Θεατρο - Οπερα

Άννα Μπολένα: Από τη φωνή του θύματος στη σύγχρονη σκηνική ανάγνωση

Η νέα παραγωγή από την Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζει το έργο μέσα από μια σύγχρονη σκηνική ματιά

Η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζει της όπερας του Γκαετάνο Ντονιτσέτι «Άννα Μπολένα», σε μουσική διεύθυνση Ζακ Λακόμπ και σκηνοθεσία Θέμελη Γλυνάτση

Τι είναι αυτό που κάνει τον συνθέτη να δίνει τις πιο όμορφες μελωδίες όχι στον θύτη, αλλά στο θύμα; Η ερώτηση βρίσκει χαρακτηριστική απάντηση στην «Άννα Μπολένα» του Gaetano Donizetti, που πρωτοπαρουσιάστηκε στις 26 Δεκεμβρίου του 1830 στο θέατρο Carcano, στο Μιλάνο. Όπως σε μεγάλο μέρος του ρεπερτορίου του 19ου αιώνα, η δραματική ένταση συγκεντρώνεται στη γυναικεία μορφή που υφίσταται την αδικία: η Άννα δεν είναι απλώς ένα ιστορικό πρόσωπο που οδηγείται στην πτώση· γίνεται η φωνή μέσα από την οποία εκφράζεται η βαθύτερη συγκινησιακή ουσία του έργου. Έτσι, οι πιο απαιτητικές και εκφραστικές μελωδίες ανήκουν σε εκείνη· ο Donizetti φαίνεται να μιλά μέσα από το θύμα, όχι μέσα από την εξουσία. Η επιλογή δεν είναι μόνο αισθητική· είναι ψυχολογική: ο καλλιτέχνης ταυτίζεται με την ευαλωτότητα, με την εμπειρία της αδικίας, με την ανάγκη να ακουστεί μια εσωτερική αλήθεια.

Η κορύφωση αυτής της ταύτισης εμφανίζεται στη περίφημη σκηνή της τρέλας (ο Donizetti έχει δημιουργήσει μιαν ακόμα αξιομνημόνευτη σκηνή τρέλας στη «Λουτσία ντι Λάμμερμουρ»): εδώ, η Άννα, λίγο πριν από την εκτέλεσή της με διαταγή του συζύγου της Ερρίκου VIII, χάνει την επαφή με την πραγματικότητα και η μουσική μετατρέπει την κατάρρευση σε χώρο παράδοξης καθαρότητας. Η ορχήστρα υποχωρεί, η φωνή κυριαρχεί, και η αντίφαση ανάμεσα στην ομορφιά της μουσικής και τη βία της κατάστασης εντείνει την τραγικότητα.

Η νέα παραγωγή της «Άννα Μπολένα» από την Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζει το έργο μέσα από μια σύγχρονη σκηνική ματιά. Η σκηνοθεσία του Θέμελη Γλυνάτση εστιάζει στην ψυχολογική διάσταση της ηρωίδας, μετατοπίζοντας το βάρος από την ιστορική αφήγηση στην εσωτερική της κατάρρευση. Τη μουσική διεύθυνση αναλαμβάνει ο Jacques Lacombe (τρίτη συνεργασία μετά την «Μποέμ» και τον «Βέρθερο», ενώ στον ρόλο της Άννας εμφανίζεται η Μαρία Κοσοβίτσα, πλαισιωμένη από ένα σύνολο ερμηνευτών —Πέτρο Μαγουλά, Μιράντα Μακρυνιώτη, Γιάννη Γιαννίση, Γιάννη Χριστόπουλο— που αναδεικνύουν τις σχέσεις εξουσίας και έντασης του έργου. Ένα από τα επιτεύγματα της παραγωγής είναι το ότι όλο το καστ αποτελείται από Έλληνες λυρικούς τραγουδιστές. Πρόκειται για αποτέλεσμα συστηματικής δουλειάς πολλών ετών από τη Λυρική Σκηνή που προσπαθεί να αναδείξει τοπικά ταλέντα. Το σημαντικότερο όμως σχετικά με αυτή την παράσταση είναι ότι το συγκεκριμένο καστ θα μπορούσε να σταθεί σε οποιαδήποτε διεθνή σκηνή. Η ποιότητα, η τεχνική και η σκηνική παρουσία των ερμηνευτών το αποδεικνύουν. Η μουσική διεύθυνση και η χορωδία δημιούργησαν μια μεγαλειώδη παράσταση, με συνοχή και δραματική ένταση απόλυτα συμβατή με το ύφος του Donizetti. Ωστόσο, ο σκηνοθέτης επιχείρησε μια διαφορετική εικόνα της «Άννα Μπολένα». Η βασική ιδέα ήταν οι χαρακτήρες να λειτουργούν σαν μαριονέτες ενός αόρατου μηχανισμού εξουσίας. Για να το υποστηρίξει, έδωσε έμφαση στα κοστούμια και όχι στα πρόσωπα, εισήγαγε κούκλες-ανδρείκελα που συμμετείχαν στη δράση και χρησιμοποίησε κοστούμια από την πρώτη παραγωγή της Λυρικής, προσδίδοντας διαχρονικότητα στη νέα παράσταση. Αισθητικά, η παλέτα και η σκηνογραφία ήταν εξαιρετικές. Οι ερμηνευτές κινήθηκαν με ακρίβεια, σχεδόν σαν σε όπερα-θέατρο, ενισχύοντας τη σκηνοθετική πρόθεση.

Το μόνο αδύναμο σημείο ήταν τα ένθετα σύγχρονα στοιχεία που πρόσθεσε ο σκηνοθέτης. Αντί να λειτουργήσουν ως γέφυρα με το σήμερα, διέκοπταν τη ροή, αποσπούσαν από το μελόδραμα και έσπαγαν την ατμόσφαιρα που χτίζει ο Donizetti. Ήταν αισθητικά εκτός τόπου και χρόνου και δεν πρόσφεραν κάτι ουσιαστικό στην παράσταση.

Το ντουέτο Κοσοβίτσα – Μακρινιώτη λειτούργησε εξαιρετικά, δημιουργώντας την ψυχική ένταση που απαιτεί ο συνθέτης, ειδικά προς το τέλος. Η δραματική κορύφωση ήταν υποδειγματική.

Παρά τις ατυχείς σκηνοθετικές παρεμβολές, η παράσταση: