκδότρια, μετά τον Ίκαρο, που θα είχε νομπελίστα στον κατάλογό της. Κυκλοφορούν πολλά ψώνια στο χώρο μας.

Πες μου κάτι που δεν σ’ αρέσει. Πες μου κάτι που σ’ αρέσει.
Λατρεύω το δημιουργικό κομμάτι της δουλειάς: από την επιλογή των τίτλων μέχρι το εξώφυλλο. Μετά βίας ανέχομαι τη σκληρή πραγματικότητα του εμπορίου, των ποσοστών, των επιταγών.

Πώς τα πας με την πολιτική και με την εξουσία; Παίζουν ρόλο στον εκδοτικό χώρο;
Είμαι πολιτικοποιημένη, αλλά δεν έχω σχέση με την εξουσία.

Γιατί; Ή, πώς κι έτσι;
Μπορεί ν’ ακούγεται απλοϊκή η ερώτηση αλλά η απάντηση δεν είναι αυτονόητη. Δεν ενδιαφέρομαι για την εξουσία. Η πολιτεία, πάντως, θα μπορούσε να κάνει πολλά για τη διάδοση του βιβλίου. Να δημιουργήσει, ας πούμε, νέες σχολικές βιβλιοθήκες (πρόγραμμα που έμεινε στη μέση χρόνια τώρα) ή να βρει άλλους τρόπους, γνωστούς σε όλους μας.

Για πες έναν άλλο τέτοιο τρόπο.
Μην το θεωρείς δεδομένο ότι είναι γνωστοί σε όλους μας. Να καλούν στα σχολεία συγγραφείς οι οποίοι θα αμείβονται, για να έρχονται οι μαθητές σε επαφή με το έργο τους και να συζητούν μαζί τους. Να μυήσουν τα παιδιά στην τέχνη της ανάγνωσης. Μόνο η παιδεία μπορεί να δημιουργήσει συνειδητοποιημένους αναγνώστες.

Πώς θ’ απαντούσες σε κάποιον που θα σου πρόσφερε 10.000 ευρώ για να βγάλεις το βιβλίο του;
Εξαρτάται. Αν δεν μου άρεσε το περιεχόμενο, δεν θα το συζητούσα καθόλου. Αν μου άρεσε, ήταν στο πνεύμα των εκδόσεών μου, αλλά βιβλίο δύσκολο, καθόλου εμπορικό, μπορεί και να δεχόμουνα, εν είδει χορηγίας.

Είμαι αισιόδοξη γιατί λατρεύω τη ζωή

Το καλό επιβαρύνει. Είσαι απαισιόδοξη;
Όχι. Αισιόδοξη.

Για ποιο πράμα;
Γενικώς, είμαι αισιόδοξη γιατί λατρεύω τη ζωή, με τρελαίνει η ζωή...

Τι απεχθάνεσαι στην Ελλάδα;
Το χαμηλό επίπεδο παιδείας μαζί με το σύνδρομο του παντογνώστη. Επίσης, ότι το χρήμα έχει γίνει πρώτη αξία. Στην εποχή μας δεν μετράει πια η εντιμότητα, η αξιοπρέπεια, η καλοσύνη.