Ανν Κάρσον - Αυτοβιογραφία του κόκκινου: Μια μυθιστορία σε στίχους από τη βραβευμένη με Νόμπελ ποιήτρια

Η «Αυτοβιογραφία του κόκκινου» που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη είναι ένα από τα πιο δημοφιλή έργα της Ανν Κάρσον που βραβεύτηκε φέτος με το Νόμπελ της λογοτεχνίας.

Πρόκειται για μια «μυθιστορία σε στίχους» που συνδυάζει την ποίηση, την πεζογραφία και το δοκίμιο. Η Ανν Κάρσον βασίζεται στα σωζόμενα αποσπάσματα του λυρικού ποιητή Στησίχορου (6ος αι. π.Χ.) για τον δέκατο άθλο του Ηρακλή. Αλλά αν και στον αρχικό μύθο, ο Ηρακλής σκοτώνει τον Γηρυόνη, ένα τρικέφαλο κόκκινo φτερωτό τέρας, για να του κλέψει τα βόδια, η Καναδέζα ποιήτρια μεταφέρει την ιστορία στον σύγχρονο κόσμο και δίνει φωνή στο «τέρας»: μετατρέπει τον Γηρυόνη σε έναν ευαίσθητο, περιθωριοποιημένο έφηβο. Παρακολουθούμε τη ζωή του Γηρυόνη από την ηλικία των πέντε ετών: μεγαλώνοντας σε δυσλειτουργικό περιβάλλον με έναν κακοποιητικό αδελφό, βρίσκει διέξοδο στην τέχνη της φωτογραφίας και στον απόλυτο, αλλά οδυνηρό έρωτά του για τον νεαρό Ηρακλή – έναν γοητευτικό και υπερόπτη νεαρό που τελικά τον εγκαταλείπει. Όταν χρόνια αργότερα ο Ηρακλής επανεμφανίζεται, ο Γηρυόνης ξεκινά ένα ταξίδι στη Λατινική Αμερική και τις Άνδεις. Εκεί, μέσα από τη φωτογραφική του κάμερα και την επαφή με το απόκοσμο τοπίο των ηφαιστείων, μαθαίνει να αποδέχεται τη διαφορά του (τα μεταφορικά ή πραγματικά κόκκινα φτερά του) και να μετουσιώνει τα ψυχικά του τραύματα σε τέχνη. Η «Αυτοβιογραφία του κόκκινου» είναι μια συγκινητική, αισθησιακή και συχνά υπαινικτικά αστεία ιστορία για την απώλεια, τη μοναξιά και τη δύναμη του να ορίζεις το αφήγημα του εαυτού σου.

Η Ανν Κάρσον χρησιμοποιεί ελεύθερο, μακρύστιχο ρυθμό για να ξεδιπλώσει τον εσωτερικό κόσμο του Γηρυόνη. Αν και υπάρχει η αφηγηματική γραμμή (γι' αυτό η «Αυτοβιογραφία του κόκκινου» χαρακτηρίζεται «έμμετρο μυθιστόρημα»), η ουσία του βιβλίου έγκειται στην ποιητική γλώσσα, στις μεταφορές και στην πειραματική φόρμα. Το βιβλίο ξεκινά με μια σειρά από σύντομα, αιχμηρά ποιήματα που αποτελούν υποτιθέμενες «μεταφράσεις» των χαμένων αποσπασμάτων του Στησιχόρου, προτού περάσει στα κυρίως ποιητικά κεφάλαια της ζωής του ήρωα προσδίδοντας στο έργο τη μοναδική του ατμόσφαιρα: κάθε στίχος λειτουργεί σαν φωτογραφικό «κλικ» (όπως οι φωτογραφίες που τραβάει ο Γηρυόνης) με κυρίαρχο το κόκκινο χρώμα (κόκκινα βόδια, κόκκινος κόσμος, κόκκινη επέλαση του γρασιδιού, κόκκινη χαρά, κόκκινο σκυλί, κόκκινη υπομονή, κόκκινο τέρας). Το έργο κατακλύζεται γενικότερα από χρώματα (γαλάζια, χρυσά, κίτρινα), όπως κι από ήχους κι από μυρωδιές.

Η Ανν Κάρσον καταργεί τα σύνορα ανάμεσα στα λογοτεχνικά είδη. Εμπνέεται τόσο από την αρχαία Ελλάδα, ιδιαίτερα από την ποίηση της Σαπφούς, τη μυθολογία και την τραγωδία, όσο κι από τη λαϊκή κουλτούρα, από την παγκόσμια λογοτεχνική κληρονομιά και από την τοπιογραφία ολόκληρου του κόσμου. Το «Αυτοβιογραφία του κόκκινου» είναι οικουμενικό έργο, παιγνιώδες, που αναδεικνύει ζητήματα κοινωνικού φύλου και γλώσσας, διαστέλλοντας τα όρια των λέξεων.