Δρ. Νικόλαος Δημητριάδης, «Στα άδυτα του νου»: Αποκλειστική προδημοσίευση

Τι σημαίνει πραγματικά «εγώ αποφασίζω»; Είναι η συνείδησή μας ο αληθινός κυβερνήτης της ζωής μας ή μήπως ο εγκέφαλος λειτουργεί πολύ πιο αυτόνομα, βαθιά και ασυνείδητα απ’ όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε;

Στο νέο του βιβλίο «Στα άδυτα του νου» (εκδόσεις Key Books), ο Δρ. Νικόλαος Δημητριάδης μάς προσκαλεί σε μια συναρπαστική κατάβαση στον ανθρώπινο εγκέφαλο, επιχειρώντας να απαντήσει σε μία από τις πιο παλιές και βασανιστικές ερωτήσεις της ανθρωπότητας: «Γιατί κάνουμε όσα κάνουμε;»

Με αφετηρία τη νευροεπιστήμη αλλά με διαρκείς αναφορές στη βιολογία, την ψυχολογία, την καθημερινότητα και τις ανθρώπινες σχέσεις, ο συγγραφέας επιχειρεί να γκρεμίσει βεβαιότητες που θεωρούμε αυτονόητες. Από τις αποφάσεις που παίρνουμε μέχρι τις σχέσεις που δημιουργούμε, από τους φόβους μας μέχρι τις πιο μικρές καθημερινές μας αντιδράσεις, το βιβλίο φωτίζει τον καθοριστικό ρόλο του ασυνείδητου στη ζωή μας.

Ο Δρ. Νικόλαος Δημητριάδης, με ακαδημαϊκή και ερευνητική παρουσία σε περισσότερες από 20 χώρες, γράφει με τρόπο άμεσο, προσωπικό και βαθιά ανθρώπινο, συνδυάζοντας επιστημονικά δεδομένα, βιωματικές ιστορίες και παραδείγματα που μετατρέπουν σύνθετες έννοιες σε καθηλωτική αφήγηση.

«Στα άδυτα του νου» του Δρ. Νικόλαου Δημητριάδη: Απόσπασμα από το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου, με τίτλο «Το Μεγάλο Ψέμα»

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΨΕΜΑ

ΖΟΥΜΕ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΨΕΜΑ.

Δεν αναφέρομαι στα κατά συνθήκη ψέματα που λέμε για να βγούμε από μια δύσκολη κατάσταση. Ούτε σε αυτά που λέμε για να κερδίσουμε κάτι από κάποιον άλλον. Ούτε και σε αυτά που, πολλές φορές, λέμε στον ίδιο μας τον εαυτό για να πάρουμε θάρρος και δύναμη να συνεχίζουμε να παλεύουμε στη ζωή μας.

Αναφέρομαι σε κάτι άλλο. Πιο σημαντικό. Πιο στρατηγικό. Πιο κρυμμένο.

Αναφέρομαι σε ένα συγκεκριμένο ψέμα, που ίσως να είναι και το μεγαλύτερο όλων των εποχών, μπορώ να πω, που έχει ειπωθεί στην ανθρωπότητα. Ένα ψέμα που κατατρύχει τον άνθρωπο για χιλιετίες και, κυρίως, από τότε που αρχικά αναρωτήθηκε για τον ίδιο του τον εαυτό. Με το που ξεκινήσαμε να θέτουμε ερωτήσεις για τη φύση μας και τη φύση των πραγμάτων γύρω μας, αυτό αναδύθηκε και καθιερώθηκε στο κέντρο της ζωής μας.

Σε αυτό το ψέμα αναφέρομαι: τη συνειδητή απόφαση.

Την ικανότητά μας να έχουμε επίγνωση και να κατευθύνουμε τις ίδιες μας τις σκέψεις. Το ψέμα αφορά, πρακτικά, στο τι κάνει η συνείδησή μας. Όχι τι μας φαίνεται ότι κάνει και πώς βιώνουμε τις σκέψεις, τα αισθήματα και τις αποφάσεις μας καθημερινά. Αλλά τι έχει βρει η επιστήμη ότι κάνει πραγματικά. Και, ειδικότερα, τι δεν κάνει.

Αυτό που δεν κάνει είναι να παίρνει αποφάσεις.

Πώς σας έκανε να αισθανθείτε η παραπάνω πρόταση;

Άβολα, άσχημα, επιθετικά; Ή μήπως σας προκάλεσε περιέργεια; Όσο πιο αρνητικά αισθανθήκατε όταν διαβάσατε ότι η συνείδηση δεν παίρνει αποφάσεις, τόσο πιο βαθιές ρίζες έχει αυτό το ψέμα μέσα σας.

Ο πατέρας της μοντέρνας ψυχολογίας, ο William James, έκανε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες και ταυτόχρονα ανατρεπτικές ερωτήσεις στην ιστορία της επιστήμης:

«Τρέχουμε γιατί φοβόμαστε ή φοβόμαστε επειδή τρέχουμε;»

Ζούμε με τη βαθιά πεποίθηση ότι πρώτα αναλύουμε συνειδητά έναν κίνδυνο, έπειτα γεννιέται μέσα μας το συναίσθημα του φόβου και, τέλος, αποφασίζουμε να δράσουμε. Η νευροεπιστήμη όμως αποκαλύπτει κάτι τελείως διαφορετικό: ότι το μεγαλύτερο μέρος της διαδικασίας συμβαίνει ασυνείδητα και μάλιστα πριν αποκτήσουμε επίγνωση αυτού που συμβαίνει.

Το ασυνείδητο ενεργεί πρώτο.

Το συνειδητό ακολουθεί.

Αυτό σημαίνει ότι πολλές από τις αποφάσεις που πιστεύουμε πως παίρνουμε λογικά και συνειδητά, στην πραγματικότητα έχουν ήδη ληφθεί από βαθύτερα νευρωνικά κυκλώματα του εγκεφάλου μας. Η συνείδηση έρχεται εκ των υστέρων να εξηγήσει, να δικαιολογήσει και να αφηγηθεί μια ιστορία για όσα ήδη έχουν συμβεί.

Το συνειδητό δεν είναι ο βασιλιάς του εγκεφάλου.

Είναι ο εκπρόσωπος Τύπου του.

Αυτή η ιδέα μοιάζει τρομακτική. Και είναι. Γιατί αν ισχύει, τότε πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε σχεδόν τα πάντα: την έννοια της προσωπικότητας, της ευθύνης, της ελευθερίας, της επιθυμίας, ακόμα και της αγάπης.

Σηκώστε τώρα το χέρι σας ψηλά για λίγα δευτερόλεπτα.

Και έπειτα κατεβάστε το.

Φαινομενικά, πρόκειται για μια απλή πράξη. Όμως, αν προσπαθήσετε να εντοπίσετε τη στιγμή ακριβώς που «αποφασίσατε» να σηκώσετε το χέρι σας, θα διαπιστώσετε κάτι παράξενο: η απόφαση μοιάζει να εμφανίζεται ήδη ολοκληρωμένη μέσα σας.

Ποιος πήρε λοιπόν πραγματικά την απόφαση;

Και πότε;

Ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται πληροφορίες, αξιολογεί κινδύνους, κινητοποιεί το σώμα και προετοιμάζει δράσεις με ταχύτητες ασύλληπτες για τη συνείδησή μας. Η συνειδητή εμπειρία μοιάζει περισσότερο με καθυστερημένη αφήγηση παρά με μηχανισμό ελέγχου.

Κι όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι είμαστε ανήμποροι ή καταδικασμένοι. Σημαίνει ότι πρέπει να γνωρίσουμε βαθύτερα τον εαυτό μας. Να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί πραγματικά ο εγκέφαλός μας, ώστε να μπορέσουμε να χτίσουμε μια πιο ουσιαστική σχέση μαζί του.

Γιατί ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι να ανακαλύψουμε ότι το ασυνείδητο μάς επηρεάζει περισσότερο απ’ όσο νομίζαμε.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να συνεχίσουμε να ζούμε χωρίς να το γνωρίζουμε.

---

Στο «Στα άδυτα του νου», ο Δρ. Νικόλαος Δημητριάδης συνθέτει ένα βιβλίο που ισορροπεί ανάμεσα στην επιστήμη, τη φιλοσοφία και την ανθρώπινη εμπειρία. Με αφετηρία τη σύγχρονη νευροεπιστήμη, επιχειρεί να εξηγήσει πώς ο εγκέφαλος διαμορφώνει τις αποφάσεις, τις σχέσεις, τις φοβίες, τις επιθυμίες και τελικά την ίδια μας την πραγματικότητα.

Μέσα από έρευνες, προσωπικές εμπειρίες, πρακτικά παραδείγματα και ιστορίες της καθημερινότητας, το βιβλίο λειτουργεί όχι μόνο ως μια εισαγωγή στη λειτουργία του εγκεφάλου αλλά και ως μια πρόσκληση αυτογνωσίας.

Ένα βιβλίο που δεν υπόσχεται εύκολες απαντήσεις, αλλά καλύτερες ερωτήσεις.

Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο πρώτο βήμα για να κατανοήσουμε τον εαυτό μας.

Το βιβλίο «Στα άδυτα του νου» του Δρ. Νικόλαου Δημητριάδη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Key Books στις 11 Ιουνίου.