Ακολουθώντας τον μίτο του καπνού: Πώς η Καβάλα μετατράπηκε σε σηµαντικό εξαγωγικό λιµάνι των Βαλκανίων

Η συγγραφέας του «Ακολουθώντας τον μίτο του καπνού – από την Καβάλα στον μεγάλο κόσμο» λέγεται Μάγκυ Κριθαρέλλη και έχει μεγαλώσει στην Καβάλα: περιγράφει πολύ ζωντανά στο βιβλίο της τη γλυκιά/πικρή μυρωδιά του καπνού, των φύλλων καπνού, των καπναποθηκών που γέμιζαν την πόλη μέχρι και την δεκαετία του ’50. Τη θυμάμαι αυτή τη μυρωδιά στα Σίξτυς, σε άρπαζε όταν περνούσες έξω από κάποια, κλειστή πια, καπναποθήκη, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’70. Όπως θυμάμαι και αφηγήσεις για τη Χρυσή Εποχή του Καπνού, που ξεκίνησε λάου-λάου… από τα 1600, επί Σουλτάνου Αχμέτ Α’, όταν Άγγλοι ναυτικοί έφεραν τον καπνό στην Κωνσταντινούπολη – ήδη στα 1660, υπάρχουν αναφορές για «καλλιέργειες μυρωδάτων καπνών» στην Ανατολική Μακεδονία.

Το βιβλίο είναι μια βουτιά στην Ιστορία της Καβάλας, στο καπνικό ζήτημα, στο καπνεργατικό κίνημα που υπήρξε κι από τα πρώτα εργατικά κινήματα στην Ελλάδα, στην ιστορία των Εβραίων, Ελλήνων και Αρμένιων καπνεμπόρων όπως και σε αυτήν των καπνεργατών: οι σκληρές, απάνθρωπες συνθήκες εργασίας οδήγησαν σε εξεγέρσεις, που με τη σειρά τους βοήθησαν να αλλάξουν οι νόμοι. Το εμπόριο καπνού έβαλε την Καβάλα στον παγκόσμιο χάρτη και την έκανε διεθνές λιμάνι με εξαγωγές καπνού υψηλής ποιότητας σε όλη την υφήλιο.

Το βιβλίο, όπως και η ιστορία του καπνού μέσα στην Ιστορία, εκτυλίσσεται σαν παραμύθι, το κλασσικό στόρι που μπορεί κανείς να το συνοψίσει ως «η Άνοδος και η Πτώση» – γιατί μετά την άνοδο και την ανάπτυξη, επήλθε δραματικά η πτώση, όταν στην Αμερική άρχισαν να καλλιεργούν φθηνότερα καπνά, όταν σταμάτησαν οι εξαγωγές καπνού, όταν άρχισαν να κλείνουν μία-μία οι καπναποθήκες και να βαράνε φαλιμέντο οι καπνέμποροι, μαζί με τον κοσμοπολίτικο τρόπο ζωής τους. 

Δεν υπάρχει τρόπος να αφηγηθώ περιληπτικά έναν ωραίο, περιποιημένο τόμο 237 (μεγάλων!) σελίδων, με εκτεταμένη και λεπτομερή βιβλιογραφία ΚΑΙ με πολλές, συγκινητικές φωτογραφίες από προσωπικά αρχεία της οικογένειας της Μάγκυ, όπως και από αρχεία άλλων μανιακών με την Ιστορία της πόλης, πρώην καπνεμπόρων, πρώην καπνεργατών και δημοσιογράφων, από ιδιωτικές συλλογές καθώς και εικόνες από το Μουσείο Καπνού της Καβάλας.

Το «Ακολουθώντας τον μίτο του καπνού» είναι αυτό που λέμε βιβλίο αναφοράς – το έχεις στην βιβλιοθήκη σου και καμαρώνεις, πραγματικά. Καμαρώνω που η Μάγκυ είναι από την Καβάλα, μέσα σ’ όλα, και που έγραψε αυτό το τόσο ενδιαφέρον και πανέμορφο αισθητικά βιβλίο…