Νικολό Αμανίτι: «Αθέατος Βίος»

Νικολό Αμανίτι, «Αθέατος Βίος» (μετάφραση Δήμητρα Δότση, 400 σελίδες, Εκδόσεις Utopia)

Νομίζω πως κάθε βιβλίο του Αμανίτι είναι και μια νέα έκπληξη, και ο «Αθέατος βίος» είναι μία ακόμα — και με το παραπάνω. Μας άρεσε πολύ που εδώ εγκαταλείπει την παιδική ή εφηβική οπτική γωνία που τον καθιέρωσε, για να βυθιστεί στον ψυχισμό μιας ενήλικης γυναίκας, και δη μιας γυναίκας που ζει μέσα σε μια γυάλα προνομίων, δημόσιας έκθεσης και μιας σχολαστικά δομημένης εικόνας: της «ωραιότερης γυναίκας του πλανήτη». Θέλει πολλά κότσια για να το κάνεις αυτό.

Η πρωταγωνίστριά του, φυσικά, δεν είναι μονοδιάστατη: κάθε άλλο. Εσωτερικά, παραμένει κατακερματισμένη από τραύματα του παρελθόντος και από μια βαθιά αίσθηση κενού. Η πλοκή πυροδοτείται όταν ένα βίντεο από το παρελθόν της επανέρχεται στην επιφάνεια, απειλώντας να γκρεμίσει την τέλεια κατασκευασμένη πραγματικότητά της και αναγκάζοντάς τη να αναμετρηθεί με την αλήθεια που κρύβει πίσω από τα ακριβά ρούχα και τα πρωτόκολλα.

Ο Αμανίτι απολαμβάνει να αποδομήσει εδώ τη σύγχρονη εμμονή με την εικόνα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, χρησιμοποιώντας ένα ύφος που ακροβατεί ανάμεσα στην κοινωνική σάτιρα και το ψυχολογικό θρίλερ. Εννοείται πως δεν χαρίζεται ούτε στιγμή στην ιταλική υψηλή κοινωνία ή στους μηχανισμούς της εξουσίας — κάθε άλλο. Παράλληλα, όμως, καταφέρνει να προσδώσει στη Μαρία Κριστίνα μια αναπάντεχη ανθρωπιά, μετατρέποντας μια πρώτη κυρία που ίσως δεν θα ’χε να πει πολλά στην πραγματικότητα, σε ένα πρόσωπο που προκαλεί τη συμπάθεια του αναγνώστη —μια παράξενη ταύτιση θα λέγαμε—, καθώς εκείνη παλεύει να βρει τη δική της φωνή μέσα στον θόρυβο της δημοσιότητας. Μια έξοχη διεισδυτική μελέτη πάνω στην ευάλωτη φύση της ιδιωτικότητας, και ένα απολύτως σύγχρονο, ολόφρεσκο μυθιστόρημα που έχει όλα τα φόντα να γίνει μεγάλο μπεστ-σέλερ. Εξαιρετική επιλογή από τις ωραίες Εκδόσεις Utopia, και μια πολύ όμορφη έκδοση συνολικά.

Δεν θα πούμε περισσότερα. Δίνουμε αμέσως τον λόγο στη μεταφράστρια του βιβλίου, Δήμητρα Δότση, αφού την ευχαριστήσουμε θερμά για την προθυμία και τον χρόνο της. (Αλλά και για όσα κάνει για να γνωρίσουμε τις μεγάλες στιγμές της ιταλικής λογοτεχνίας: να ’ναι καλά!) Νά τι μας είπε:

* * *

Όταν ο Κυριάκος Αθανασιάδης μου ζήτησε να γράψω δυο λόγια για τον Νικολό Αμανίτι και τον «Αθέατο βίο», δεν φαντάστηκα πόσο θα δυσκολευόμουν. Βλέπετε, για μένα ο Νικολό δεν είναι απλώς ο «διάσημος Ιταλός συγγραφέας» αλλά ένας φίλος, και αποτελεί πάντα πρόκληση το να βρεις τις κατάλληλες λέξεις για έναν άνθρωπο που γνωρίζεις χρόνια και αγαπάς. Πώς να αποστασιοποιηθείς από τη γραφή του, όταν ξέρεις τον τρόπο που σκέφτεται εντός και εκτός των σελίδων; Αν και η αλήθεια είναι ότι ο Αμανίτι-συγγραφέας ελάχιστα απέχει από τον Αμανίτι-φίλο: και οι δύο είναι εξίσου χειμαρρώδεις, εφευρετικοί, σοβαροί ή ειρωνικοί στις σωστές δόσεις, αυθεντικοί, με αστείρευτο χιούμορ και μια αφοπλιστική ειλικρίνεια απέναντι στον αναγνώστη ή τον συνομιλητή τους. Αυτή ακριβώς η ειλικρίνεια διαποτίζει και τον «Αθέατο βίο», με τον οποίο ο Αμανίτι, έπειτα από απουσία οκτώ ετών —διάστημα κατά το οποίο αφοσιώθηκε στη σεναριογραφία και τη σκηνοθεσία— επιστρέφει στο αγαπημένο του πεδίο: τη λογοτεχνία.

Στο νέο του μυθιστόρημα σε παίρνει από το χέρι και σε οδηγεί βήμα-βήμα στη ζωή της Μαρία Κριστίνα Πάλμα, μιας καλλονής που τυγχάνει σύζυγος του Ιταλού πρωθυπουργού. Όμως, μην ξεγελιέστε από τη βιτρίνα της εξουσίας και τη λάμψη των φλας. Με τη γνώριμη οξυδέρκειά του, ο Αμανίτι σκάβει κάτω από την αψεγάδιαστη επιφάνεια για να ανασύρει τον δικό της «αθέατο βίο»: τα τραύματα, τις απώλειες, τους φόβους και τις εύθραυστες ισορροπίες μιας γυναίκας που ο κόσμος νομίζει ότι γνωρίζει, ενώ στην πραγματικότητα αγνοεί.

Είναι εντυπωσιακό πώς καταφέρνει να μετατρέψει μια ιστορία που θα μπορούσε να είναι ένα τυπικό lifestyle δράμα σε μια βαθιά υπαρξιακή ανατομή, θίγοντας ταυτόχρονα τη σύγκρουση δημόσιου και ιδιωτικού βίου, τη δύναμη των social media και την εργαλειοποίησή τους από την πολιτική, καθώς και τον τρόμο μπροστά στην απειλή του revenge porn.

Όποιος αγάπησε τα εμβληματικά πλέον έργα του όπως το «Θα σε πάρω να φύγουμε» ή το «Εγώ δεν φοβάμαι», θα αναγνωρίσει εδώ τους ακρογωνιαίους λίθους του ύφους του. Είναι παρούσα η πολυποίκιλη γλώσσα του, η λατρεία για τις παρεκβάσεις –που ποτέ δεν ανακόπτουν τον ρυθμό– και εκείνα τα στοιχεία που αγγίζουν τα όρια του γκροτέσκου. Κι όμως, στον «Αθέατο βίο» βρισκόμαστε μπροστά σε έναν «νέο» Αμανίτι, που για πρώτη φορά επιλέγει μια ενήλικη γυναίκα ως πρωταγωνίστρια, εγκαταλείπει τον γνώριμο αόρατο αφηγητή του, και απευθύνεται ο ίδιος στον αναγνώστη, σαν να ξετυλίγει ένα παραμύθι. Κι εκείνος με τη σειρά του αφήνεται στα δαιδαλώδη μονοπάτια μιας ιστορίας που, ενώ δείχνει να βαδίζει προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση, ανατρέπεται ξαφνικά από μια αναπάντεχη, λυτρωτική παρέκκλιση.

Στον «Αθέατο βίο» ο Αμανίτι υπηρετεί τη μεγάλη παράδοση της αφήγησης. Κι είναι αυτή η αδιαπραγμάτευτη πίστη του στη δύναμη και την απόλαυση της ιστορίας που τον καθιστά μοναδικό: τον πιο προικισμένο και ταλαντούχο storyteller της σύγχρονης ιταλικής πεζογραφίας.

• Διαβάστε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο:

Από την ουρά των μαύρων αυτοκινήτων αποβιβάζονται οι κυρίες που, σαν πασχαλίτσες, κρύβουν κάτω από τα παλτά τους τα φτερά των φορεμάτων τους· σύζυγοι και σύντροφοι τις τραβούν αγκαζέ πάνω στο κόκκινο υφαντό χαλί, μουσκεμένο από το νερό. Οι ταξιθέτριες κάνουν ό,τι μπορούν για να προστατεύσουν τους καλεσμένους με κίτρινες ομπρέλες, χορηγία μιας μάρκας ζυμαρικών.

«Σε λίγο έρχεται η σειρά μας. Ετοιμάσου, αγάπη μου». Η Μαρία Κριστίνα σηκώνει τον γιακά του παλτού της.

Η Ιρένε, με την αλογοουρά, την τσίχλα στο στόμα κι ένα μαύρο βελούδινο φόρεμα, κάθεται δίπλα της κρατώντας τον «Μικρό Πρίγκιπα». Δεν πάει πουθενά χωρίς το βιβλίο της. Είναι τσαλακωμένο και το εξώφυλλο έχει ξεφτίσει. «Προτιμώ να σε περιμένω στο αυτοκίνητο με τον Ντάρβιν».

«Προτιμάς, αλλά δεν γίνεται. Φόρα το αδιάβροχο, έλα. Κι όταν κατεβείς, πρόσεχε μη βρέξεις τα πόδια σου. Η Κατερίνα σε περιμένει. Εγώ θα σας βρω μετά στο θεωρείο».

Η Ιρένε χώνει το βιβλίο της στην τσέπη, ενώ η μητέρα της ελέγχει μια τελευταία φορά το μακιγιάζ της στον καθρέφτη. Κοιτάζει αν τα μαλλιά της είναι στην εντέλεια και για πολλοστή φορά ρίχνει μια ματιά στα μηνύματα στο κινητό της, πριν το βάλει στην τσάντα. Ο Νικόλα Σάρτι έχει εξαφανιστεί. Είναι συχνά συνδεδεμένος στο WhatsApp. Ίσως είναι καλό σημάδι. Αν ήθελε κάτι, θα είχε δώσει σημεία ζωής.

Το αυτοκίνητο σταματά μπροστά στον διάδρομο. Η Μαρία Κριστίνα παίρνει μια βαθιά ανάσα και η καρδιά της, ευαίσθητη στις δημόσιες εμφανίσεις, ανεβάζει ρυθμούς. Σκεπάζει το κεφάλι της με ένα χρυσό φουλάρι, η πόρτα ανοίγει δίπλα της και η Κατερίνα, με ένα πράσινο τιρολέζικο παλτό, κάτω από μια ομπρέλα, πιάνει τρέχοντας την Ιρένε από το χέρι. «Σε παρακαλώ, μην απαντήσεις στις ερωτήσεις των δημοσιογράφων», ψιθυρίζει στη μητέρα προτού απομακρύνει την κόρη της.

Μόλις η Μαρία Κριστίνα βγαίνει από το αυτοκίνητο, η πλατεία εκρήγνυται σε κραυγές, σφυρίγματα, χειροκροτήματα, ύβρεις κατά της κυβέρνησης, του συζύγου της, των πολιτικών που μένουν κολλημένοι στις καρέκλες τους και φυσικά εναντίον της, εναντίον της βασίλισσας των καθαρμάτων. Θαμπωμένη από τα φλας, η Μαρία Κριστίνα διακρίνει πίσω από τους διαδηλωτές τις πιτσιρίκες που την ακολουθούν παντού με το κινητό στο χέρι, λες και είναι τραγουδίστρια ή σταρ του Instagram· έχουν γίνει παπί, αλλά δεν το βάζουν κάτω. Τις χαιρετά, καθώς δύο πτέρυγες από ταξιθέτριες και άνδρες της ασφάλειας σφίγγουν τον κλοιό γύρω της. Μέσα από τη μεγάλη, θαμπωμένη τζαμαρία διακρίνει τον συνωστισμό στο φουαγέ. Σχεδόν τελείωσε. Το μόνο που απομένει είναι να προσπεράσει το κοπάδι των δημοσιογράφων που πέφτει πάνω της.

• Νά και το οπισθόφυλλο:

Η Μαρία Κριστίνα Πάλμα έχει μια φαινομενικά τέλεια ζωή: είναι όμορφη, πλούσια, διάσημη, ο κόσμος περιστρέφεται γύρω της. Ώσπου, μια μέρα, λαμβάνει στο κινητό της ένα βίντεο που τα αλλάζει όλα. Στο παρελθόν της υπάρχει ένα μυστικό με το οποίο δεν έχει ποτέ αναμετρηθεί.

Ο Νικολό Αμανίτι ανατέμνει το μυαλό μιας γυναίκας, εξερευνά τους φόβους, τις εμμονές και τις ανείπωτες επιθυμίες της, σε ένα μυθιστόρημα που συνδυάζει τη ριψοκίνδυνη φαντασία, τον ψυχολογικό ρεαλισμό, την αίσθηση του τραγικού και τη γοητεία του παραδόξου.

• Και ένα μικρό βιογραφικό του συγγραφέα:

Ο Νικολό Αμανίτι (1966) γεννήθηκε και ζει στη Ρώμη. Σπούδασε βιολογία και στη συνέχεια στράφηκε στη συγγραφή. Πρωτοεμφανίστηκε στη λογοτεχνία το 1994· έκτοτε έχει γράψει δέκα μυθιστορήματα, έχει συμμετάσχει σε συλλογές διηγημάτων, και σήμερα θεωρείται ένας από τους κορυφαίους Ιταλούς συγγραφείς. Βιβλία του έχουν μεταφερθεί στον κινηματογράφο από διεθνώς διακεκριμένους σκηνοθέτες, μεταξύ αυτών ο Μπερνάρντο Μπερτολούτσι, ο Γκαμπριέλε Σαλβατόρες και ο Μάρκο Ρίζι. Ο ίδιος ο Αμανίτι δραστηριοποιείται επίσης ως σκηνοθέτης και σεναριογράφος. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε 44 γλώσσες.

Βρείτε το στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σας, ή όπου αλλού σάς αρέσει να προμηθεύεστε τα βιβλία σας.

* * *

Το Ημερολόγιο κυκλοφορεί κάθε Τρίτη και Πέμπτη. Κάθε Σάββατο, παρουσιάζουμε το πορτρέτο μιας «άγνωστης» γυναίκας πρωτοπόρου του περασμένου καιρού. Τις Κυριακές, η στήλη μεταμορφώνεται στο Βιβλίο της Εβδομάδας. Στείλτε μας μέιλ αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Μην ξεχνάτε, επίσης, πως έχουμε και πόντκαστ! Σας ευχαριστούμε πολύ.