Νίκος Πανόπουλος: 7+1 ερωτήσεις για τον Θεόφιλο Τσάφο

Η παράσταση «Η γέννηση ενός φασίστα (Η απολογία του Θεόφιλου Τσάφου)»στον Μικρό Κεραμεικό μάς μεταφέρει στην εποχή της δικτατορίας. Μια γυναικοκτονία στο κέντρο της Αθήνας. Ένας φοιτητής νομικής, ο Θεόφιλος Τσάφος, δολοφονεί με αποτροπιαστικό τρόπο τη σύντροφό του και εν συνεχεία τη πετάει από το παράθυρο κεντρικού ξενοδοχείου της πόλης, ημίγυμνη. Το γεγονός αυτό συγκλονίζει την κοινή γνώμη. Ο Νίκος Κούνδουρος, που βρισκόταν τότε στο Λονδίνο ως πολιτικός μετανάστης, παρακολουθεί την πολύκροτη δίκη του φοιτητή από τις εφημερίδες της εποχής.  Το αποτέλεσμα; Ένας θεατρικός μονόλογος που ολοκληρώνεται το 1973, μένει για χρόνια στα συρτάρια του δημιουργού του και παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο θέατρο πριν από 15 χρόνια, σε σκηνοθεσία της ανιψιάς του, Γιώτας Κουνδουράκη. Ο Νίκος Κούνδουρος μπαίνει στο θολωμένο μυαλό του δολοφόνου, για να αποκαλύψει την παράνοια στη γέννηση ενός φασίστα.

Ο Νίκος Πανόπουλος -που πρωταγωνιστούσε και στην πρώτη παρουσίαση του έργου- επιστρέφει στον ρόλο αυτό, στον Μικρό Κεραμεικό, πάλι υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες της Γιώτας Κουνδουράκη. 

Ο ήρωας μου κι εγώ: Ο Νίκος Πανόπουλος «συνομιλεί» με τον Θεόφιλο Τσάφο

1. Γράμμα στον ήρωά μου: Αν μπορούσες να μιλήσεις απευθείας στον χαρακτήρα του έργου -με τρυφερότητα, απορία, ή ακόμα και κριτική- τι θα του έλεγες;
Έίσαι αλλόκοτα σκοτεινός, έχεις μια όψη αυστηρή και οργισμένη, τα μάτια σου είναι όμως θλιμμένα και κάπως φοβισμένα. Η νύχτα έχει αρχίσει κι είναι ο φυσικός σου χωροχρόνος. Πώς συμβαίνει να αγαπάς το ίδιο το νοητό κελί της ακραίας ιδεολογίας σου πιο πολύ από τον άνθρωπο που ερωτεύτηκες; Η δύναμη κι η αυτοπεποίθηση που αντλείς από τον φανατισμό σου είναι πλασματική. Κοίτα πόσο έξυπνος, πόσο λαμπερός, πόσο χαρισματικός είσαι. Δώσε μου το χέρι σου να το οδηγήσω στο δικό της.

2. Αν συγκρίνεις τον εαυτό σου με τον ρόλο, τι κοινό θα έβρισκες και πού είσαι τελείως αντίθετος.
Κανένα κοινό απολύτως δεν έχω με τον συγκεκριμένο ρόλο. Κι αυτό τον κάνει όχι μόνο σπουδή αλλά κι εμπειρία ζωής για ένσν ηθοποιό. Ο Θεόφιλος στη «Γέννηση ενός φασίστα» του Νίκου Κούνδουρου είναι διαμετρικά αντίθετος χαρακτήρας με μένα. Μπαίνω λοιπόν με σωματικό κόπο κάθε φορά στο ψυχικό καλούπι ενός νέου τότε, απόφοιτου Νομικής, αξιωματικού μυστικών υπηρεσιών της εποχής της, χούντας των συνταγματαρχών, θρησκόληπτου, φαλλοκράτη, φανατισμένου, εμμονικού που καταλήγει παρανοϊκός βιαστής και δολοφόνος "για το καθήκον στην πατρίδα". Καταλαβαίνει κανείς την άβυσσο που έχω να αντιμετωπίσω κάθε βράδυ βαδίζοντας στην απόκοσμη αυτή ανηφόρα του απόκρημνου βουνού που είναι ο ρόλος αυτός. Μέχρι να γκρεμοτσακιστώ όταν πια φτάσω στην άκρη του γκρεμού κοιτάζοντας κατάματα το κοινό.
Ά, έχω ένα κοινό με τον ρόλο, ναι: Είναι κι εκείνος άνθρωπος κι ερωτεύτηκε στη ζωή του όπως κι εγώ. Κι έχουμε την ίδια μοίρα -το θάνατο... Γνωρίζουμε κι οι δυό το πεπερασμένο της ύπαρξης μας. Αλλιώς φυτρώνει ο φόβος ο υπαρξιακός κι αλλιώς αναπτύσσεται στις ψυχές του ενός από τον άλλο... Είναι κι εκείνος όμως άνθρωπος και τον συμπονώ κι αυτόν.

3. Αν ήμουν εγώ στη θέση σου…  Πώς θα αντιδρούσες εσύ στις καταστάσεις που βιώνει ο ήρωας που υποδύεσαι;
Κατ'αρχήν δεν θα ήμουνα ποτέ χαφιές, σε κανένα, μα κανένα σύστημα εξουσίας. Οπότε δεν θα υπήρχε κανένα θέμα αντίδρασης σε καμία από τις καταστάσεις που βιώνει εκείνος. Άρα και δεν θα έφτανα όπως έφτασε εκείνος από τον φανατισμό στην παράνοια και μετά στο έγκλημα. Αν ήμουν ερωτευμένος με κάποια φοιτήτρια της Νομικής την εποχή της Χούντας, δεν ξέρω αν θα είχα τα κότσια να μπω κι εγώ στην αντίσταση, δεν το ξέρω αυτό, γιατί απ'έξω από τον χορό πολλά τραγούδια λέμε, μπορεί και να ήμουν όμως στην αντίσταση, σίγουρα πάντως δεν θα την παρακολουθούσα, ούτε τους συμφοιτητές της να τους φακελώνω, ούτε βέβαια θα φοβόμουνα πως θα μου κλέψουν τους φακέλους, γιατί πολύ απλά δεν θα είχα φακέλους, αφού δεν θα ήμουνα π ο τ έ χ α φ ι έ ς.

4. Τι μου έμαθες: Τι σου δίδαξε ο συγκεκριμένος ρόλος ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη;
Πως στην ζωή δεν υπάρχει άσπρο και μαύρο. Όλοι είμαστε εν δυνάμει όλα, ανάλογα με τις περιστάσεις. Προσπαθώντας να καταλάβεις τον ήρωα που υποδύεσαι, νιώθεις, κατανοείς και φτάνεις να συμπονάς λίγο περισσότερο τον εαυτό σου. Το θέατρο γενικά μοιάζει με θρησκεία όπου ο μοναδικός προφήτης, μάρτυρας και θεός είσαι εσύ. Ο ρόλος, όχι μόνο ο Θεόφιλος Τσάφος, ο οποιοσδήποτε ρόλος είναι κάθε φορά η δημιουργική αφορμή για μια όλο και βαθύτερη εξομολόγηση μέσα από άλλη μια διαφορετική ζωή. Κι η προσωπική σου Αποκάλυψη σ'αυτή τη πορεία ισοδυναμεί με την συνειδητοποίηση κάποια στιγμή ότι η συμπόνια που ένιωσες για όλους ανεξαιρέτως τους ρόλους, σε έμαθε να αγαπάς πραγματικά τον εαυτό σου, κι ένιωσες να αγαπάς τους άλλους και να σ'αγαπούν κι αυτοί. Η Τέχνη είναι το ευγενικό δώρο της ανθρωπότητας στον άγριο, πληγωμένο κι οργισμένο τραγικό εαυτό της.

5. Αν μπορούσα να σε αλλάξω: Αν σου δινόταν η ευκαιρία να γράψεις εσύ τον ρόλο, τι θα άλλαζες;
Θα τον έκανα αντιστασιακό από χαφιέ, να παρασύρεται από τον έρωτά του και να ορμάει πάνω στα τανκς, όπως άλλοι ερωτεύονται ξένο άνθρωπο και παίρνουν μια βαλίτσα κι εξαφανίζονται και γίνονται εν μία νυκτί ερωτικοί μετανάστες! Και στο τέλος θα παντρευόντουσαν, θα έκαναν παιδιά και θα ζούσανε με το σκυλί τους «όλοι μαζί στην ακροθαλασσιά» όπως λέει κι η Μελίνα στο «Ποτέ την Κυριακή»! Τέτοια ρομαντικά και happy endings! Αλλά δεν θα είχε ενδιαφέρον το έργο, δυστυχώς... Γι' αυτό όμως και δεν είμαι ο Κούνδουρος, δεν είμαι συγγραφέας, αλλά κάποιος που μπαίνει στην διαδικασία να ερμηνεύσει τα άκρα, τις αντιφάσεις, τα αδιέξοδα, τις γωνίες, τα σκοτάδια, την κόλαση, την άβυσσο της ανθρώπινης ψυχής και την ζωή έτσι όπως τελικά είναι κι όχι όπως θα ήθελε να είναι στα πολύχρωμα όνειρά του.

6. Αυτό ήταν δύσκολο: Υπήρξε κάποιο στοιχείο του ρόλου που σε δυσκόλεψε ιδιαίτερα και γιατί;
Νομίζω ολόκληρος ο ρόλος, είναι και ήταν και 15 χρόνια πριν όταν τον προτοέπαιξα στο πρώτο ανέβασμά του, μια τρομακτική πρόκληση υποκριτικά. Βαδίζω συνεχώς σε ένα τεντωμένο τεμένους σκοινί και ισορροπώ μέχρι το τέλος, την ελεύθερη πτώση στο κενό.

7. Έλα στη θέση μου: Αν μπορούσες να συναντήσεις τον χαρακτήρα στην πραγματική ζωή, τι θα του έλεγες;
Φύγε μακριά, άρχισε να τρέχεις, όσο πιο γρήγορα μπορείς, απομακρύνσου από την μοίρα της ζωής σου!

8. Το soundtrack του ήρωά μου: Αν ο ήρωας είχε playlist, ποια τραγούδια θα είχε και γιατί;
«Fascism» του Jean-Benoît Dunckel για το ντοκιμαντέρ του Netflix Capital in the 21st Century, βασισμένο στο ομώνυμο best seller του Thomas Piketty για προφανείς λόγους και το «When we were young» της Adele - η πλευρά που έχουμε όλοι, γιατί η αναμνήσεις είναι ένα άλμπουμ με φωτογραφίες που έχουμε μέσα στο μυαλό μας που μας θυμίζει ότι κάποτε ζήσαμε κι η ψυχή δεν ξεχνάει: Και πονέσαμε και γελάσαμε και κάποτε ερωτεύτηκαμε κι ίσως και να αγαπήσαμε και ν'αγαπηθήκαμε κιόλας...