Δημήτρης Τσεκούρας: Τι θα γινόταν αν αποφάσιζε κάποιος να βγάλει την πόρτα του σπιτιού του;

→ Συνέντευξη στον Γιάννη Παπαδόπουλο

Το μυθιστόρημα «Η πόρτα – Una comedia humana» του Δημήτρη Τσεκούρα, που κυκλοφόρησε το 2019 από τις εκδόσεις Έρμα και έχει μεταφραστεί στα γεωργιανά από το Intelekti Publishing, τώρα επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν. Μιλήσαμε με τον πεζογράφο, θεατρικό συγγραφέα και μεταφραστή για να μάθουμε περισσότερα για το βιβλίο του, την επανακυκλοφορία του και τα επόμενα συγγραφικά του σχέδια.

Συνέντευξη με τον Δημήτρη Τσεκούρα

Τι είναι εκείνο που σας ωθεί να γράφετε;
Σε ένα έργο μου, τη «Φθορά», ο Ραφαήλ Εσθητός, ο ήρωας τού βιβλίου λέει κάπου: «Γράφω σημαίνει με αγγίζει ο θάνατος». Δεν είναι τόσο τρομακτικό όσο ακούγεται. Γράφω για «να προλάβω» κάτι. Και μεγάλο ρόλο παίζει οπωσδήποτε η Απουσία. Μιας μεγάλης αγάπης. Μιας ιδανικής οικογένειας. Των χρημάτων. Το ότι η αδικία και το ψέμα έχουν γίνει πιο εμφανή και πιο ξετσίπωτα από ποτέ παγκοσμίως. Η απουσία συνεννόησης. Και δεν παίζω καθόλου με τις λέξεις. Τα εννοώ όλα τα παραπάνω· και με τη σειρά ακριβώς που τα είπα. Ναι, η αγάπη για τη Γραφή, σαφώς και είναι κάτι παραπάνω από αυτονόητη αλλά χωρίς την απουσία όλων των παραπάνω, Γραφή δεν υφίσταται. Κανένας, ξέρετε, δεν γράφει «όταν έχει». Γραφή σημαίνει στέρηση. Ζωής. Και άρα Δίψα για αυτή. Και η Γραφή είναι και Διαμαρτυρία εννοείται. Μια διαμαρτυρία, στη βάση της, πολιτική. Δύσκολο άθλημα η Γραφή· εγώ προσωπικά τη βιώνω πολύ επώδυνα.

Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι για εσάς είναι να καταφέρετε να εκφράσετε τη σκέψη σας πάνω στο χαρτί;
Από τη στιγμή και μετά που έχω καταφέρει να φτάσω επάνω στο χαρτί, τα πάντα σχεδόν είναι εύκολα για εμένα. Το μαρτύριο είναι το Πριν. Αυτό το Πριν που κρατάει πολύ, πάρα πολύ καιρό. Τους μήνες ή και τα χρόνια καμιά φορά που το έργο γράφεται χωρίς να έχεις πιάσει ακόμη το στυλό στο χέρι σου. Όταν εξυφαίνεται στο μυαλό σου. Η δομή του, βέβαια, η φόρμα του είναι ένα άλλο θέμα. Με απασχολεί πολύ η φόρμα των έργων μου· και η γλώσσα τους. Με αυτά τα δύο, ναι, είμαι ψυχαναγκαστικός γιατί, από ένα σημείο και μετά, η φόρμα του κειμένου είναι αυτή που ορίζει και το περιεχόμενό του.

Ποιες είναι οι επιρροές σας;
Αν αναφέρεστε σε συγγραφείς, οι πάντες· μιλάω, ασφαλώς, για όσους έχω διαβάσει και μελετήσει. Από τον Όμηρο μέχρι τον Εμπειρίκο και τον Καβάφη. Από τον Γιον Φόσε μέχρι τον Μπέκετ. Από τον Πίντερ και τον Κάφκα μέχρι τον Θεό Γιώργο Χειμωνά. Από τον Σελίν μέχρι τον Ιονέσκο και τη Λούλα Αναγνωστάκη. Και η λίστα δεν έχει τελειωμό. Αλλά νομίζω ότι κατά βάθος πιο πολύ απ’ όλους και απ’ όλα έχω επηρεαστεί από τα πρόσωπα των ανθρώπων. Όταν περπατάω, και περπατάω πολύ τα τελευταία χρόνια, μου αρέσει να παρατηρώ όσο το δυνατόν περισσότερο τα πρόσωπα των ανθρώπων. Κάθε πρόσωπο και ένα σύμπαν ολόκληρο. Και αν τα παρατηρήσετε προσεκτικά, είναι όλα θλιμμένα· ακόμα κι όταν χαμογελάνε.

Ποια θεματολογία κρατεί τον κυρίαρχο ρόλο στα έργα σας;
Μπορεί να ακουστεί παράξενο αλλά νομίζω ότι κωμωδίες γράφω. Μαύρες βέβαια, πολύ μαύρες, αλλά ναι, κωμωδίες γράφω.

Πείτε μας λίγα λόγια για το βιβλίο σας.
«Η Πόρτα» ήταν μία φαντασίωσή μου. Και μία τεράστια απορία μου. Τι θα γινόταν αλήθεια αν αποφάσιζε κάποιος να βγάλει την πόρτα του σπιτιού του; Θα έμπαινε κάποιος κλέφτης; Θα έμπαινε κάποιος περίεργος; Θα έμπαινε γενικά κάποιος; Ή μήπως σε ένα σπίτι without the door, που λέει η Έμιλι Ντίκινσον σε ένα εξαιρετικό ποίημά της, δεν θα τολμούσε να μπει κανείς; Δεν έχω απάντηση. Αν το καλοσκεφτείτε, ένα σπίτι χωρίς πόρτα έχει κάτι από θρίλερ. Είναι ένα μέρος φιλόξενο ή μήπως είναι ένα ύποπτο μέρος; Είναι μέρος κατοικημένο ή εγκαταλελειμμένο και σαν ξέφραγο αμπέλι; Στο βιβλίο, πάντως, κάποιος μπαίνει σε αυτό το σπίτι τελικά. Και αυτό που γίνεται μετά την είσοδό του είναι μάλλον πολύ απρόβλεπτο. Τέλος πάντων… Ας πούμε σε γενικές γραμμές ότι αυτή είναι η βασική ιδέα γύρω από την οποία δομείται όλη η πλοκή του έργου. Στην πραγματικότητα, όμως, «Η Πόρτα» είναι ένας διάλογός μου με τη Λογοτεχνία και τους Δημιουργούς γενικότερα. Και ποιος δεν παρελαύνει μέσα στο βιβλίο… Εννοώ από συγγραφείς και ήρωες βιβλίων. Το βιβλίο είναι από την αρχή μέχρι το τέλος του γεμάτο διακείμενα. Και αυτό ομολογώ ότι δεν υπήρχε καθόλου ως πρόθεση στην αρχική μου σύλληψη. Ένας Θεός ξέρει πώς προέκυψε. Κι αυτή είναι μάλλον η μαγεία της Γραφής. Να μην ξέρεις ποτέ πού ακριβώς θα σε οδηγήσει η αρχική σου ιδέα. Α! Και το βιβλίο έχει happy end. Γιατί ο ήρωας στο τέλος πετάει στον ουρανό. Και δεν τσακίζεται ο άτιμος.

Συγγραφέας γεννιέσαι ή γίνεσαι;
Εννοείται ότι γίνεσαι. Τι πάει να πει «γεννιέσαι» συγγραφέας, αρχιτέκτονας ή υδραυλικός; Τίποτα δεν γεννιόμαστε. Απολύτως τίποτα δεν γεννιόμαστε. Η κλίση, που λέμε, η προδιάθεση, ή ροπή, όπως θέλετε πείτε το, είναι ένα εντελώς άλλο πράγμα. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε μια τάση να γίνουμε κάτι. Αλλά, ευτυχώς, αυτό το κάτι μέχρι να πραγματωθεί, εάν πραγματωθεί ποτέ, θέλει σκληρή δουλειά, και απαιτεί και σε θέλει καθ’ ολοκληρίαν δικό του. Σε τρώει. Είναι σαρκοβόρο.

Αν μπορούσατε να αλλάξετε κάτι στον τομέα της λογοτεχνίας τι θα ήταν αυτό;
Η Λογοτεχνία, καλή και κακή, υπήρχε και υπάρχει και θα υπάρχει όσο θα υπάρχει ο Άνθρωπος. Γιατί, συν τοις άλλοις, αυτό είναι η Λογοτεχνία: Η γλωσσική αποτύπωση του Ανθρώπου στον Κόσμο. Δεν σας κρύβω, βέβαια, ότι παλιά ήμουν πολύ θυμωμένος με πολλά και διάφορα. Τώρα που μεγάλωσα όμως δεν θυμώνω με απολύτως τίποτα και δεν θα ήθελα να αλλάξω απολύτως τίποτα. Όλοι κρινόμαστε από αυτά που καταθέτουμε. Από τις επιλογές μας. Από την πορεία μας. Από τη διάρκειά μας. Και ο καθένας έχει να λογοδοτήσει στον εαυτό του και μόνο στον εαυτό του. Και ασφαλώς δεν αναφέρομαι μόνο στους συγγραφείς. Αναφέρομαι σε όλους τους ανθρώπους που εμπλέκονται στον χώρο της Λογοτεχνίας· στους εκδότες, τους κριτικούς, τους βιβλιοπώλες και ασφαλώς και στους αναγνώστες. Καθόλου στο απυρόβλητο δεν είναι οι αναγνώστες. Ο καθείς και η συνείδησή του. Ο καθείς και τα κριτήριά του.

Έχετε επόμενα συγγραφικά σχέδια;
Το «Θηριοτροφείο». Είναι ένα θεατρικό μου έργο εμπνευσμένο από τον «Γυάλινο Κόσμο» του Τενεσί Ουίλιαμς. Θα κυκλοφορήσει τον Απρίλιο. Κι αποφάσισα να κάνω και μια τρέλα· αποφάσισα να πειραματιστώ και να σκηνοθετήσω για πρώτη φορά με μια ομάδα τεσσάρων πρωτόβγαλτων και ταλαντούχων ηθοποιών. Και σκαρώνω, επίσης, και μια καινούργια νουβέλα. Πρόκειται για κάποιου τύπου φιλοσοφικό σπλάτερ. Διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων μιας ταινίας πορνό, όλοι και όλες είναι γυμνοί, και στα διαλείμματα των γυρισμάτων της ταινίας οι άνθρωποι ξεκουράζονται διαβάζοντας και αναλύοντας αποσπάσματα από τον Λούντβιχ Βιτγκενστάιν.

Δημήτρης Τσεκούρας - «Η πόρτα – Una comedia humana»: Σύνοψη του βιβλίου

Ένας διανοούμενος πενηντάρης που μοιάζει με τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο ζει ολομόναχος σε ένα σπίτι που έχει μόνο βιβλία και διάφορα άλλα ύποπτα πράγματα. Αλλά φοβάται πολύ ότι, εάν πεθάνει πριν την ώρα του –γιατί ποτέ δεν ξέρεις πότε ακριβώς–, κανένας δεν θα τον ψάξει.

Και καθώς είναι και ολίγον τι σαλός, η λύση που βρίσκει είναι να βγάλει την πόρτα του σπιτιού του και να την πετάξει στα σκουπίδια· γιατί, όπως και να το κάνουμε, εάν πεθάνει πριν την ώρα του, η οσμή που θα βγαίνει από αυτό το ορθάνοιχτο σπίτι θα γίνει πιο γρήγορα αντιληπτή. Και μετά, κάθεται και περιμένει. Περιμένει όχι τον Γκοντό, αλλά να δει πόσοι και τι σόι κλέφτες άραγε θα τολμήσουν να μπουν σε αυτό το σπίτι Without the Door.

Και ναι, επιτέλους, μια μέρα κάποιος εισβάλλει. Αλλά δεν είναι ακριβώς κλέφτης. Και τότε αρχίζει κάτι πολύ παράξενο. Κάτι που μακάρι να ξέραμε να πούμε με βεβαιότητα εάν καταλήγει σε φάρσα ή σε τραγωδία.