Το αχαρτογράφητο αρχιπέλαγος των ελληνικών εκδοτικών οίκων

Η λειτουργία των εκδοτικών οίκων είναι ο θεμέλιος λίθος της πνευματικής παραγωγής μιας χώρας, καθώς υπερβαίνει κατά πολύ την τεχνική διαδικασία της εκτύπωσης ενός κειμένου, ή του απλού δεσίματός του σε μορφή βιβλίου. Ο εκδότης είναι ο διαμεσολαβητής και ρυθμιστής εκείνος που διασφαλίζει την ποιότητα, την αισθητική και την εγκυρότητα του τελικού έργου. Μέσα από τη διαδικασία της επιλογής, της εις βάθος επιμέλειας και της γενικότερης μέριμνας για το βιβλίο και για κάθε τίτλο ξεχωριστά, οι εκδοτικοί οίκοι μετατρέπουν ένα –συχνότατα ακατέργαστο— χειρόγραφο σε ένα ολοκληρωμένο πολιτισμικό προϊόν, ικανό να συνομιλήσει με την εποχή του και να, πρώτα ο Θεός, αντέξει στον χρόνο.

Η αθέατη πλευρά της εκδοτικής δημιουργίας συγκροτείται από μια κοινότητα επαγγελματιών που, με αφοσίωση και εξειδίκευση, μετουσιώνουν την ιδέα σε έντυπη, χειροπιαστή —μολονότι πνευματική— πραγματικότητα

Η συμβολή των εκδοτικών οίκων στην ανάδειξη νέων φωνών, στη διατήρηση της λογοτεχνικής κληρονομιάς, στην προώθηση του διαλόγου και στην αέναη επικοινωνία με τις άλλες γλώσσες και τις άλλες κοινωνίες, είναι κάτι πολύ περισσότερο, και πιο βαθύ, από μόνον καθοριστική: χωρίς τη δική τους επένδυση σε χρόνο, κεφάλαιο και αισθητική αντίληψη, η πρόσβαση στη γνώση και στην υψηλή και μαζική τέχνη θα παρέμενε αποσπασματική, αν όχι χαοτική. Ο εκδοτικός οίκος δεν είναι ένας απλός μεσάζοντας, αλλά ένας πνευματικός συνοδοιπόρος του συγγραφέα, που προσδίδει κύρος και μορφή στην ανθρώπινη σκέψη, καθιστώντας την οικουμενική.

Εκδοτικός οίκος βέβαια δεν είναι μόνο ο εκδότης. Η αθέατη πλευρά της εκδοτικής δημιουργίας συγκροτείται από μια κοινότητα επαγγελματιών που, με αφοσίωση και εξειδίκευση, μετουσιώνουν την ιδέα σε έντυπη, χειροπιαστή —μολονότι πνευματική— πραγματικότητα. Οι επιμελητές, οι διορθωτές, οι μεταφραστές, οι γραφίστες, οι υπεύθυνοι παραγωγής και δικαιωμάτων, και βέβαια οι τυπογράφοι, οι βιβλιοδέτες και όλοι οι άλλοι, είναι οι σιωπηλοί αρχιτέκτονες του βιβλίου. Χωρίς όλους αυτούς, απλώς δεν θα υπήρχαν βιβλία — θα υπήρχαν «τόμοι», θα υπήρχε χαρτί και μελάνι.

Ωστόσο ξέρουμε λίγα γι’ αυτούς. Ή καλύτερα, σχεδόν τίποτε. Και ίσως δεν θα ήταν άστοχο, καθώς μπήκαμε εδώ και κάμποσα χρόνια σε μια νέα εποχή για την ανθρωπότητα και το βιβλίο, να γινόταν μία καλύτερη χαρτογράφησή τους, έχοντας τα μάτια μας στραμμένα στο παρελθόν, στο χθες: στις ένδοξες απαρχές. Ίσως.

Πιστεύω δε πως όλα αυτά που μας λέει παρακάτω θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμα και για το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού, που από την ίδρυσή του είναι ιδιαίτερα δραστήριο, έχοντας ήδη καταγεγραμμένες πολλές δράσεις και έχοντας λάβει πολλές πρωτοβουλίες.

Το 1998 εκδόθηκε από το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου η μελέτη «Περιπέτειες του βιβλίου στην Ελλάδα (1880-1940)», των Βάσια Τσοκόπουλου, Αγγελικής Πασσιά και Γιάννη Χρυσοβέργη. Εξέταζε την εξέλιξη της εκδοτικής παραγωγής, τη διακίνηση και την ανάγνωση στην Ελλάδα κατά την κρίσιμη εκείνη περίοδο. Ήταν ένα κείμενο που είχαμε διαβάσει όλοι όσοι δουλεύαμε στα βιβλία εκείνο τον καιρό, και που το συζητούσαμε όταν βρισκόμασταν στις παρουσιάσεις.

Είχα τη χαρά να ξαναβρεθώ μετά από χρόνια με τον Βάσια Τσοκόπουλο, και έλαβα το θάρρος να του ζητήσω μερικές πληροφορίες για εκείνο το έργο, και για όσα έγιναν (αν έγιναν) στη συνέχεια. Μου απάντησε, και τον ευχαριστώ θερμότατα και από εδώ για την προθυμία του και τον χρόνο που αφιέρωσε. Πιστεύω δε πως όλα αυτά που μας λέει παρακάτω θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμα και για το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού, που από την ίδρυσή του είναι ιδιαίτερα δραστήριο, έχοντας ήδη καταγεγραμμένες πολλές δράσεις και έχοντας λάβει πολλές πρωτοβουλίες.

* * *

Κ.Α.: Ποιο ήταν το αρχικό όραμα του ΕΚΕΒΙ το 1997 όταν ξεκίνησε η έρευνα για την ιστορία των εκδοτικών οίκων και πώς διαμορφώθηκε η μεθοδολογία σας σε συνεργασία με την Αγγελική Πασσιά και τον Γιάννη Χρυσοβέργη;

Β.Τσ.: Το όραμα της Μυρσίνης Ζορμπά ήταν να αναπτυχθεί η έρευνα πάνω στην ιστορία των εκδοτικών οίκων στην Ελλάδα και να συγκροτηθεί μια συλλογή με εκδοτικά αρχεία κατά το πρότυπο του γαλλικού IMEC. Η ομάδα που ανέλαβε είχε να αντιμετωπίσει το κενό των πηγών, αφού δεν υπήρχαν αρχεία εκδοτικών επιχειρήσεων, ενώ η έρευνα και η βιβλιογραφία ήταν σχεδόν αποκλειστικά στραμμένες στην εποχή του Διαφωτισμού και στον 19ο αιώνα. Αναγκαστήκαμε λοιπόν να δημιουργήσουμε αρχείο αποδελτιώνοντας έντυπα, μελετώντας όσα αρχεία μπορέσαμε να εντοπίσουμε και κάνοντας εκτενή βιβλιολογική έρευνα.

Η περίοδος 1900-1940 στην οποία κινήθηκε η έρευνα είναι κοσμογονική και για την ιστορία του βιβλίου, αφού ήταν η διαμορφωτική περίοδος των εκδοτικών επιχειρήσεων και το εύρος των δραστηριοτήτων ήταν εντυπωσιακό. Βγήκε σε πέρας όμως και τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν σε μια έκθεση ενώ εκδώσαμε και το Ανθολόγιο «Περιπέτειες του βιβλίου στην Ελλάδα, 1880-1940», με κείμενα που αποτυπώνουν την εξέλιξη και την περιπέτεια της έκδοσης του βιβλίου μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Κ.Α.: Στις «Περιπέτειες του βιβλίου στην Ελλάδα, 1880-1940» (1998), σκιαγραφείτε την εξέλιξη του χώρου μέσα από μαρτυρίες ανθρώπων του βιβλίου. Ποια θεωρείτε ότι ήταν η πιο κομβική «περιπέτεια» ή αλλαγή που συνέβη στον εκδοτικό κλάδο κατά τη μετάβαση από τον 19ο στον 20ό αιώνα;

Β.Τσ.: Η αρχή και το τέλος της περιόδου σημαδεύτηκαν από δύο σημαντικά γεγονότα: τη γέννηση των εκδοτικών επιχειρήσεων γύρω στο 1900 και την πρώτη μεγάλη κρίση που υπέστησαν μέσα στη δεκαετία του 1930, η οποία ολοκληρώθηκε βίαια με την καταστολή από τη δικτατορία του Μεταξά.

Κ.Α.: Η συνεργασία με το γαλλικό IMEC υποδηλώνει μια διεθνή προοπτική. Ποιες πρακτικές του εξωτερικού θα μπορούσαν να είχαν υιοθετηθεί στην Ελλάδα για τη διάσωση των εκδοτικών αρχείων, αν δεν είχε ανασταλεί η δεύτερη φάση του προγράμματος;

Β.Τσ.: Το IMEC (Institut Mémoires de l’édition contemporaine, δηλαδή Ινστιτούτο «Μνήμες της σύγχρονης έκδοσης») είχε ιδρυθεί μόλις λίγα χρόνια πριν και ήταν (και εξακολουθεί να είναι) καινοτόμος οργανισμός που συγκεντρώνει αρχεία εκδοτικών επιχειρήσεων και άλλων συντελεστών της έκδοσης, για παράδειγμα σχετικά τεκμήρια συγγραφέων, δοκίμια, διορθώσεις, αλληλογραφίες κ.ά. Είχαμε κάνει επαφή και η Μυρσίνη κατάλαβε αμέσως τη σημασία ενός τέτοιου θεσμού για τη διατήρηση της εκδοτικής μνήμης.

Στην Ελλάδα πολλά εκδοτικά αρχεία έχουν χαθεί, για διάφορους λόγους, ή βρίσκονται αταξινόμητα σε αποθήκες. Ένας δημόσιος οργανισμός θα είχε την έγνοια να τα μαζέψει, να τα καταγράψει και να τα ανοίξει στην έρευνα. Το κάνουν αυτό εν μέρει το ΕΛΙΑ και τα ΑΣΚΙ, και ευτυχώς, αλλά αυτό είναι δουλειά ενός δημόσιου οργανισμού που θα είναι εξειδικευμένος σε αυτό και θα διαθέτει και τα μέσα. Μια που αναφέρθηκα στα ΑΣΚΙ, θέλω να προσθέσω ότι μια υποδειγματική περίπτωση είναι η δωρεά από τον Γιώργο Χατζόπουλο του αρχείου του σημαντικού εκδοτικού οίκου «Κάλβος», που επιμελήθηκε ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης.

Κ.Α.: Αναφέρετε την ανάγκη για ειδικές μονογραφίες, όπως αυτές για τον Γκοβόστη ή την «Εστία». Υπάρχει κάποιος άλλος ιστορικός εκδοτικός οίκος που θεωρείτε ότι η μελέτη του θα φώτιζε άγνωστες πτυχές της κοινωνικής μας ιστορίας;

Β.Τσ.: Όταν ολοκληρώθηκε η έρευνα για την περίοδο 1900-1940, δώσαμε μια κατεύθυνση για τη συνέχεια. Η κυριότερη παρότρυνση ήταν η ανάγκη να εκπονηθούν μονογραφίες, έρευνες για μεμονωμένους εκδοτικούς οίκους· χωρίς αυτό, δεν μπορεί να γίνει σύνθεση. Στη διάρκεια της έρευνάς μας με τη βοήθεια της ερευνητικής ομάδας έγιναν δύο ― του Γιώργου Καραηλία για τον Γκοβόστη και της Δήμητρας Λαμπροπούλου, της Κατερίνας Mαυροκεφαλίδου και της Πελαγίας Mαρκέτου για «τα Νέα Βιβλία».

Πριν υπήρχε η μελέτη του Λουκά Αξελού που συσχετίζει την εκδοτική δραστηριότητα με την κίνηση ιδεών και αργότερα εκπονήθηκαν η έρευνα της Άννας Καρακατσούλη για την Εστία και η έρευνα του Χρίστου Μάη για τις «Ιστορικές εκδόσεις», ενώ έκτοτε έχουν εκπονηθεί ή δημοσιευτεί μελέτες και άρθρα για το Θεμέλιο, τον Ελευθερουδάκη και άλλους. Η βιβλιογραφία πυκνώνει. Είναι μια υπόθεση για διδακτορικά και πτυχιακές εργασίες στα Πανεπιστήμια. Σε αυτή την κατεύθυνση καθοδηγούσε φοιτητές του ο αείμνηστος Αλέξης Πολίτης, ο οποίος ήταν βαθύς γνώστης της εκδοτικής ιστορίας και χαίρομαι που μου δίνεται η ευκαιρία να το πω.

Τώρα, η μελέτη ποιων άλλων εκδοτικών οίκων θα φώτιζε την ιστορία του βιβλίου; Αρχίζοντας από τον Γιώργο Φέξη, δεν μπορώ να προχωρήσω γιατί είναι πάρα πολλοί οι σημαντικοί εκδοτικοί οίκοι στην Ελλάδα. Αυτό είναι πολύ ευχάριστο, αλλά απαγορευτικό για να ξεχωρίσω ορισμένους. Αν και κινούμαι στο πλαίσιο της επιστημονικής μεθοδολογίας, πολλές φορές νιώθω ότι η ιστορία της έκδοσης στη χώρα μας είναι ένα έπος, ή μάλλον διαδοχικά έπη γιατί η ίδια αίσθηση υπάρχει και για τις επόμενες περιόδους, την Κατοχή, τη μεταπολεμική ανάπτυξη και την περίοδο της δικτατορίας

Κ.Α.: Με ποιο κριτήριο ορίζετε την εμφάνιση του Γεωργίου Φέξη ως την αφετηρία των «επαγγελματικών εκδοτικών οίκων»;

Β.Τσ.: Ο Φέξης βρίσκεται στην αφετηρία της σύγχρονης εκδοτικής επιχείρησης γιατί γύρω στο 1900 δημιούργησε την πρώτη ολοκληρωμένη εκδοτική επιχείρηση. Για να το εξηγήσω συνοπτικά, ήταν ο πρώτος που επένδυσε και μάλιστα σε μεγάλης κλίμακας και υψηλού επιπέδου παραγωγή, που εφάρμοσε καταμερισμό εργασίας στον εκδοτικό οίκο, δημιούργησε εκδοτικές σειρές, εξέδωσε όλα τα είδη βιβλίων, για όλα τα κοινά, εισήγαγε εμπορική πολιτική αντιστρέφοντας τον τρόπο πώλησης μέσω φυλλαδίων που δένονταν σε τόμο, οργάνωσε δίκτυο βιβλιοπωλείων και ανταποκριτών, έκανε μεγάλη και επιδραστική διαφήμιση και συγχώνευσε την επιχειρηματικότητα με τη μορφωτική επίδραση των εκδόσεών του. Και άλλοι έκαναν ορισμένα από αυτά, αλλά ο Φέξης τα έκανε όλα και ταυτόχρονα. Η δραστηριότητά του ήταν καταλυτική.

Κ.Α.: Η έρευνά σας επεκτάθηκε αργότερα μέχρι το 1974, καλύπτοντας 550 εκδοτικούς οίκους.

Β.Τσ.: Το 2008 μού ζητήθηκε από το ΕΚΕΒΙ να γράψω μια επισκόπηση για την ιστορία των εκδοτικών οίκων, και για τη μεταπολεμική περίοδο βασίστηκα στη μελέτη του Λουκά Αξελού («Εκδοτική δραστηριότητα και κίνηση ιδεών)». Από τότε άρχισα να μαζεύω υλικό και για τις επόμενες περιόδους. Ήταν ένα είδος πάρεργου, αλλά σιγά-σιγά έφτασα να έχω μια βάση δεδομένων με πάνω από 550 εκδοτικούς οίκους από το 1900 μέχρι το 1974. Το μεγαλύτερο ποσοστό από αυτούς είναι εκδοτικοί οίκοι που ιδρύθηκαν από το 1950 μέχρι το 1967: στη βάση μου έχουν ξεπεράσει τους 350. Πρόκειται για κοσμογονία.

Έχω δώσει μεγάλο βάρος στη βιβλιολογική έρευνα και είμαι τυχερός διότι ο πατέρας μου ήταν φανατικός αναγνώστης και βρήκα στη βιβλιοθήκη του βιβλία από πάρα πολλούς εκδοτικούς οίκους εκείνης της εποχής. Όμως και οι περίπου 30 εκδοτικοί οίκοι που ιδρύθηκαν μεταξύ 1940 και 1950 είναι πολύ ενδιαφέροντες, όπως και οι 80 περίπου που ξεφύτρωσαν μεταξύ 1967 και 1974 κυρίως, όταν η χούντα επέτρεψε μια σχετική φιλελευθεροποίηση.

Κάθε εποχή έχει τα δικά της χαρακτηριστικά στις θεματολογίες που κυριαρχούν, στην αισθητική των εκδόσεων, στις ιδεολογικές διαμάχες που τις διαπερνούν. Υπάρχουν καινούργια φαινόμενα, όπως, κατά τη μεταπολεμική περίοδο, η είσοδος ξένων εκδοτικών οίκων στην ελληνική εκδοτική αγορά, η εκδοτική δραστηριότητα των γκαλερί, οι εξειδικευμένες εγκυκλοπαίδειες και άλλα πολλά. Η εξέλιξη είναι ένας συνεχής διάλογος ανάμεσα στην παράδοση και τους νεωτερισμούς.

Κ.Α.: Στη βάση δεδομένων που δημιουργήσατε, περιλαμβάνεται το «κύκλωμα της έκδοσης» και οι δικτυώσεις προσώπων. Πώς επηρέασε αυτή η δικτύωση τη διαμόρφωση του πνευματικού κλίματος στην Ελλάδα, πέρα από το καθαρά εμπορικό σκέλος;

Β.Τσ.: Το κύκλωμα της έκδοσης αναφέρεται κυρίως στην περίοδο 1950-1967. Έχει μεγάλο κοινωνιολογικό ενδιαφέρον. Μεταφραστές και επιμελητές (που συχνά αποφάσιζαν τα βιβλία που θα εκδοθούν), πλασιέ που πολλοί από αυτούς γίνονταν εκδότες συστηματικοί ή ευκαιριακοί, τυπογράφοι που συνεργάζονταν με εκδότες και δημιουργούσαν στέκια, εκδοτικοί συνεταιρισμοί φανεροί και κρυφοί, όλο αυτό το κύκλωμα ήταν κόσμος που είχε σταθερές βάσεις, αλλά στην επιφάνεια ήταν εξαιρετικά ρευστός. Δεν ξέρω πώς να το εξηγήσω αυτό, έχω μαζέψει διάφορα παραδείγματα.

Όλοι αυτοί μαζί με τους αναγνώστες, που ήταν πολλοί, διαμόρφωναν ένα μορφωτικό και κοινωνικό δίκτυο με κοινό φρόνημα, που δεν περιοριζόταν μόνο στη μικροαστική εγγράμματη τάξη αλλά απλωνόταν και σε κοινωνικές ομάδες που δεν πάει το μυαλό μας. Υπήρχε πλασιέ, για παράδειγμα, που εκτός από τους υπάλληλους του ΟΤΕ και της Εθνικής Τράπεζας, είχε πελάτισσες και εκδιδόμενες γυναίκες στην πλατεία Βάθης.

Υπάρχουν όμως και άλλα συναρπαστικά θέματα, όπως η τυπολογία των κινήτρων που είχε κάποιος για να ιδρύσει εκδοτικό οίκο, το τοπίο των διάσπαρτων εκδοτικών μονάδων στις πρωτεύουσες των νομών της χώρας — τι εκδίδουν, πώς συνδέονται με την τοπική αγορά, πώς και πότε ενεργοποιούνται και παρακμάζουν· κάθε μια ξεχωριστά έχει περιορισμένο ενδιαφέρον, όλες μαζί φτιάχνουν μια τυπολογία.

Άλλα θέματα είναι, επίσης, αν υπήρχε και πώς λειτουργούσε η αγορά βιβλίου μέσα στην Κατοχή, η επίδραση των Κλασικών Εικονογραφημένων, η αντίθεση ιλουστρασιόν και φτηνών εκδόσεων, κυρίως την περίοδο της χούντας. Χωρίς αξιολόγηση τα αναφέρω, είναι αμέτρητα τα ερωτήματα και τα θέματα που ανοίγονται από την έρευνα…

Κ.Α.: Μετά από δεκαετίες προσωπικής έρευνας ως «πάρεργο», πού βρίσκεστε σήμερα; Τι ετοιμάζετε;

Β.Τσ.: Μελετώντας αυτό το υλικό, έχω φτάσει σε σημείο που μπορώ πλέον και έχω αρχίσει να γράφω ένα βιβλίο. Η βάση δεδομένων μου δεν είναι πλήρης, είναι κάτι που δεν φτάνουν οι δυνάμεις μου για να κάνω, αλλά είναι επαρκής, μαζί με κάποιες προφορικές μαρτυρίες που έχω μαζέψει, για να κάνω μια συνθετική προσέγγιση. Έχω πολλά χαρακτηριστικά παραδείγματα και case studies που εικονογραφούν και προεκτείνουν την αφήγηση. Ελπίζω να μπορέσω να αποτυπώσω πέρα από την επιστημονική ανάλυση και έναν απόηχο από το ρίγος που νιώθω μπαίνοντας στα βαθιά αυτής της ιστορικής πορείας.

* * *

Βάσιας Τσοκόπουλος: Ιστορικός (École des hautes études en sciences sociales, διδακτορικό Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας). Ερευνητικά πεδία: ιστορία του αστικού χώρου, ιστορία του Πειραιά, ιστορία του βιβλίου και της έκδοσης, ιστορία του ποδοσφαίρου, ιστορία της νοητικής αναπηρίας. Επιμελητής του έργου του Δημοσθένη Βουτυρά. Πρόεδρος στο Εργαστήρι Ειδικής Αγωγής «Μαργαρίτα». Βιβλία: «Πειραιάς 1835-1870. Εισαγωγή στην ιστορία του ελληνικού Mάντσεστερ», Kαστανιώτης 1984. «Περιπέτειες του βιβλίου στην Eλλάδα, 1880-1940. Ένα Aνθολόγιο» (Εισαγωγή, επιλογή και επιμέλεια με Γ. Χρυσοβέργη και Αγγ. Πασσιά), Eθνικό Kέντρο Bιβλίου 1998. «Mεγάλα τεχνικά έργα στην Eλλάδα. Tέλη 19ου-αρχές 20ού αιώνα», 1999. «Ένας Aιώνας Tαχυδρομικό Tαμιευτήριο» (κείμενο και επιμέλεια), Λεύκωμα, έκδ. Tαχυδρομικού Tαμιευτηρίου 2001. «Η ομάδα και η πόλη: Ο Ολυμπιακός και ο Πειραιάς του Μεσοπολέμου μέσα από αρχειακά τεκμήρια» Πολύτροπον 2008 κ.ά. Εκθέσεις: «Eκδοτικές δραστηριότητες, 1900-1940» (Στοά του Bιβλίου), ερευνητικό πρόγραμμα του Eθνικού Kέντρου Bιβλίου με θέμα «Ιστορία των εκδοτικών οίκων στην Eλλάδα» (1998). Επιμέλεια εκθέσεων και εκπαιδευτικά προγράμματα στο Αρχείο Χαρτογραφίας του Ελληνικού χώρου (Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης): «Αιγαίου περίπλους με οδηγούς τους παλιούς χαρτογράφους» (2003). «Candia-Creta-Κρήτη. Ο χώρος και ο χρόνος. 16ος-18ος αιώνας» (2005). «Κερδισμένη πατρίδα: Πρόσφυγες του 1922 στον Πειραιά» (Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, 29 Νοεμβρίου 2016 - 31 Μαρτίου 2017, και Λιβαδειά, Φεστιβάλ Τροφώνια 2017, ισόγειος χώρος Νερόμυλου, 10-18 Σεπτεμβρίου 2017.

* * * 

Το Ημερολόγιο κυκλοφορεί κάθε Τρίτη και Πέμπτη. Κάθε Σάββατο, παρουσιάζουμε το πορτρέτο μιας «άγνωστης» γυναίκας πρωτοπόρου του περασμένου καιρού. Τις Κυριακές, η στήλη μεταμορφώνεται στο Βιβλίο της Εβδομάδας. Στείλτε μας μέιλ αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Σας ευχαριστούμε πολύ.