Βιβλία για την άνοιξη: Non Fiction, Επιστήμη, Δοκίμιο, Βιογραφίες

Η Αθήνα διαβάζει – και τα βιβλιοπωλεία, οι εκδότες και οι συγγραφείς συνεχίζουν να τροφοδοτούν τη δημόσια συζήτηση με νέες ιδέες και αφηγήσεις. Συγκεντρώσαμε πρόσφατες εκδόσεις από την ελληνική και διεθνή βιβλιοπαραγωγή που ξεχωρίζουν για το θέμα, τη γραφή και την οπτική τους. Ένας μικρός οδηγός για τις εκδόσεις που αξίζει να βάλουμε στη λίστα μας αυτή την άνοιξη.

Ντέιβιντ Μπόουι, Η τελευταία συνέντευξη και άλλες συζητήσεις, Εκδόσεις Key Books
Σε αυτές τις συνεντεύξεις, συγκεντρωµένες από όλη τη διάρκεια της µυθικής καριέρας του –συµπεριλαµβανοµένης της πρώτης του σε ηλικία δεκαέξι ετών, αλλά και της τελευταίας του, δεκαετίες µετά–, ο Ντέιβιντ Μπόουι µιλά για τα παιδικά του χρόνια στους δύσκολους δρόµους του Νότιου Λονδίνου, τη σύνθεση τραγουδιών, τις καταχρήσεις, την επιρροή του Άντι Γουόρχολ, τη σεξουαλικότητα, τις ταινίες, τη µόδα, τη συνεργασία του µε τον Μπράιαν Ίνο, τη φιλία του µε τον Τζον Λένον, την αγάπη του για τον Ίγκι Ποπ και τον Λου Ριντ και πολλά άλλα. Εύστροφος στον λόγο του και µε το εκλεπτυσµένο, σαρκαστικό, αγγλικό χιούµορ του πάντα σε ετοιµότητα, ο Μπόουι αποδεικνύει µέσα από τις συνεντεύξεις του γιατί θεωρούνταν πάντα µπροστά από την εποχή του – τόσο στην καλλιτεχνική δηµιουργία όσο και στον κοινωνικό σχολιασµό.

Jordan B. Peterson, Το μανιφέστο ενός συντηρητικού, Εκδόσεις Key Books
Ένα βιβλίο που σε αναγκάζει να απαντήσεις στο ερώτημα: Τι αξίζει να υπερασπιστούμε; Ένα μανιφέστο ενάντια στον μηδενισμό, στην πολιτική του κυνισμού και στην ιδέα ότι τα πάντα είναι απλώς «βούληση για δύναμη». Ζούμε μια κρίση νοήματος. Η αλήθεια αντιμετωπίζεται ως άποψη και η ταυτότητα ως όπλο. Χωρίς κοινό ηθικό έδαφος, όμως, οι κοινωνίες δεν διαφωνούν, διαλύονται. Ο διεθνώς αναγνωρισμένος κλινικός ψυχολόγος και συγγραφέας Jordan B. Peterson γράφει ένα αιχμηρό κείμενο-διακήρυξη. Όχι ως πολιτικό σύνθημα, αλλά ως υπεράσπιση ενός συνόλου αξιών και μιας στάσης ζωής που, κατά τη γνώμη του, παραμένουν απαραίτητες για την επιβίωση του πολιτισμού. Ο Peterson μιλά για την αλήθεια, ως προϋπόθεση ουσιαστικού διαλόγου, την ελευθερία, που απαιτεί όρια και συνέπειες, την ευθύνη, ως πηγή νοήματος και αξιοπρέπειας, τους θεσμούς –οικογένεια, κοινότητα, παράδοση– ως τη σπονδυλική στήλη κάθε ζωντανού πολιτισμού.

Κώστας Υφαντής, Κωνσταντίνος Φίλης, Αλέξανδρος Διακόπουλος, Μέση Ανατολή 1945-2025 - Η τυραννία των προσδοκιών και των πεποιθήσεων - Συνομιλίες με τον Μάκη Προβατά, Εκδόσεις Πατάκη
Ό,τι γίνεται στη Μέση Ανατολή δεν μένει στη Μέση Ανατολή. Η Παλαιστίνη είναι μια περιοχή όπου η πραγματικότητα τροφοδοτεί μια ακραία βίαιη μυθολογία και αυτή η μυθολογία με τη σειρά της ανατροφοδοτεί με ακόμη μεγαλύτερα επίπεδα βίας την πραγματικότητα. Oι συζητήσεις των τεσσάρων του βιβλίου ήταν διαδραστικές, ζωντανές και εκ των πραγμάτων πολύ δυναμικές, αφού κάθε φορά καλούνταν να αποτιμήσουν εξελίξεις που ήταν πυκνές και καταιγιστικές. «Ακόμα και σήμερα η αντίληψή μας για τη Μέση Ανατολή δεν παύει να είναι σε κάποιο βαθμό προϊόν μιας αναγκαστικά δυτικοκεντρικής οπτικής», σημειώνει ο Κώστας Υφαντής. «Μπορούν οι λαοί αυτοί να συνυπάρξουν;» αναρωτιέται ο Κωνσταντίνος Φίλης, ενώ ο Αλέξανδρος Διακόπουλος υπογραμμίζει: «Ενώ ένας συνήθης πόλεμος αφορά την επιβολή της θέλησης της μίας πλευράς στην άλλη, εδώ έχουμε προσπάθεια επιβολής μιας διαφορετικής πραγματικότητας, η οποία δεν αφήνει περιθώριο ύπαρξης στην αντίθετη πλευρά. Πρόκειται για έναν πόλεμο εξόντωσης».

Δημήτρης Κούρκουλας, Λίβανος: Μια ξεχωριστή χώρα, Εκδόσεις Μεταίχμιο
Πώς εξηγείται το παράδοξο, ο Λίβανος, μια χώρα με τόσο αρνητική εικόνα να προσελκύει τόση προσοχή και τόση συμπάθεια; Είναι ένα ερώτημα που ο συγγραφέας θέτει στον εαυτό του από τότε που έζησε πέντε έντονα χρόνια στη Βηρυτό και κατάλαβε ότι έχει αγαπήσει τη χώρα και κυρίως τους ανθρώπους της. Πώς ξεκίνησε ο δεκαπενταετής εμφύλιος; Γιατί το πολιτικό σύστημα της χώρας συνεχίζει να βασίζεται σε ένα αρχαϊκό σύστημα των 18 αναγνωρισμένων θρησκειών; Ποιος είναι ο ρόλος των Ελληνορθοδόξων; Τι είναι (και τι δεν είναι) η Χεζμπολάχ; Μπορεί να υπάρξει συμφιλίωση ανάμεσα στον Λίβανο και το Ισραήλ; Ποια είναι η γεωπολιτική διάσταση της λιβανέζικης κουζίνας; Σε αυτά και άλλα καίρια ερωτήματα προκειμένου να καταλάβουμε μια τόσο περίπλοκη χώρα ο συγγραφέας προσπαθεί να δώσει απλές απαντήσεις.

Ιάκωβος Γκανούλης, Για μια αρμονική συμβίωση με τη φύση - Ο Καθηγητής των υδάτων, στα χρόνια της κρίσης χρέους, Εκδόσεις Επίκεντρο
Μπορούμε να εξασφαλίσουμε επάρκεια νερού όταν, λόγω της κλιματικής αλλαγής, απειλείται με λειψυδρία η Αττική, στερεύει ο Μόρνος και ο κυκλώνας Ντάνιελ έχει σαρώσει τη Θεσσαλία με καταστρεπτικές πλημμύρες; Ο συγγραφέας είναι κατηγορηματικός: Το πιο προχωρημένο μοντέλο διαχείρισης υδάτων που διαθέτουμε σήμερα αδυνατεί να δώσει λύσεις χωρίς αλλαγή της κοινωνικής μας συμπεριφοράς απέναντι στους φυσικούς πόρους. Με μια ιστορική αναδρομή, το βιβλίο επισημαίνει τη 2η Βιομηχανική Επανάσταση ως ορόσημο της ανθρωποκεντρικής σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον. Αφού περιγράψει την κατάσταση στην Ελλάδα στα χρόνια της εθνικής κρίσης χρέους, ο συγγραφέας αναλύει με εφαρμοσμένα παραδείγματα τα βήματα ενός μοντέλου κοινωνικής συμπεριφοράς, που συνθέτει τη γνώση με τους νόμους της φύσης και τη βιώσιμη με την ενάρετη διακυβέρνηση των υδάτων.

Bernie Sanders, Πολέμα την ολιγαρχία, Εκδόσεις Gutenberg
«Ζούμε σήμερα σε μια χώρα ακραίας ανισότητας», τονίζει, «η τάξη των δισεκατομμυριούχων έχει υφαρπάξει την οικονομία και την πολιτική μας. Ο σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να κατανοήσουμε το πώς φτάσαμε ως εδώ και πώς μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα προς το καλύτερο». Ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς αναλύει το φαινόμενο του τραμπισμού και περιγράφει μηχανισμούς εξουσίας που έπαιξαν ρόλο στην εκλογή Τραμπ και υπονομεύουν και την ίδια τη δημοκρατία σε πολλές χώρες του κόσμου. «Χρόνια με ρωτάνε το ίδιο πράγμα, ξανά και ξανά. Πώς γίνεται να στηρίζουν οι Αμερικανοί έναν διεφθαρμένο επιχειρηματία που εμπλέκεται σε πάνω από τέσσερις χιλιάδες δικαστικές υποθέσεις, είναι ψεύτης, ρατσιστής, σεξιστής, ξενοφοβικός, νταής;». Επίσης στο στόχαστρο του γερουσιαστή: Έλον Μασκ και Τζεφ Μπέζος, συγκεκριμένες μεγάλες εταιρείες, λόμπι, η Wall Street και ένα ολόκληρο πολιτικό σύστημα που επιτρέπει σήμερα στο 1% των Αμερικανών να αυξάνει την περιουσία του σε βάρος όλων των υπολοίπων.

David Calle, Τι ονειρεύονται τα Ανδροειδή; – Από την ανακάλυψη της φωτιάς στα smartphone – Μια σύντομη ιστορία της τεχνολογίας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Συνήθως συσχετίζουμε την τεχνολογία με τα τελευταία ηλεκτρονικά γκάτζετ που, καλώς ή κακώς, κυριεύουν τη ζωή μας μέρα με τη μέρα. Η σκέψη πως θα μείνουμε από μπαταρία ή χωρίς ίντερνετ μας προκαλεί τρόμο, λες και θα χαθούμε σε μια άγνωστη διάσταση της πραγματικότητας, χωρίς επαφή με τον κόσμο. Όμως η τεχνολογία είναι κάτι πολύ ευρύτερο και, βέβαια, πολύ πιο παλιό, όταν χιλιάδες χρόνια πριν, ένας πρόγονος του σύγχρονου ανθρώπου χτύπησε τη μια πέτρα πάνω στην άλλη κι έφτιαξε ένα μαχαιράκι από πυριτόλιθο. Αυτό το ταξίδι το αφηγείται ένα ανδροειδές, απομονωμένο σε μια γεωθερμική μονάδα στην Ισλανδία μετά τα μέσα του 21ου αιώνα, το οποίο βρίσκει τα ψηφιακά ημερολόγια ενός καθηγητή φυσικής ονόματι Νταβίντ Κάγιε. Τα ημερολόγια αυτά είχαν αποθηκευτεί εκείνο το μοιραίο καλοκαίρι του 2046, όταν η ανθρωπότητα ουσιαστικά εξαφανίστηκε από τη Γη. Ένα επιστημονικό βιβλίο για παιδιά και εφήβους.

Χρήστος Κυριακίδης, Το μήλο, η πεταλούδα και ο καθηγητής Σιμωνίδης, Εκδόσεις Key Books
Ο Νίκος ξυπνά κάθε πρωί με το ίδιο βάρος: μια ζωή γεμάτη αναβολές, χαμένα όνειρα και ερωτήματα που έμειναν αναπάντητα. Μέχρι τη μέρα που, στη σοφίτα του σπιτιού του, βρίσκει ένα παλιό μπλε τετράδιο από τα σχολικά του χρόνια. Ξεφυλλίζοντάς το, θυμάται τις ερωτήσεις που κάποτε τον έκαναν να θαυμάζει το φως, τον χρόνο, το χάος και το Σύμπαν. Οι σημειώσεις αυτές τον οδηγούν πίσω στον μοναδικό άνθρωπο που του έμαθε πώς να σκέφτεται πραγματικά: τον παλιό του καθηγητή, τον Σιμωνίδη. Το βιβλίο δεν είναι απλώς ένα βιβλίο φυσικής. Είναι ένα βιβλίο για όσους κάποτε αναρωτήθηκαν «γιατί» – και δεν θέλουν να ξεχάσουν πώς είναι να συνεχίζεις να ρωτάς. Ένα βιβλίο που θυμίζει ότι η γνώση δεν ξεκινά από τις απαντήσεις, αλλά από το θάρρος να συνεχίζεις να ρωτάς.

Carlo Masala, Αν η Ρωσία νικήσει - Ένα σενάριο, Εκδόσεις Μεταίχμιο
Μάρτιος 2028: Ρωσικά στρατεύματα καταλαμβάνουν τη μικρή εσθονική πόλη Νάρβα και το νησί Χιίουμαα στη Βαλτική. Μετά τη νίκη στην Ουκρανία, οι ρωσικές δυνάμεις ανασυγκροτούνται και ξεκινούν νέα επίθεση από τα βορειοανατολικά. Μήπως, λοιπόν, η Ουκρανία ήταν μόνο η αρχή; Το σενάριο που αναπτύσσει ο διακεκριμένος πολιτικός επιστήμονας και ειδικός σε θέματα άμυνας Carlo Masala βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα και επιστημονικά πορίσματα και προβάλλει τι θα σήμαινε για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας, αλλά και ολόκληρης της διεθνούς τάξης, μια ρωσική νίκη στην Ουκρανία. «Το μέλλον παραμένει πάντα απρόβλεπτο. Ένα σενάριο δεν είναι παρά μία –και όχι η μοναδική– εκδοχή πιθανών εξελίξεων. Σκοπός μου δεν είναι να παραστήσω τον προφήτη. Σκοπός μου είναι να προωθήσω τη σκέψη, τον διάλογο, πέρα από αυτό το κείμενο. Και κάτι ακόμα: τα σενάρια συνήθως τα επεξεργαζόμαστε για να αποφύγουμε ακριβώς ό,τι περιγράφουν».

Ιωάννης Δ. Στεφανίδης, Ο Ψυχρός Πόλεμος - Παγκόσμιος και ελληνικός, Εκδόσεις Επίκεντρο
Όσοι έζησαν ανάμεσα στο 1945 και το 1989 είχαν μάθει να θεωρούν δεδομένο το διεθνές περιβάλλον που είχε κληροδοτήσει ο πόλεμος του Χίτλερ. Οι μεγαλύτεροι πάσχιζαν να επουλώσουν τραύματα, οι νεότεροι να χτίσουν όνειρα στη σκιά του διπολισμού και της ισορροπίας του τρόμου. Για τους πιο τυχερούς, στον «ανεπτυγμένο» κόσμο, ανατολικό και δυτικό, αυτό σήμαινε ένα λίγο-πολύ σταθερό και προβλέψιμο περιβάλλον. Για τους άλλους, στον λεγόμενο «Τρίτο Κόσμο», η αστάθεια και η ανασφάλεια ήταν ο κανόνας. Ο Ψυχρός Πόλεμος τερματίστηκε αναπάντεχα, το 1989-90. Αντίθετα με τους φόβους των πολλών, αυτό δεν συνέβη με πάταγο αλλά με ψίθυρο. Τα πώς και τα γιατί στην εξέλιξη του Ψυχρού Πολέμου, σε παγκόσμιο και ελληνικό επίπεδο, επιχειρεί να συμπυκνώσει το βιβλίο αυτό· και, ταυτόχρονα, να χρησιμεύσει ως εισαγωγή στην τρέχουσα, εξίσου απρόβλεπτη, φάση της ανθρώπινης ιστορίας.

Π. Γ. Βατικιώτης, Ιστορία της Νεότερης Αιγύπτου - Από τον Μοχάμμεντ Άλι ώς τον Μουμπάρακ, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Το κλασικό αυτό έργο πρωτοδημοσιεύτηκε το 1969 και γνώρισε τρεις επανεκδόσεις. Η εύχρηστη εισαγωγή στην εξέλιξη της Αιγύπτου από το 1800 έως τη δεκαετία του 1990 προσφέρει μια ουσιαστική επισκόπηση των κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών και πολιτισμικών επιτευγμάτων της χώρας. Η αφήγηση παρακολουθεί τρεις θεματικούς άξονες. Ο πρώτος είναι η συνέχεια της αιγυπτιακής κοινωνίας από την αρχαιότητα ίσαμε τις μέρες μας, η οποία οφείλεται εντέλει στην αλληλεπίδραση μεταξύ φυσικού και ανθρώπινου περιβάλλοντος. Ο δεύτερος αφορά τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες αυτή η συνέχεια –με τις επιρροές και τις τροποποιήσεις που επέφεραν το ισλάμ και η αραβική γλώσσα– διαμόρφωσε τις συλλογικές και ατομικές πεποιθήσεις του αιγυπτιακού λαού. Ο τρίτος άξονας αναφέρεται στη συνάντηση, τον 19ο και τον 20ό αιώνα, της Αιγύπτου με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Το βιβλίο μάς δίνει την ευκαιρία να εξοικειωθούμε με τα γενικά χαρακτηριστικά της χώρας και των ανθρώπων και να παρακολουθήσουμε την πολυκύμαντη πορεία τους.

Jeremy Eichler, Η ηχώ του χρόνου. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, το Ολοκαύτωμα και η μουσική της μνήμης, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
Το βιβλίο προτείνει νέους τρόπους για να ακούμε την ιστορία. Ο βραβευμένος κριτικός και ιστορικός του πολιτισμού Τζέρεμι Άικλερ υποστηρίζει με πάθος τη δύναμη που έχει η μουσική ως μνήμη του πολιτισμού, ως μια τέχνη με τη μοναδική ικανότητα να μεταφέρει και να μεταλαμπαδεύει το νόημα του παρελθόντος. Δείχνει πώς τέσσερις επιφανείς συνθέτες –ο Ρίχαρντ Στράους, ο Άρνολντ Σένμπεργκ, ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς και ο Μπέντζαμιν Μπρίτεν– έζησαν την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Ολοκαυτώματος και αργότερα μετέτρεψαν τις εμπειρίες τους σε βαθιά συγκινητικά μουσικά έργα, όπου αντηχεί ο χαμένος χρόνος. Επιστρατεύοντας μαρτυρίες συγγραφέων, ποιητών, φιλοσόφων, μουσικών και απλών ανθρώπων, ο Άικλερ αποκαλύπτει πώς η ουσία μιας ολόκληρης εποχής έχει χαραχτεί σε αυτούς τους ήχους και τις ιστορίες. Και στην πορεία επισκέπτεται ιστορικούς τόπους που έπαιξαν καίριο ρόλο στη δημιουργία αυτής της μουσικής, από τα ερείπια του καθεδρικού ναού του Κόβεντρι μέχρι το φαράγγι Μπάμπι Γιαρ στο Κίεβο.

Ιωάννης Βλαχογιάννης - Eξώφυλλο: Φώτης Πεχλιβανίδης, Μπαρτ, εκδ. Ενύπνιο
Ο Ιωάννης Βλαχογιάννης είναι απόφοιτος της Δραματικής Σχολής Αθηνών του Γ. Θεοδοσιάδη και τα τελευταία 18 χρόνια εργάζεται στο θέατρο. Αυτή η συλλογή ποιημάτων είναι το τρίτο του βιβλίο.

Πολυκοσμία
Μέσα στο κεφάλι μου
πολυκοσμία.
Πέφτουν ο ένας πάνω
στον άλλον.
Φωνάζουν και γελάνε
ασταμάτητα.
Τους σκοτώνω έναν έναν.
Θλιβερά.
Θέλω μονάχα εσύ να ζεις
μες το μυαλό μου.
Μαζί να προχωράμε.
Ως τη στιγμή που το μυαλό μου
θα πάψει να υπάρχει.

Francois Soulages, Αισθητική της φωτογραφίας - Αυτό που χάνεται και αυτό που μένει, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
O François Soulages, αξιοποιώντας τα εργαλεία της αισθητικής, της φιλοσοφίας και της ψυχανάλυσης, διερευνά το καθεστώς της φωτογραφίας σε σχέση με τη ζωγραφική, τη γλυπτική και την αρχιτεκτονική, εξηγώντας τους μύθους που προέκυψαν για τη φωτογραφία μέσα από τις σχέσεις αυτές. Είναι γνωστό ότι, αφότου ανακαλύφθηκε η φωτογραφία, οι ζωγράφοι τη χρησιμοποιούσαν για μεγαλύτερη ακρίβεια στην απόδοση. Επομένως, από τις απαρχές της, η φωτογραφία αντιμετωπιζόταν ως θεραπαινίδα της ζωγραφικής, και έτσι της αποδόθηκε η ιδιότητα της πιστής απεικόνισης της πραγματικότητας. Ο Soulages αποσείει αυτή την ιδιότητα και δείχνει ότι η φωτογραφία δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τεκμήριο. Αναλύοντας φιλοσοφικά το έργο βασικών εκπροσώπων της φωτογραφίας, καταρρίπτει και πάλι την ψευδαίσθηση της πιστότητας και της αντικειμενικής αποτύπωσης και υποστηρίζει ότι η φωτογραφία ουσιαστικά μεταμορφώνει και την πραγματικότητα και το προς φωτογράφιση αντικείμενο, θέτοντας έτσι τα θεμέλια μιας αισθητικής της φωτογραφίας.

Συμεών Σολταρίδης, Μαρία Δήμου, Παλαιομουσουλμάνοι – Κεμαλικοί στη Δυτική Θράκη με Βάση τις Πηγές των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Διεύθυνσης Εσωτερικών Νομαρχίας Ροδόπης (1950-1970), Εκδόσεις Επίκεντρο
Η συγγραφή του παρόντος πονήματος βασίζεται μόνο στα έγγραφα που συλλέχθηκαν από τα ΓΑΚ Νομού Ροδόπης. Επιλέχθηκε υλικό που αφορούσε τη Μειονότητα από το αρχειακό υλικό της Νομαρχίας Ροδόπης που μεταφέρθηκε στο οίκημα των Αρχείων και συλλέχθηκαν όσα Πρακτικά του Συντονιστικού Συμβουλίου Θράκης (ΣΣΘ) είχαν διασωθεί. Οι συγγραφείς θέλησαν να ασχοληθούν μόνο με αυτό το αρχειακό υλικό, το οποίο δεν έχει αναλυθεί δεόντως ή και δεν έχει κυκλοφορήσει επαρκώς. Μέσα από τις σελίδες των εγγράφων ξετυλίγονται οι διάφορες πτυχές του Μειονοτικού: οι οικονομικές παροχές του κράτους κυρίως στον ορεινό όγκο, οι εθνικιστικές φωνές και επισημάνσεις των μελών της διοίκησης κι όχι μόνο, ενώ δεν θα μπορούσε να διαφύγει της προσοχής η πολιτική που ακολουθήθηκε, η οποία βασίστηκε στο «διαίρει και βασίλευε» της Μειονότητας και όχι στην πολιτική ένταξής της στον κοινωνικό ιστό.

Bernhard Zimmermann, Αντώνιος Ρεγκάκος, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, τ. 2: Κλασικοί και ελληνιστικοί χρόνοι, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
Παραδοσιακά, η ελληνιστική εποχή ερμηνευόταν ως εποχή οικουμενικότητας και οικουμενισμού, ενώ ως βασικά χαρακτηριστικά της εκλαμβάνονταν η σύνθεση και η συγχώνευση των πολιτισμών. Οι ειδικοί έκαναν λόγο για συγκρητισμό ή συγκρητισμούς και θα μπορούσαν κάλλιστα να χρησιμοποιήσουν τον όρο melting pot (αγγλ. χωνευτήρι). O εμπλουτισμός του υλικού των πηγών μας από την ελληνιστική εποχή και, κυρίως, η διερεύνηση των μαρτυριών από τα εκάστοτε αυτόχθονα, δηλαδή μη ελληνικά, περιβάλλοντα έδωσαν ολοένα και μεγαλύτερη αφορμή για την αναθεώρηση παραδοσιακών αντιλήψεων και για διαφοροποιημένες οπτικές. Έτσι προκύπτει μια ορισμένη βασική αποτίμηση της εποχής: η ελληνιστική εποχή δεν ήταν ούτε περίοδος ενοποιητικής συγχώνευσης του ελληνικού και του ανατολικο-αιγυπτιακού πολιτισμού, ούτε εποχή απλής επικάλυψης των αντίστοιχων αυτοχθόνων πολιτισμών από τον ελληνικό. Αντίθετα, πρέπει να κατανοηθεί ως ένα κράμα διαφόρων διαδικασιών προσέγγισης και οικειοποίησης, συνάντησης και επαφής, αντίστασης και απόρριψης.