Βιβλιο

«Ο ξύλινος πελεκάνος»: Το ποιητικό βιβλίο του Θανάση Βερδελλή για το νόημα της ύπαρξης

Ένας ιδανικός συνδυασμός υπαρξιακών αναζητήσεων, ποιητικής γλώσσας και μουσικών αναφορών

Γιώργος Δήμος
2’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

«Ο ξύλινος πελεκάνος»: Το ποιητικό βιβλίο του Θανάση Βερδελλή. Ένα ποιητικό ταξίδι από τον Μάιλς Ντέιβις στις υπαρξιακές ανησυχίες του πρωταγωνιστή

Ο «Ξύλινος πελεκάνος», του σαξοφωνίστα και συγγραφέα Θανάση Βερδελλή, που κυκλοφόρησε το 2025 από τις εκδόσεις Δημητρόπουλος, είναι περισσότερο ένα εκτενές ποίημα σε πρόζα παρά ένα μυθιστόρημα. Το βιβλίο πραγματεύεται την ιστορία του Κίμωνα Φερέκη, γνωστού ως Κιμ, ενός διανοούμενου μεταφραστή κόμικς, που μια μέρα εξαφανίζεται μυστηριωδώς, χωρίς καμία εξήγηση. Μέσα από τη ζωή, τη φαντασία και τα κείμενά του, γνωρίζουμε τον πρωταγωνιστή, του οποίου η ταυτότητα και οι υπαρξιακές αναζητήσεις κλυδωνίζονται από αβεβαιότητες ή και τυχαία συμβάντα. Οι αμφιβολίες αυτές και η αδυναμία του να αποδεχτεί το πέρασμα του χρόνου οδηγούν τον Κιμ στο να «αυτοφυγαδευτεί» και έτσι σηματοδοτείται η αρχή μιας περιπλάνησης σε πραγματικούς και φανταστικούς χωροχρόνους. Ίσως η εξαφάνιση του Κιμ και η αναζήτησή του από την παρέα του να είναι η απόδειξη της ίδιας του της ύπαρξης. Το ίδιο και εκείνη η αλληλογραφία που έχει αποστολέα και παραλήπτη τον ίδιο. Για τον Κιμ, η αναποφάσιστη μοίρα είναι: «ένας ξύλινος πελεκάνος παραδομένος στην κίνηση του κύματος».

«Το γεγονός ότι είναι η πρώτη φορά που εξαφανίζεται αποκλείει την πιθανότητα εσκεμμένης κίνησης με σκοπό να προκαλέσει ενδιαφέρον. Η μοναξιά του ή μάλλον μία απ’ αυτές είναι του είδους της εκούσιας απόστασης από κυκλοθυμικές δεσμεύσεις. Ο Κιμ είναι πλανήτης απόμακρος από τα κέντρα έλξης, ενώ αποφεύγει τις τριβές, έχοντας άλλες επιδιώξεις απ’ αυτή της θέσης του ήλιου στον εκάστοτε αστερισμό με τον οποίο συνυπάρχει. Νιώθει περίεργα όταν ο χρόνος ξεφεύγει από τα χέρια του σαν την άυλη άμμο της δίχως όρια συμπαντικής κλεψύδρας. Όταν μια υποχθόνια ένδεια πλημμυρίζει τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τον χρόνο, τότε απομακρύνεται σαν αθέατο θήραμα από τον θηρευτή. […] Ο Κιμ δεν επιθυμεί να εντυπωσιάσει, τα συναισθηματικά προσωπεία κρύβουν και τις εμμονές του θανάτου. Η βαθύτερη ύπαρξη αυτής της διαίσθησης δημιουργεί σκοτεινούς δεσμούς και περίεργες συνέπειες».

Οι επιρροές του Θανάση Βερδελλή από το κίνημα του Υπαρξισμού είναι εμφανείς, από το πρώτο κιόλας κεφάλαιο της ιστορίας του Κίμωνα Φερέκη. Παρουσιαζόμενος σαν ένας «υπόγειος άνθρωπος», ο πρωταγωνιστής έρχεται συνεχώς αντιμέτωπος με τους φόβους και τις ανησυχίες του. Από την άλλη, η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας έχει μάλλον ποιητική διάθεση, περιγράφοντας τόσο τα συναισθήματα του Κιμ όσο και τους επιμέρους χαρακτήρες του βιβλίου ή τα τοπία στα οποία λαμβάνει χώρα η ιστορία με έντονο λυρισμό.

Ο Βερδελλής, που παίζει σαξόφωνο σε αυτοσχέδια μουσικά σχήματα και ενδιαφέρεται τόσο για τη μουσική όσο και για το διάβασμα, τη συγγραφή, την τέχνη και τη λογοτεχνία, συχνά μπλέκει τα διάφορα κέντρα του ενδιαφέροντός του μεταξύ τους. Η μουσική έχει μεγάλη σημασία στον «Ξύλινο πελεκάνο», καθώς ο αφηγητής δεν παραλείπει να μας πληροφορήσει ότι, καθώς η παρέα συζητάει για την εξαφάνιση του Κιμ, στο ραδιόφωνο παίζει το «Kind of Blue» του Μάιλς Ντέιβις ή ότι ο «ειρμός της κοινοτυπίας» στη συζήτηση ανάμεσα στον Κιμ και την Άννι σπάει καθώς ακούγεται το κομμάτι «If I Ever Loved You». Με αυτούς τους μικρούς εκκεντρισμούς, η γλώσσα και ο ρυθμός του «Ξύλινου πελεκάνου» ζωντανεύουν με έναν εντελώς πρωτότυπο τρόπο. Το βιβλίο του Θανάση Βερδελλή είναι ένα μικρό «διαμάντι» που αξίζει να διαβαστεί από τους φίλους της λογοτεχνίας και της μουσικής εξίσου.