Σκληρός από τρυφερότητα: Ο Ηλίας Πετρόπουλος, ο Τζον Τέιλορ και ένα μπρόμανς με φόντο το Παρίσι

Το 1979 ένας ανήσυχος, γλωσσομαθής και ρομαντικός Αμερικανός αναρτά μια μικρή αγγελία εντός ελληνικού βιβλιοπωλείου στο Παρίσι. Το χαρτάκι γράφει «Αναζητώ Έλληνα συνεργάτη ως βοηθό, για να μεταφράσω στα αγγλικά ποιήματα του Καρυωτάκη και του Ρίτσου». Του απαντά ένας Πετρόπουλος που του προτείνει κάπως κοφτά και ελαφρώς κατά τι τσαμπουκαλεμένα, να ψάξει για κάτι άλλο, αφού «ο ένας είναι νεκρός και ο άλλος είναι βλάκας». Ανακοίνωσε, επίσης, αυτό το μυστήριο τρένο ο ένας κάποιος Πετρόπουλος, πως ψάχνει μεταφραστή για ένα δικό του βιβλίο, το Εγχειρίδιον του καλού κλέφτη.

Κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη γυρισμένη: Ο Τζον Τέιλορ από εκείνη τη στιγμή που θεώρησε πρέπον να του απαντήσει, συνοδοιπόρησε για είκοσι τέσσερα χρόνια με τον Ηλία Πετρόπουλο. Αχώριστοι παρά τη διαφορά της ηλικίας τους, καρντάσια, μετέφρασε κείμενά του και έζησε δίπλα του μια ζωή, με βασικές παραμέτρους τη φιλία, την αγάπη και τον σεβασμό. Μέντορας, πατέρας και αδελφός. Στο βιβλίο του με τίτλο Σκληρός από Τρυφερότητα, ο Τέιλορ εν είδει απομνημονευμάτων-χρονικού της σχέσης του με τον Πετρόπουλο, καταθέτει το εκλεκτό αναμεταξύ τους μπρόμανς. Το βιβλίο, πέρα από τη φιλολογική σημασία του καθώς ο Τέιλορ κατέχει απόλυτα του κωδικούς και τους κώδικες μύησης στο πετροπούλειο έργο, είναι διανθισμένο και με πολύτιμα έξτρα. Φωτογραφίες, χειρόγραφα σημειώματα, σκίτσα, ένας αναλυτικός κατάλογο με τα 74 βιβλία του Πετρόπουλου στην πρώτη τους έκδοση, το καταστούν τεφαρίκι και μπερεκέτι, για να το δοξάσω στα πετροπουλικά. Σελίδες που αποτελούν μια ασύλληπτου πλούτου κατάθεση για τον πανκ ρόκερ, ζοχάδα, συγκρουσιακό, sui generis, αμάσητο, θρασύ, μπελαλή και μαγκιόρο έλληνα αναρχοποιητή και τιτάνα λαογράφο του ελληνικού άστεως: τα ραντεβού τους στα καφέ και οι επισκέψεις τους σε αρμένικα εστιατόρια ή ζαχαροπλαστεία, αφού ο Πετρόπουλος τρελαινόταν για εθνικές κουζίνες που του θύμιζαν τα νεανικά του χρόνια στη Θεσσαλονίκη, όπως και για εκλέρ ή πτι φουρ, τα ταξίδια τους με το μετρό σε καπνοπωλεία (ο θεριακλής Ηλίας κάπνιζε φανατικά πουράκια) και φυσικά τα διάφορα κόλπα που σκαρφίζονταν για να πάψουν να τον βασανίζουν οι λογοκριτές. Ο Τέιλορ παραθέτει ενσταντανέ για τη φιλία του Πετρόπουλου με τον Τσόκλη και τον Φασιανό και φυσικά μπαίνει βαθιά στην αστική λαογραφία όπως ο Πετρόπουλος την άσκησε κατά τρόπο κορυφαίο. Στο Σκληρός από τρυφερότητα, ο αμερικανός φίλος δεν αφήνει τίποτα ανεξιχνίαστο. Τα ρεμπέτικα, τα καλιαρντά, τα περί κλοπής, κλανιάς, μπουρδέλων, καφέ και νεκροταφείων, η εμμονή του Πετρόπουλου με τη γλώσσα και την εθνοτική προέλευση των λέξεων, η ευλαβική προσήλωσή του στο να συλλέγει και να αρχειοθετεί άπειρο υλικό, η μέθοδός του ως προς την τακτοποίηση και την οργάνωση συνθέτουν μια πρώτης τάξης αφηγηματική βιογραφία με λήμματα και επεισόδια αλιευμένα κατευθείαν από την πηγή.

Εννοείται πως η Θεσσαλονίκη είναι πάντα παρούσα μέσα του, οι αναφορές του Τέιλορ στη σχέση του Πετρόπουλου με τον δάσκαλό του Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη είναι συνεχείς. «Ο Πεντζίκης μου έμαθε να βλέπω λοξά, διαγωνίως, παρανοϊκά, αξονομετρικά, ανορθόδοξα» του τόνιζε ο Πετρόπουλος που για την αποφράδα μέρα έγραψε: «Πάει κι ο Πεντζίκης, ο σεβαστός μου δάσκαλος, που δεν κατάφερε να με κάνει ορθόδοξο. Πέθανε κι ο Πεντζίκης, ο πλέον πνευματικός Έλληνας, που σιχαινόταν τα πεντζικάκια. Χάθηκε ο δάσκαλός μου - και τα ποντίκια της Αθήνας, που υπόκωφα τον μισούσαν, άκουσαν το μαντάτο εν σιγή. Φτου σας, τιποτένιοι».

Το περιθώριο και ο υπόκοσμος που τον συναναστρέφεται στην Μπάρα, το πορνείο της μαντάμ Λέλας στην Αγγελάκη και τα μπες βγες του στο Γεντί Κουλέ, όπως φυσικά και η αγάπη και ο σεβασμός του Πετρόπουλου για τους Εβραίους, ανθολογούνται με εξονυχιστική παράθεση τσιτάτων ή αποσπασμάτων του έργου του. Πολλά χρόνια πριν ο Μπουτάρης και οι κατοπινές διοικήσεις της Θεσσαλονίκης αποκαταστήσουν το έγκλημα της σιωπής με πράξεις που αναδεικνύουν τη σημασία και την προσφορά των Εβραίων στην πόλη, το 1982, ήταν ο Ηλίας Πετρόπουλος που έγραψε στη Μελίνα Μερκούρη: «Το αίτημά μου να τιμηθούν τα 40χρονα του Ολοκαυτώματος των Εβραίων της Θεσσαλονίκης δεν αποτελεί παράκληση αλλά απαίτηση. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης δεν ήσανε όντα δεύτερης κατηγορίας. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης υπήρξαν ΕΛΛΗΝΕΣ πολίτες, που πλήρωναν φόρους και επιστρατεύονταν κανονικότατα. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης άφησαν στο αλβανικό μέτωπο κάπου πεντακόσιους νεκρούς. Χώρια η συμμετοχή τους στην Εθνική Αντίσταση».

Σήμερα 27 Ιανουαρίου που γράφω περί του Σκληρός από τρυφερότητα, είναι και η μέρα που οι σύμμαχοι γκρέμισαν το κολαστήριο του Άουσβιτς, εκεί όπου «δεν κατάφερα να μάθω σε ποιο Άουσβιτς, σε ποιο Μπούχενβαλντ, η πολυαγαπημένη μου Αλλέγκρα παρέδωσε την ψυχή της», όπως ανακαλεί τη μνήμη μιας κοκκινομάλας Εβραιοπούλας. Η Αλλέγρα ήταν μια απωθημένη ερωτική του φαντασίωση από τα παιδικά χρόνια του στη Θεσσαλονίκη. Το Σκληρός από τρυφερότητα φωτίζει όλες τις αντιφάσεις και τις πληγές του, τις απόψεις και το μεγαλείο του, το σύνολο του έργο του, τους λεπτούς ψυχισμούς του και το εκρηκτικό ταμπεραμέντο. Τέιλορ και Πετρόπουλος συνοδοιπόρησαν από το 1979 έως και τον θάνατο του συγγραφέα στο Παρίσι το 2003.