Αλέξανδρος Βαρδαξόγλου: «Για τον Ίψεν η αγάπη είναι η τελική λύση»

Ένα παιδί με δυσκολία στην κίνηση βρίσκεται πνιγμένο στη θάλασσα κοντά στο σπίτι του. Όσοι το είδαν να πνίγεται, δεν έκαναν τίποτα να αποτρέψουν το κακό. Οι γονείς του και τα πιο κοντινά του πρόσωπα αντιλαμβάνονται το συμβάν εκ των υστέρων και προσπαθούν να μάθουν τι έχει συμβεί, αναζητώντας τις ευθύνες για τον θάνατο του μικρού Έγιολφ. Αυτή είναι η υπόθεση της παράστασης που σκηνοθετεί ο Ντίνος Ψυχογιός στο ΠΛΥΦΑ. Ο Αλέξανδρος Βαρδαξόγλου υποδύεται τον πατέρα του παιδιού, έναν άντρα που αποφασίζει με μεγάλη καθυστέρηση να αφιερωθεί στον γιο του ενώ διατηρεί μια προβληματική σχέση τόσο με τη σύζυγό του όσο και τη μικρή του αδερφή. 

Συνέντευξη με τον Αλέξανδρο Βαρδαξόγλου για τον ρόλο του στην παράσταση «Ο (μικρός) Έγιολφ» στο ΠΛΥΦΑ

Υποδύεσαι τον Άλφρεντ, έναν πατέρα που όταν αποφασίζει να αφιερωθεί στο παιδί του, είναι ήδη πολύ αργά. Πόσο τον βαραίνει η σχεδόν αυτοκτονία του παιδιού του;
Ο Άλφρεντ αργοπορημένα αποφασίζει ν’ αφιερώσει την ζωή του στον γιο του, τον Έγιολφ. Ο θάνατος, ή η σχεδόν αυτοκτονία του, τον γεμίζει με ενοχές και απελπισία. Συνειδητοποιεί πόσο άδικη και σκληρή είναι η ζωή, αφού μπορεί να σου τα πάρει όλα ανά πάσα στιγμή, και είναι ακόμα πιο σκληρό που συνέβη τη στιγμή που πίστευε πως βρήκε επιτέλους έναν στόχο για να αφιερώσει τη ζωή του. Ανατρέπει όλα όσα ήξερε και νόμιζε για τη ζωή και τον εαυτό του.

Ο μικρός Έγιολφ υποφέρει λόγω ενός ατυχήματος, για το οποίο είναι υπεύθυνοι οι γονείς του. Είναι όλοι άνθρωποι κατάλληλοι να γίνουν γονείς; Εδώ ταιριάζει και το «Αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα»;
Σίγουρα δεν είναι όλοι οι άνθρωποι κατάλληλοι να γίνουν γονείς. Καθημερινά ακούμε φριχτές ιστορίες παραμέλησης και κακοποίησης παιδιών. Δεν είμαι γονέας και δεν ξέρω από προσωπική εμπειρία το βάρος μιας τέτοιας ευθύνης, σε κάθε περίπτωση όμως φαντάζομαι πως χωρίς αγάπη, φροντίδα, προσοχή δεν μπορεί να μεγαλώσει ένα παιδί. Τα τραύματα της παιδικής ηλικίας βασανίζουν τους ανθρώπους για όλη τους την ζωή και σε πολλές περιπτώσεις οδηγούν παιδιά σε δρόμους και συμπεριφορές που μπορούν τα τα οδηγήσουν στην καταστροφή.

Το παιδί φέρεται να λειτουργεί τόσο ως συνδετικός κρίκος όσο και ως ο παράγοντας που διχάζει το ζευγάρι. Πώς θα περιέγραφες τη σχέση τους, σε σχέση κιόλας με το παιδί τους;
Τα παιδιά συνήθως συνδέουν και διχάζουν το ζευγάρι, πολλές φορές την ίδια στιγμή. Είναι ωστόσο λογικό. Η πίεση δύο ανθρώπων να ισορροπήσουν τη σχέση τους και ταυτόχρονα να διαχειριστούν όλες τις απαιτήσεις και ευθύνες της οικογενειακής ζωής μπορεί να προκαλέσει πολλές τριβές, αλλά είναι αυτές που βαθαίνουν τη σχέση του ζευγαριού και την ισχυροποιούν. Εδώ στο θεατρικό κείμενο του Ίψεν, η σχέση του Άλφρεντ και της Ρίτας είναι προβληματική και άνιση. Υπάρχει έλλειψη τρυφερότητας, κατανόησης και συνεννόησης. Ο καθένας ασχολείται με τα δικά του προβλήματα. Ενδόμυχα θα προτιμούσαν να μην τον είχαν, ειδικά μετά το ατύχημα που έκανε τον Έγιολφ κουτσό. Ο Άλφρεντ δεν αντέχει το βάρος της πατρότητας, δεν του επιτρέπει να αφιερωθεί στο πνευματικό, λογοτεχνικό του έργο, ενώ η Ρίτα πνίγεται μέσα σε μια ανιαρή, μονότονη ζωή, υποχρεωμένη να παραμελεί τον εαυτό της για χάρη του άντρα της και, όπως ομολογεί, και του Έγιολφ. Η σχέση τους έχει γίνει ψυχρή και ανταγωνιστική και ο Έγιολφ είναι ένα βαρίδι στη ζωή τους.

Πώς θα όριζες εσύ την αγάπη και πώς τη διαχειρίζεται ο Ίψεν σε αυτό έργο;
Δεν μπορώ ακριβώς να ορίσω την αγάπη. Είναι τόσα πολλά πράγματα. Δεν έχω μπορέσει ακόμα να καταλάβω εντελώς τη σημασία της - άλλωστε έχει χρησιμοποιηθεί τόσο πολύ και από ανθρώπους που έχουν διαστρεβλώσει εντελώς τη σημασία της, που τελικά αναρωτιέμαι αν η ανθρωπότητα μπορεί στα αλήθεια να εννοήσει την αγάπη. Για τον Ίψεν είναι η τελική λύση. Ο Άλφρεντ και η Ρίτα τα χάνουν όλα, για να κερδίσουν όμως μια ευκαιρία στην αγάπη. Για τον πλησίον, τον ξένο, την ταλαιπωρημένη σχέση τους. Μόνο η αγάπη μπορεί να θεραπεύσει το πένθος από την απώλεια του παιδιού τους.

Γίνεται ένας γονέας να μην αγαπάει το παιδί του; Ακόμα κι αν το έχει κυοφορήσει, όπως στην περίπτωση της Ρίτα;
Ναι, προφανώς και γίνεται. Η κυοφορία ενός παιδιού δυστυχώς δεν εξασφαλίζει και την αγάπη του γονέα. Στους ανθρώπους, όπως και στα ζώα, έχει παρατηρηθεί αυτό το φαινόμενο. Γονείς που σκοτώνουν τα παιδιά τους, τα εγκαταλείπουν, τα κακοποιούν. Η φύση εξασφαλίζει τη διαιώνιση του είδους, αλλά η αγάπη φαίνεται να μην είναι αναγκαία προϋπόθεση γι' αυτό.

Στον αντίποδα της Ρίτα βρίσκεται η Άστα, ο πρώτος «μικρός Έγιολφ» για σένα. Ποια είναι η σχέση σου με την ετεροθαλλή αδερφή σου;
Ο Άλφρεντ και η Άστα δεν είναι δεμένοι μόνο γιατί είναι αδέρφια. Έχασαν πολύ νωρίς τους γονείς τους και έμειναν οι δυο τους, μεγάλωσαν οι δυο τους. Αυτό έχει ισχυροποιήσει ακόμα περισσότερο την αγάπη τους και την ανάγκη του ενός για τον άλλον. Ο Άλφρεντ νιώθει υπεύθυνος για την Άστα και εκείνη δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αυτόν. Αυτός είναι, πρώτα απ’ όλα, ο λόγος που δεν η σχέση τους δεν είναι μια κλασική αδελφική σχέση. Για χρόνια είχαν μόνο ο ένας τον άλλον. Αυτό έχει δημιουργήσει μια εξαρτητική σχέση, σχεδόν αιμομικτικού χαρακτήρα.

Υπάρχει ένα ερωτικό «τετράγωνο» θα λέγαμε μεταξύ των ηρώων του Ίψεν. Πώς το διαχειρίζεται ο σκηνοθέτης Ντίνος Ψυχογιός;
Ο Ίψεν φημίζεται για τα ερωτικά του τρίγωνα. Μπορεί οι χαρακτήρες του έργου να είναι τέσσερις στη συγκεκριμένη απόδοση, αλλά το ερωτικό τρίγωνο αφορά τον Άλφρεντ, την Ρίτα και την Άστα. Ο Μπόρκχαιμ είναι ο ξένος, ο νέος, ο φορέας του μέλλοντος και αυτός που τελικά βοηθάει άθελά του στη ρήξη αυτού του νοσηρού τριγώνου. Νομίζω ότι ο Ντίνος ήθελε να τονίσει αυτήν ακριβώς την υγεία, τη χαρά, την ελαφράδα και την υπόσχεση ενός καλύτερου μέλλοντος που φέρει ο Μπόρκχαιμ, καθώς και τη νοσηρότητα αυτού του τριγώνου που δημιουργεί εχθρικά και παράξενα συναισθήματα στους ήρωες.

Πέρα από τις ενοχές των γονιών, έχουμε και τη στάση του κόσμου και των άλλων παιδιών που δεν βοήθησαν. Αυτό το συναίσθημα της απάθειας απέναντι σε αυτόν που κινδυνεύει πόσο επίκαιρο είναι σήμερα;
Στο συγκεκριμένο έργο είναι πιο περίπλοκη η σχέση των ηρώων με το περιβάλλον στο οποίο ζουν. Η απάθεια αυτή παρουσιάζεται από τον Ίψεν σαν αποτέλεσμα της αδιαφορίας του Άλφρεντ και της Ρίτας για τους συνανθρώπους τους. Εκείνοι είναι απόμακροι και πλούσιοι, ενώ οι άνθρωποι στο χωριό φτωχοί και παραμελημένοι. Εκείνοι πρώτοι δεν νοιάζονταν για τους ανθρώπους, δεν βοηθούσαν. Με αυτόν τον τρόπο ο Ίψεν δεν μιλάει μόνο για την απάθεια και την αδιαφορία, αλλά πώς αυτή δημιουργείται μέσα από τις ταξικές διάφορες και την καχυποψία των ανθρώπων, των πλουσίων απέναντι στους φτωχούς και αντίστροφα. Είναι ένα σχόλιο για την ταξική ανισότητα και πού μπορεί να οδηγήσει. Στο τέλος συνειδητοποιούν πόσο αδιάφοροι και εχθρικοί υπήρξαν απέναντι στους φτωχούς και ταλαιπωρημένους συνανθρώπους τους και αποφασίζουν να αφιερωθούν σε αυτούς. Δεν πιστεύω ότι ο ατομικισμός και ο εγωισμός είναι πιο έντονοι σήμερα απ' ό,τι παλαιότερα. Ο άνθρωπος είναι το ίδιο σκληρός, άκαρδος και απαθής όπως πάντα.

Τελικά ως Άλφρεντ χάνεις και τους δύο Έγιολφ της ζωής σου;
Ναι, όμως κερδίζω μια ευκαιρία να μάθω την αγάπη. Η απώλεια της Άστα, του πρώτου Έγιολφ, με απελευθερώνει από τα δεσμά με το παρελθόν και την ευθύνη για εκείνη. Μπορώ επιτέλους να αφιερωθώ στη σχέση με τη Ρίτα. Ο χαμός του μικρού Έγιολφ μού χαρίζει έναν πόνο από τον οποίο ξεκινάει η γνώση της αγάπης και η ανάγκη της να συνεχίσουμε να ζούμε. Η απώλειά τους και η ματαίωση που επιφέρει, αναγκάζουν τον Άλφρεντ σε μια καινούργια θέαση της ζωής και του κόσμου. Επώδυνη αλλά και πιο ουσιαστική.

Πώς ήταν η συνεργασία σου με τον Ντίνο Ψυχογιό;
Η συνεργασία μας ήταν εξαιρετική. Είναι ένας πολύ ευγενικός και καλλιεργημένος άνθρωπος και ένας σκηνοθέτης που αγαπάει πολύ αυτό που κάνει, με ιδιαίτερη ευαισθησία στα κείμενα με τα οποία καταπιάνεται. Επίσης ακούει και σέβεται πολύ τη δουλειά των ηθοποιών. Γρήγορα ένιωσα εμπιστοσύνη μαζί του και αφέθηκα ελεύθερος να δοκιμάσω διαφορετικά πράγματα από τον ρόλο και να εκτεθώ χωρίς ντροπή.

Έχεις κάνει την επιμέλεια κίνησης στην παράσταση. Πώς διαχειρίστηκες την κινησιολογία σε σχέση με το πένθος, την απώλεια, την ενοχή αλλά και τα αντικρουόμενα συναισθήματα των ηρώων απέναντι στο χαμένο παιδί;
Για να είμαι ειλικρινής, λόγω της δουλειάς που απαιτούσε ο ρόλος, δεν μπόρεσα να αφιερώσω τον χρόνο που θα αφιέρωνα συνήθως. Η κινησιολογία προέκυψε χωρίς ιδιαίτερη καθοδήγηση από εμένα. Η σκηνοθετική γραμμή ήταν τόσο συγκεκριμένη και απαιτούσε όσο λιγότερους εντυπωσιασμούς και υπερβολές γίνεται, οπότε και η κινησιολογία, όπου υπήρξε, κινήθηκε προς αυτή την κατεύθυνση. Επίσης, επειδή ήμουν μέσα στο έργο και όχι απ’ έξω, έπρεπε να είμαι όσο πιο διακριτικός και ευαίσθητος με τις επιλογές των συναδέλφων γιατί δεν είχα την εποπτεία που θα είχα σε άλλες περιπτώσεις. Ήμουν το ίδιο εκτεθειμένος με αυτούς στο άγνωστο.

Συμμετείχες στο Kontakthof της Πίνα Μπάους στο Εθνικό Θέατρο, το οποίο μάλιστα επιστρέφει για λίγες παραστάσεις τον Απρίλιο. Πώς θα περιέγραφες την εμπειρία; 
Ήταν όνειρο ζωής να συμμετέχω σε ένα έργο της Πίνα Μπάους και εντελώς απροσδόκητα και μαγικά πραγματοποιήθηκε. Η όλη εμπειρία από την επιλογή μέχρι της πρόβες υπήρξε απαιτητική και δύσκολη. Δουλέψαμε περίπου δύο μήνες εντατικά, πειθήνια και με πάθος. Δεν υπήρξε το παραμικρό που να αφέθηκε στην τύχη και οι άνθρωποι που ανέλαβαν την αναβίωση του Kontakthoff ήταν εξαιρετικοί. Μάθαμε όλοι μας τόσα πράγματα και η εμπειρία ενός τέτοιου έργου είναι μοναδική. Είναι τρομερό σχολείο και εμπειρία να είσαι μέρος του κόσμου της Πίνα Μπάους. Φυσικά, είχα δει έργα της και ζωντανά και σε βίντεο και πάντα θεωρούσα πως ήταν μια μεγαλοφυΐα και μια ψυχή πολύ γενναιόδωρη, ευαίσθητη και γενναία. Ανυπομονώ να επαναλάβουμε τις παραστάσεις τον Απρίλιο.

Θέατρο, κινηματογράφος ή χορός και χορογραφία; Τι σε εκφράζει περισσότερο ως καλλιτέχνη; 
Ξεκίνησα ως ηθοποιός και μετά ως χορευτής, οπότε το θέατρο και η υποκριτική είναι στη ζωή μου από την παιδική μου ηλικία. Ο χορός ήρθε απροσδόκητα και ήταν ό,τι καλύτερο μου συνέβη. Ένιωθα άβολα όταν σπούδαζα θέατρο. Κάτι έλειπε, ένιωθα ανολοκλήρωτος, ελλιπής. Απ' όταν τελείωσα και τη σχολή χορού, θυμάμαι να με ζητούν για δουλειές στο θέατρο, στον κινηματογράφο και στον χορό και αφέθηκα σε αυτό χωρίς να το σκέφτομαι πολύ. Ένιωθα τυχερός που δούλευα και έκανα ενδιαφέροντα πράγματα. Η χορογραφία ήρθε τα τελευταία χρόνια και μου άνοιξε έναν καινούργιο κόσμο, ενεργοποίησε το δημιουργικό μου κομμάτι, έμαθα να φαντάζομαι κάτι από το τίποτα. Ωρίμασα περισσότερο και σαν performer. Μου αρέσει να μεταβαίνω από το ένα στο άλλο, να τα ανακατεύω, να παίζω με τις διαφορετικές μου ιδιότητες. Το απολαμβάνω όλο και περισσότερο καθώς περνάει ο καιρός.

Πόσο σε έχει βοηθήσει η εμπειρία σου στον χορό στο ζήτημα της πειθαρχίας στη σκηνή ή στη μεγάλη οθόνη; Ή μήπως αυτό σε δυσκολεύει γιατί είναι άλλα τα ζητούμενα κάθε φορά;
Η εμπειρία μου στον χορό υπήρξε καθοριστική για την πειθαρχία μου στη σκηνή και γενικά για τον τρόπο που δουλεύω. Ίσως παλαιότερα να με δυσκόλευε, όταν δεν εμπιστευόμουν τον εαυτό μου και δεν είχα βρει τους τρόπους να χρησιμοποιώ τις γνώσεις που είχα αποκτήσει προς όφελός μου. Δεν με δυσκολεύει πια. Ακόμα βέβαια μαθαίνω. Ο έλεγχος των εκφραστικών μέσων, η αίσθηση του σώματος και των δυνατοτήτων του βοηθούν πάντα είτε στον χορό είτε στην απόδοση ή στη δημιουργία ενός ρόλου.

Ποιο είναι το επόμενό σου πρότζεκτ; Δουλεύεις παράλληλα σε κάτι χορευτικό;
Το επόμενο πρότζεκτ είναι ένα ντουέτο που θα χορογραφήσω με τον τίτλο NOD και θα παρουσιαστεί στο Φεστιβάλ Αθηνών τον Ιούνιο. Σας περιμένω!