Τάκης Καμπύλης: «Ο Γάτος Πετεφρής»

Της Μαίρης Σιάνη-Ντέιβις

Ποιος είναι Αυτός ο άνθρωπος; Γιατί ζει μόνος σ' αυτό το απομακρυσμένο Νησί; Ο Τάκης Καμπύλης στο μυθιστόρημά του «Ο Γάτος Πετεφρής» μας συστήνει τον παράξενο Λούη Τίκα ή, όπως γράφει η ταυτότητά του, τον Αντώνη Γαβαλά, από τη Φράξο. Το μυαλό μας πάει αμέσως στο μυθικό νησί του Τζων Φάουλς στον 'Μάγο' όπου τα στοιχεία της φύσης, οι μύθοι και το παρελθόν συνεργούν για να πλάσουν έναν κόσμο γεμάτο μυστήριο κι ο ήρωας της ιστορίας παλεύει με τον εαυτό του, με τον Θεό και με τον Μάγο, τον Κόλχις. Θα παλέψει το ίδιο κι ο Λούης; Άνθρωπος αδάμαστος, ακάματος κι ασυμβίβαστος, ο Λούης, που παίζει το παιχνίδι της ζωής μόνο με τους δικούς του όρους, ξαφνικά θα κληθεί να αντιμετωπίσει απρόσμενες προκλήσεις πάνω στο δικό του Νησί, στη δική του Φράξο.

Ο Λούης ζει μόνος του στο Νησί σε μια παράγκα που έστησε ο ίδιος. Κολυμπάει. Κάνει καταδύσεις. Ξαπλώνει πάνω στην άμμο με συντροφιά τον γάτο του, τον Πετεφρή. Μπορεί να έχει αφήσει πίσω του την προηγούμενη ζωή του - ήταν ένας μονίμως 'εξεγερμένος', στρατευμένος απατεωνίσκος και πρώην τρομοκράτης, που ανήκει στην πλέμπα - αλλά ποτέ δεν σταμάτησε να σκοπεύει να παραμένει ήρωας. Ο Τάκης Καμπύλης με χοντρές και γρήγορες πινελιές αποτυπώνει με μαστοριά έναν πολυσχιδή χαρακτήρα που συχνά μας φέρνει στο μυαλό τον μέγιστο Αλέξη Ζορμπά του Καζαντζάκη. Ο Λούης κρύβεται στο Νησί για να μην τον συλλάβουν οι αρχές. Είναι πανευτυχής στη μοναξιά του, στο Νησί του. Δεν είναι κανένας Ροβινσώνας Κρούσος που τον ξέρασε κάποιο ναυάγιο και περιμένει ελπίζοντας πως θα περάσει κάποιο καράβι για να τον σώσει. Αλλά τη ζωή αυτού του φυγά έρχεται να την κλονίσει ο Καρλ Όμαρσον.

Ποιος είναι Εκείνος ο Καρλ; Είναι ένας Τουρκο-Νορβηγός, «Δούκας της Παπαρολογίας», ένας ξένος που καταφθάνει απρόσκλητος στο Νησί. Αυτοί οι δύο άνθρωποι δε θα μπορούσαν να είναι πιο διαφορετικοί (το διττό που μας έχει συνηθίσει ο Καμπύλης στα βιβλία του επαναλαμβάνεται κι εδώ). Ο Καρλ είναι ηλικιωμένος, πλησιάζει τα εβδομήντα. Είναι ένας μεγαλοαστός της Δύσης που διαθέτει εκλεπτυσμένη στοχαστική διάθεση και σκέψη και είναι αυθεντία στη διπλωματία και στη στρατηγική. Πάνω απ' όλα, όμως, είναι ένας ξιπασμένος και φαντασμένος ντιλετάντης που ακούει κλασική μουσική και τρώει εκλεκτά φαγητά. Ζει μια ζωή «πρωτοκόλλου» όπως γράφει στο βιβλίο ο Καμπύλης. Είναι ένας τύπος που «ούτε με τον εαυτό του δεν ήταν άνετος».

Τι επιδιώκει ο Καρλ ερχόμενος στο Νησί που κατοικεί ο Λούης; Το Νησί βρίσκεται στα βόρεια του Αιγαίου, κοντά στην Τουρκία. Δεν ανήκει σε κανέναν απ' τους δυο τους, αλλά και οι δύο τους επιδιώκουν να το κάνουν αποκλειστικά το σπίτι τους. Πώς; Για να βρεθεί μια λύση το αντικρουόμενο αυτό δίδυμο για εβδομάδες ανταλλάσσει ιδέες και γνώμες για την έννοια της ιδιοκτησίας, των κοινωνικών τάξεων καθώς και για την εντύπωση που έχει σχηματίσει ο ένας για τον άλλο -μια ιδιαίτερα διασκεδαστική διαδικασία την οποία ο Καμπύλης ζωντανεύει με φαντασία και πειστικότητα, βάζοντας τους δύο ήρωες της ιστορίας του να γράφουν ημερολόγια. Υπάρχει, ωστόσο, ένας σοβαρός λόγος γι' αυτό. Δεν είναι απλώς ένα αφηγηματικό τέχνασμα.

Το Πέρασμα

Σχεδόν απροσπέλαστο και χωμένο πάνω στο υψηλότερο μέρος του Νησιού, σε μια σπηλιά που έχει άνοιγμα και προς Δυσμάς (όπου βρίσκεται η παράγκα του Λούη) και προς Ανατολάς (όπου βρίσκεται ο κήπος και το σκάφος του Καρλ), υπάρχει το Πέρασμα, ένα κομβικό σημείο για την εξέλιξη αυτής της αλληγορικής αφήγησης. Για να το προσεγγίσεις θα πρέπει να υπομείνεις εκδορές από σχίνα, κοψιές από αιχμηρές πέτρες και σύρσιμο με την κοιλιά κάτω από φίδες. Στο Πέρασμα, όμως, υπάρχει μια λιμνούλα με δροσερό πόσιμο νερό - πολυπόθητο αγαθό στο Νησι. Κι όχι μόνο. Ανέγγιχτοι για αιώνες ανθρώπινοι σκελετοί κείτονται μακάριοι, ο ένας δίπλα στον άλλον και βυθισμένοι σε έναν αδυσώπητο ύπνο, σεπτό σκήνωμα μιας άλλης εποχής. Κι εκεί ακριβώς ο Καμπύλης επιλέγει να τοποθετήσει τη «Λωρίδα της Γάζας» του μυθιστορήματός του. Ωρύεται ο αθυρόστομος Λούης «και δηλαδή πώς θα μοιράσουμε το Πέρασμα; Μισή λίμνη εσύ, μισή εγώ; Αυτό μου λες με όλες αυτές τις περικοκλάδες; Και τα κόκαλα; Για πες μου λοιπόν. Θα μοιράσουμε και τα κόκαλα κι όλα τα αρχαία που υπάρχουν εκεί πάνω; Δε βλέπεις, βρε κολλημένε, τα κόκαλα μας λένε πόσο μαλάκες είμαστε που συζητάμε τόσο καιρό τα κολλήματά σου με τις ιδιοκτησίες;» (σελ 93).

Μέσα από συγκρούσεις αναμεταξύ τους, από κοινού περιπέτειες και πολλά αδιέξοδα, οι δύο άντρες τελικά θα βρουν τη λύση - κάτι που θα αποδείξει πως υπάρχει κάτι ανώτερο και πιο δυνατό από κυβερνήσεις, χάρτες και κρατίδια. Ο Καζαντζάκης έβαλε τον Ζορμπά να χορέψει έναν αέναο χορό κοντά στη θάλασσα που τον έκανε να υπερβαίνει τα ανθρώπινα. Ο Καμπύλης επιλέγει ένα λουκούλλειο γεύμα σε πλεούμενο πάνω στη θάλασσα για να μας δείξει τις πολύφωτες διαδρομές του ανθρωπισμού. Ουσιαστικά η εσωτερικότητα του τοπίου, το σθένος των χαρακτήρων, η υφή της αφήγησης συνεργάζονται για να προσφέρουν μια ατόφια κι άκρως απολαυστική αναγνωστική εμπειρία.

Όταν ξεκαθαρίσει ο αναγνώστης από την αρχή ότι διαβάζει ημερολογιακές αφηγήσεις με αναφορές στον 'Εκείνος' και στον 'Αυτός' που είναι ο Λούης κι ο Καρλ, και αφεθεί στο μαγευτικό ταξίδι της ανάγνωσης, τότε θα μπορέσει να μυρίσει και να γευτεί το αλάτι της θάλασσας στο σώμα του Λούη, την μούχλα και την υγρασία της σπηλιάς στο Πέρασμα και την κολώνια στα ρούχα του σενιαρισμένου Καρλ πάνω στο σκάφος του, που παρεμπιπτόντως ονομάζεται 'Τσόφλι'. Κι ο γάτος στον τίτλο του βιβλίου; Α, ο γάτος είναι αυτός που παίζει με τον μίτο της Αριάδνης. Όσο για το όνομά του, μην προβληματιστείτε όπως προβληματίστηκα κι εγώ κι έψαξα να βρω από που προήλθε - μια έρευνα που με οδήγησε σε πρόσωπο που αναφέρεται στη Παλαιά Διαθήκη και που φέρεται ως αξιωματούχος αυλικός του Φαραώ. Όχι. Απλώς ο γάτος ονομάστηκε έτσι επειδή ο Καμπύλης είχε ακούσει να προσφωνούν έτσι τον γάτο ενός φίλου του και του άρεσε!

Άλλα βιβλία του συγγραφέα: «Γίγαντες και Φασόλια ή Δεν γίνονται αυτά εδώ» (2020), «Γενικά συμπτώματα» (2021), «Το κόμμα του καλού θεού» (2023).