1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας: «Φτιάχνουμε το φεστιβάλ στο οποίο θα θέλαμε να πάμε κι εμείς»

Βρίσκομαι στην Τεχνόπολη, εκεί όπου σε λίγες ημέρες θα πραγματοποιηθεί το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας (AILF) της Αθήνας. Πίσω από τη διοργάνωση βρίσκονται τρεις άνθρωποι με βαθιά σχέση με τον χώρο του βιβλίου: η δημοσιογράφος και κριτικός βιβλίου Μικέλα Χαρτουλάρη, ο συγγραφέας Χρήστος Αστερίου και ο εκδότης και μεταφραστής Λευτέρης Καλοσπύρος. Μαζί επιχειρούν να δημιουργήσουν έναν νέο θεσμό για την πόλη, μια γιορτή για τη λογοτεχνία σε μια εποχή όπου η προσοχή μας συχνά διασπάται ανάμεσα σε οθόνες, εικόνες και σύντομα βίντεο.

Σε λίγες εβδομάδες οι χώροι της Τεχνόπολης θα γεμίσουν με συγγραφείς, αναγνώστες και συζητήσεις γύρω από το βιβλίο. Βραβευμένοι με Νόμπελ ή με Booker αλλά και διάσημοι συγγραφείς από όλον τον κόσμο, όπως ο Λάσλο Κρασναχορκάι, η Νικόλ Κράους, η Σέλβα Αλμάδα, ο Ντέιβιντ Σολόι, του Κέβιν Μπάρι και του Μάικ ΜακΚόρμακ θα βρεθούν στην Αθήνα για συζητήσεις και αναγνώσεις, ενώ στο πρόγραμμα συμμετέχει και ο πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής και συγγραφέας Λιλιάν Τυράμ, που θα μιλήσει για το βιβλίο του και ζητήματα ρατσισμού και κοινωνικής ένταξης.

Μικέλα Χαρτουλάρη, Χρήστος Αστερίου και Λευτέρης Καλοσπύρος μιλούν για το 1ο Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ Βιβλίου στην Τεχνόπολη

Πώς γεννήθηκε η ιδέα

Η ιδέα για ένα διεθνές φεστιβάλ λογοτεχνίας στην Αθήνα υπήρχε εδώ και χρόνια ως σκέψη στον χώρο του βιβλίου. Η αρχική πρόταση ανήκε στον Χρήστο Αστερίου, ο οποίος είχε ζήσει για πέντε χρόνια στο Βερολίνο και επισκεπτόταν συχνά το μεγάλο λογοτεχνικό φεστιβάλ της πόλης. «Ήταν ένα φεστιβάλ πολύ βαθύ αλλά καθόλου ακαδημαϊκό», θυμάται. «Μπορούσες απλώς να βάλεις το τζιν σου και να πας να ακούσεις τον Φίλιπ Ροθ ή τη Χίλαρι Μαντέλ». Από την πλευρά του, ο Λευτέρης Καλοσπύρος, που εργάζεται στον εκδοτικό χώρο και συμμετέχει συχνά σε διεθνείς εκθέσεις βιβλίου, είχε δει από κοντά πόσο σημαντικές μπορούν να είναι τέτοιες διοργανώσεις. «Πηγαίνω συχνά σε εκθέσεις και φεστιβάλ λόγω δουλειάς», λέει. «Έχω δει ότι μόνο θετικά μπορεί να φέρει μια τέτοια διοργάνωση στη λογοτεχνία, σε έναν τόπο και σε μια πόλη».

Όταν η ιδέα παρουσιάστηκε στην Τεχνόπολη, βρήκε άμεση ανταπόκριση, όχι μόνο από τον πρόεδρό της Κωστή Παπαϊωάννου, αλλά και από όλο το επικοινωνιακό και τεχνικό προσωπικό. «Ήταν σαν να συναντήθηκαν πολλοί άνθρωποι που είχαν την ίδια σκέψη στο πίσω μέρος του μυαλού τους», λένε οι επιμελητές. Άλλωστε, η Αθήνα φιλοξενεί εδώ και χρόνια φεστιβάλ κινηματογράφου, μουσικής ή εικαστικών τεχνών, ωστόσο η λογοτεχνία δεν είχε μέχρι σήμερα έναν αντίστοιχο διεθνή θεσμό: «ήταν κάπως το παραμελημένο παιδί των τεχνών», παρατηρεί ο Αστερίου.

Στην Ελλάδα υπάρχουν ήδη σημαντικές διοργανώσεις, όπως η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης και το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, αλλά στην Αθήνα δεν υπήρχε κάτι παρόμοιο, λέει η Μικέλα Χαρτουλάρη. «Και σκεφτήκαμε ότι μπορούμε κι εμείς να δημιουργήσουμε κάτι ίσως πιο μικρό, αλλά πιο συμπαγές και φιλόδοξο». Ένα σημαντικό στοιχείο της διοργάνωσης είναι ότι όλες οι εκδηλώσεις θα είναι δωρεάν για το κοινό.

Μια εμπειρία γύρω από το βιβλίο

Το φεστιβάλ που σχεδίασαν δεν θέλει να είναι απλώς μια σειρά παρουσιάσεων βιβλίων. Η φιλοδοξία είναι να δημιουργήσει μια συνολική εμπειρία για το κοινό. «Δεν θέλουμε απλώς ένα άθροισμα εκδηλώσεων», τονίζει ο Αστερίου. «Θέλουμε όσοι αγαπούν το βιβλίο να έχουν το δικό τους τριήμερο». Η εικόνα που περιγράφει είναι σχεδόν γιορτινή: άνθρωποι που συναντιούνται, συζητούν για βιβλία, ακούν συγγραφείς και περνούν χρόνο σε έναν χώρο όπου η λογοτεχνία γίνεται αφορμή για κοινωνική συνάντηση. Ο Λευτέρης Καλοσπύρος φέρνει ως παράδειγμα άλλα φεστιβάλ της Τεχνόπολης. «Όταν πηγαίνει κάποιος στο Φεστιβάλ Τζαζ, για παράδειγμα, δεν είναι μόνο για τις συναυλίες. Υπάρχει η αίσθηση ότι συμμετέχεις σε μια κοινότητα». Το ίδιο θέλουν να συμβεί και εδώ. «Όταν έχεις συγγραφείς αυτού του διαμετρήματος», λέει, «το να πάρεις μια υπογραφή, να φωτογραφηθείς μαζί τους ή να ανταλλάξεις δύο κουβέντες μαζί τους μπορεί να γίνει μια σημαντική εμπειρία».

Η διεθνής διάσταση της διοργάνωσης είναι επίσης κεντρική. Συγγραφείς από το εξωτερικό θα συναντηθούν με Έλληνες δημιουργούς σε συζητήσεις που φιλοδοξούν να ανοίξουν έναν ευρύτερο διάλογο. «Σε πολλά φεστιβάλ χτίζονται σχέσεις», αναφέρει ο Αστερίου. «Οι συγγραφείς γνωρίζονται μεταξύ τους, συζητούν πριν και μετά τις εκδηλώσεις. Όλο αυτό δημιουργεί δεσμούς». Με έναν τρόπο, στόχος είναι να μπει η Αθήνα στον χάρτη των διεθνών λογοτεχνικών φεστιβάλ.

Δεν θέλουμε απλώς ένα άθροισμα εκδηλώσεων· θέλουμε όσοι αγαπούν το βιβλίο να έχουν το δικό τους τριήμερο.

Οι θεματικές του A' Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας: από τις γυναικοκτονίες μέχρι το μέλλον της λογοτεχνίας

Πέρα από τις συναντήσεις συγγραφέων, το φεστιβάλ φιλοδοξεί να ανοίξει έναν ευρύτερο διάλογο γύρω από ζητήματα που απασχολούν τη σύγχρονη κοινωνία. «Τα περισσότερα θέματα που μας απασχολούν είναι κοινωνικά και γίνονται πολιτικά — και το αντίστροφο», διευκρινίζει η Ματίνα Χαρτουλάρη. Ένα από τα βασικά νήματα του προγράμματος είναι η έμφυλη οπτική. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται μια συζήτηση για τις γυναικοκτονίες με τρεις συγγραφείς, ανάμεσά τους και η Ελληνίδα Βίκυ Τσελεπίδου, καθώς και οι Σέλβα Αλμάδα και Καταρίνα Φόλτμερ. Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς η λογοτεχνία μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται ένα φαινόμενο που συχνά καλύπτεται από σιωπή. Παράλληλα, η Νικόλ Κράους και ο Ντέιβιντ Σολόι θα συζητήσουν για την έννοια της αρρενωπότητας στη λογοτεχνία και για το πώς αναπτύσσονται οι σχέσεις ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες μέσα στα μυθιστορήματά τους.

Η άνοδος της ακροδεξιάς, είναι ένα ζήτημα που θα απασχολήσει το Φεστιβάλ. Μάλιστα, ο Λάσλο Κρασναχορκάι, που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2025 θα συνομιλήσει με την Μερβ Έμρε για το πόσο αναγκαία είναι σήμερα η πράξη αφύπνισης και η προσωπική και συλλογική επανάσταση σε έναν κόσμο που κυριαρχεί η βία. Ιδιαίτερη θέση έχει και ένα μικρό αφιέρωμα στην ιρλανδική λογοτεχνία, με τη συμμετοχή των Κέβιν Μπάρι και Πολ Λιντς. «Η Ιρλανδία βιώνει αυτή τη στιγμή ένα συγγραφικό boom», λένε οι επιμελητές. «Και ως χώρες έχουμε μια ιδιοσυγκρασιακή συγγένεια που πιστεύουμε ότι θα λειτουργήσει πολύ καλά με το ελληνικό κοινό».

Το AILF εξετάζει επίσης τη σχέση της λογοτεχνίας με άλλες τέχνες. Στο αφιέρωμα «Χίλιες λέξεις – χίλιες εικόνες» θα συζητήσουν δημιουργοί που κινούνται ανάμεσα στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, όπως ο Γιάννης Οικονομίδης, ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, η Κάλλια Παπαδάκη και ο Παναγιώτης Ευαγγελίδης. Η αρχαιότητα αποτελεί αντικείμενο μιας ακόμη συζήτησης με τίτλο «Πόσο σύγχρονη είναι η αρχαιότητα;», με συνομιλητές τον συγγραφέα Ματέο Νούτσι και τον αρχαιολόγο Δημήτρη Πλάντζο.

Παράλληλα, κάθε χρόνο οι διοργανωτές θέλουν να υπάρχει και ένα θέμα που συνδέεται άμεσα με την πόλη. Φέτος το φεστιβάλ περιλαμβάνει ένα αφιέρωμα στον Μένη Κουμανταρέα, έναν από τους συγγραφείς που κατέγραψαν όσο λίγοι τη ζωή της Αθήνας.

Στο πρόγραμμα υπάρχει επίσης μια συζήτηση για το μέλλον της λογοτεχνίας με δύο σημαντικούς κριτικούς, τον Τόμας Μίνεϊ και τη Μερβ Έμρε, οι οποίοι αρθρογραφούν σε έντυπα όπως το Granta και το New Yorker. Μαζί τους θα συνομιλήσει ο Άθως Δημουλάς από το περιοδικό Κ της Καθημερινής. Το θέμα είναι η θέση της λογοτεχνίας σε μια εποχή όπου ανταγωνίζεται άλλες μορφές ψυχαγωγίας — από τις τηλεοπτικές σειρές μέχρι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Θα έλεγα ότι αυτές οι συζητήσεις λειτουργούν σαν ανοιχτά masterclasses», σημειώνει ο Αστερίου.

Το AILF φέτος κλείνει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ο Λιλιάν Τουράν -ένας πρώην παλαίμαχος ποδοσφαιριστής που έχει γράψει ένα βιβλίο για τον ρατσισμό- Θα είναι στο πάνελ μαζί με τον Ντέμη Νικολαΐδη. Μαζίτ τους θα είναι η Λορέτα ΜακΚόλει, η ιδρύτρια της Οργάνωσης Ενωμένων Γυναικών Αφρικής. «Θα έχουμε μια εκδήλωση που μπορεί να δει κάποιος που δεν είναι συστηματικός αναγνώστης αλλά θα μπει στη διαδικασία να σκεφτεί τι είναι ο ρατσισμός», όπως αναφέρουν οι επιμελητές.

Το στοίχημα του φεστιβάλ

Για τους τρεις επιμελητές, το βασικό ζητούμενο είναι το AILF να αποκτήσει διάρκεια και να καθιερωθεί ως ένας θεσμός για την πόλη. «Θέλουμε να γίνει κάτι που θα μείνει στην Αθήνα», λέει ο Αστερίου. «Να έρθει ο κόσμος, να περάσει καλά και να ανυπομονεί για το επόμενο φεστιβάλ». Παράλληλα, στόχος είναι να δημιουργηθούν σχέσεις με τους συγγραφείς που θα επισκεφθούν την Αθήνα και να καλλιεργηθεί μια σταθερή διεθνής παρουσία. Οι διοργανωτές έχουν επίσης προσπαθήσει να δώσουν στο πρόγραμμα μια συγκεκριμένη ισορροπία: πολλοί από τους συγγραφείς ανήκουν σε μια γενιά από περίπου τριάντα έως πενήντα πέντε ετών — δημιουργοί που βρίσκονται σε μια ιδιαίτερα δημιουργική φάση της πορείας τους. Ένα ακόμη ζητούμενο είναι η προσέλκυση νεότερου κοινού. «Θα ήταν πραγματικά ευχής έργον να δούμε πολλούς νέους ανθρώπους να έρχονται στο φεστιβάλ», αναφέρει ο Καλοσπύρος. Για τη Χαρτουλάρη, το πιο σημαντικό είναι να αλλάξει η σχέση του κοινού με το βιβλίο. «Θέλουμε το βιβλίο να μη θεωρείται κάτι που βρίσκεται στο βάθρο», λέει. «Να είναι μέσα στη ζωή».

Και αν καταφέρουν έστω ένα μέρος από όσα ονειρεύονται; Χαμογελούν. «Αν πετύχουμε τα μισά από αυτά που έχουμε στο μυαλό μας, θα είμαστε πραγματικά ευχαριστημένοι».

Δείτε περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα του φεστιβάλ εδώ