«Ήλιος με ξιφολόγχες» στο ΚΘΒΕ: Οι πρώτες αποκλειστικές φωτογραφίες

Το μυθιστόρημα «Ήλιος με ξιφολόγχες» του Γιώργου Σκαμπαρδώνη είναι η νέα παραγωγή του Κρατικό Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, σε σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου, η οποία επιστρέφει στο συγκεκριμένο θέατρο λίγα χρόνια μετά την παράσταση «Η Μεγάλη Πλατεία» του Νίκου Μπακόλα. Η πρεμιέρα θα δοθεί το Σάββατο 14 Μαρτίου στο Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών.

«Ήλιος με ξιφολόγχες» στο ΚΘΒΕ

Τη θεατρική διασκευή που ανεβαίνει στο ΚΘΒΕ συνυπογράφουν η Ελένη Ευθυμίου, μαζί με τον ίδιο τον συγγραφέα και τον Δημήτρη Ζάχο. Πρόκειται για ένα πολιτικό δράμα με έντονα αστυνομικά στοιχεία και ισχυρό συναισθηματικό υπόβαθρο, που αναδεικνύει το πολύχρωμο κοινωνικό και πολιτισμικό μωσαϊκό της Θεσσαλονίκης σε μια περίοδο έντονων ιστορικών ανακατατάξεων.

Το μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη κυκλοφόρησε το 2023 και μέσα από την πορεία του κεντρικού ήρωα, του ταγματάρχη Γόρδιου Κλήμεντου, ανασυνθέτει την ατμόσφαιρα της μεσοπολεμικής Θεσσαλονίκης. Ο συγγραφέας συνδυάζει μυθοπλασία και ιστορικά γεγονότα, ανακαλώντας πραγματικά πρόσωπα και περιστατικά που σημάδεψαν την πόλη το 1931. Πρόκειται για μια δυνατή αφήγηση που φωτίζει μια ταραγμένη εποχή, όπου η προσωπική ιστορία διασταυρώνεται με τη συλλογική μνήμη και τις σκοτεινές σελίδες της ιστορίας της πόλης.

Όλα ξεκινούν από ένα παράξενο περιστατικό: ένας πυρακτωμένος ποντικός προκαλεί πυρκαγιά σε προσφυγική συνοικία. Ο ταγματάρχης Γόρδιος Κλήμεντος αναζητώντας τα αίτια της φωτιάς έρχεται αντιμέτωπος με μια κρυφή γιάφκα και ένα θαμμένο πτώμα. Καθώς η έρευνα προχωρά, βυθίζεται όλο και περισσότερο στον σκοτεινό πυρήνα μιας πόλης που σιγοβράζει. Την ίδια στιγμή, μέσα στο κοινωνικό και πολιτικό κλίμα της εποχής, τα πρώτα φασιστικά μορφώματα αρχίζουν να κάνουν την εμφάνισή τους. Ανάμεσα στο καθήκον και τις προσωπικές του επιθυμίες, ο Κλήμεντος παρασύρεται από το πάθος του για τη Ντανιέλ — μια γυναίκα που μοιάζει να ανήκει σε έναν άλλο, ασύμβατο κόσμο.

Λίγο αργότερα, ο συνοικισμός του Κάμπελ τυλίγεται στις φλόγες, χαράζοντας ανεξίτηλα μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες στην ιστορία της Θεσσαλονίκης.

Σκηνοθετικό σημείωμα

Το μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Ήλιος με Ξιφολόγχες» μάς μεταφέρει στη μαγική Θεσσαλονίκη του 1931, σε μια πόλη όμορφη, πολυπολιτισμική και ταυτόχρονα σκοτεινή, διχασμένη και εύθραυστη.

Χιλιάδες πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής έχουν μόλις εγκατασταθεί στην πόλη, εισχωρώντας σε έναν ήδη σύνθετο κοινωνικό ιστό: ανάμεσα σε Έλληνες, Εβραίους, Βαλκάνιους εμπόρους και εργάτες, Αρμένιους, Λεβαντίνους και άλλες κοινότητες που για δεκαετίες συνυπήρχαν στη Θεσσαλονίκη. Μέσα σε αυτή τη ραγδαία αναδιάταξη πληθυσμών, οι ισορροπίες μεταβάλλονται. Οι άνθρωποι που για χρόνια ζούσαν δίπλα δίπλα αρχίζουν να αναπτύσσουν ανταγωνισμούς και έχθρες, συχνά τροφοδοτούμενες από την οικονομική ανέχεια, την ανασφάλεια και την πολιτική εκμετάλλευση.

Μια πόλη σε αναβρασμό, ενώ οι πολιτικές δυνάμεις επιχειρούν να ελέγξουν τις κοινωνικές εντάσεις μέσα από μηχανισμούς χειραγώγησης, επιτήρησης και στρατηγικών συμμαχιών. Όμως, όπως η Ιστορία μάς έχει δείξει επανειλημμένα πως όταν ανάβεις μια φωτιά για να τη χρησιμοποιήσεις, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να καείς από αυτήν, έτσι και οι ήρωες της ιστορίας μας χάνουν σταδιακά τον έλεγχο, ολισθαίνουν, πυροδοτώντας με τις πράξεις ή την αδράνειά τους γεγονότα που κανείς πια δεν μπορεί να ανακόψει.

Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται ο Γόρδιος Κλήμεντος: ένας στρατιωτικός κατάσκοπος, άνθρωπος του καθήκοντος, οραματιστής μιας ευρωπαϊκής Ελλάδας αλλά και εκπρόσωπος μιας κυβέρνησης που επιδιώκει την «τάξη» και την κοινωνική συνοχή με κάθε κόστος. Ζει μέσα σε έναν κόσμο σκιών, πληροφοριοδοτών, βασανιστηρίων και πολιτικών ισορροπιών. Ταυτόχρονα είναι ένας άντρας βαθιά διχασμένος, παγιδευμένος ανάμεσα στην ψυχρή λογική της εξουσίας και στην ακατάσχετη ερωτική του επιθυμία.

Διαβάζοντας για πρώτη φορά το τόσο γοητευτικό μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη μεταφέρθηκα νοερά σε μια ατμόσφαιρα σκοτεινή και κινηματογραφική, σαν ταινία νουάρ: με ήρωες σκιώδεις, υποφωτισμένους, χαμένους μέσα στον καπνό και το σασπένς. Η ιστορία ξετυλίχθηκε στη φαντασία μου σαν μικρές σκηνές από ταινία εποχής που συνθέτουν ένα ενιαίο σύνολο. Το νουάρ στοιχείο συμπληρώνει το ηθικό τοπίο της εποχής που περιγράφεται: ένας κόσμος όπου το φως και το σκοτάδι δεν διαχωρίζονται καθαρά και όπου κανείς δεν είναι απολύτως καθαρός ή απολύτως αθώος.

Η διασκευή μας επιχειρεί να διατηρήσει αυτή την αίσθηση κινηματογραφικού μοντάζ, αλλά και να φωτίσει ένα κεντρικό θέμα του βιβλίου: τον μηχανισμό με τον οποίο μια δημοκρατία, στο όνομα της σταθερότητας, μπορεί να υιοθετήσει πρακτικές που υπονομεύουν τον ίδιο της τον πυρήνα. Η «Ανατακτική χειραγωγία», που αναφέρεται από τον υπουργό Αλέξανδρο Θάννα ως στρατηγική χειραγώγησης του λαού, δεν αφορά μόνο την εποχή του μεσοπολέμου. Αφορά κάθε εποχή όπου ο φόβος –αλλά και ο κοινωνικός αυτοματισμός– μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής, όπου οι μειονότητες γίνονται αποδιοπομπαίοι τράγοι και όπου η βία κανονικοποιείται ως αναγκαίο κακό. Κι έτσι κάθε φορά το φίδι του φασισμού εκκολάπτεται μέσα από το ίδιο το σύστημα, την ώρα που το βλέμμα στρέφεται αλλού.

Τα γεγονότα που οδηγούν στο πογκρόμ του Κάμπελ λειτουργούν μέσα στην παράσταση ως ένα ανησυχητικό κάτοπτρο που αντανακλά και οικείες σύγχρονες καταστάσεις. Η στοχοποίηση των μειονοτήτων, η ρητορική μίσους απέναντι σε ό,τι διαφέρει, η ανοχή στη βία, η ανέχεια που γεννά ταξικούς εχθρούς δεν μένουν ποτέ «περιορισμένες», ούτε αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά. Η Ιστορία του 20ού αιώνα –και όχι μόνο– απέδειξε με τραγικό τρόπο πού μπορούν να οδηγήσουν. Η γενοκτονία των Εβραίων που ακολούθησε λίγα χρόνια αργότερα στην Ευρώπη δεν γεννήθηκε από το πουθενά. Προηγήθηκαν μικρότερες φωτιές και μικρότερες σιωπές.

Η παράσταση επιχειρεί να αναδείξει τον άνθρωπο ως έρμαιο της ιστορίας αλλά και ως υπεύθυνο για τις πράξεις του μέσα σε αυτήν. Ο Γόρδιος πιστεύει ότι μπορεί να ελέγξει το σκοτάδι. Το ερώτημα είναι αν τελικά το σκοτάδι τον διαβρώνει. Αν καταφέρνει να πάρει μια απόφαση, να ξεφύγει από τον φαύλο κύκλο.

Ταυτόχρονα, στο κέντρο της σκηνικής δράσης βρίσκεται ένας θίασος – ένα σύνολο σημερινών ανθρώπων που συμπάσχει, απορεί και αφηγείται αυτή την ιστορία με βλέμμα σύγχρονο.

Γιατί αυτό το έργο δεν μιλά μόνο για το 1931. Μιλά για τη διαρκή πιθανότητα της εκτροπής. Και ίσως γι’ αυτό επιστρέφουμε ξανά και ξανά σε τέτοιες ιστορίες: για να θυμόμαστε πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία των κοινωνιών μας. Πόσο εύκολα συνηθίζουμε τη σκληρότητα και πόσο λεπτή είναι η γραμμή ανάμεσα στην ισορροπία και την απόλυτη καταστροφή. Σε μία Θεσσαλονίκη που, μέρα με τη μέρα, συντηρητικοποιείται και εκφασίσεται όλο και πιο πολύ, σε μία στιγμή που οι ακραίες πολιτικές πεποιθήσεις δεν αποτελούν ιστορία προς αποφυγήν αλλά εκκολάπτονται μέσα στους κόλπους του καπιταλισμού, της κρίσης και της ανέχειας, σε μία στιγμή που μία γενοκτονία έχει μόλις συντελεστεί στη Γάζα, δίπλα μας, και ένας πόλεμος μόλις άρχισε, του οποίου τις διαστάσεις αγνοούμε, ο «Ήλιος με ξιφολόγχες» δεν έρχεται απλώς σαν μία ιστορική καταγραφή αλλά σαν μία σκοτεινή υπενθύμιση από το παρελθόν για ένα τρομακτικά γνώριμο μέλλον.

Με την ελπίδα να μην το επαναλάβουμε…

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Θεατρική διασκευή: Ελένη Ευθυμίου-Γιώργος Σκαμπαρδώνης- Δημήτρης Ζάχος, Σκηνοθεσία-Μουσική: Ελένη Ευθυμίου, Σκηνικά - Κοστούμια: Ευαγγελία Κιρκινέ, Βίντεο: Δημήτρης Ζάχος, Κίνηση: Τάσος Παπαδόπουλος, Φωτισμοί: Ζωή ΜολυβδάΦαμέλη, Συνεργάτις μουσικός: Σοφία Καμαγιάννη, Βοηθοί Σκηνοθέτη: Μαριάννα Αβραμάκη, Σοφία Μπλέτσου, Β΄Βοηθός Σκηνοθέτη: Παναγιώτης Ματζίρης, Βοηθός σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Λήδα Σιμιώτα Ελ Τζαγιούσι, Οργάνωση παραγωγής: Μαριλύ Βεντούρη, Φωτογραφίες: MikeRafail | Thatlongblackcloud

Διανομή: Μαριάννα Αβραμάκη, Ιορδάνης Αϊβάζογλου, Ελένη Δημοπούλου, Ελένη Θυμιοπούλου,Στέλιος Καλαϊτζής, Νάσος Κρέτσης, ΔημήτρηςΜορφακίδης, Χρυσή Μπαχτσεβάνη, Σοφία Μπλέτσου, Δημήτρης Ναζίρης, Χρίστος Νταρακτσής, Ορέστης Παλιαδέλης, Γρηγόρης Παπαδόπουλος, Σοφιανός Πεσιρίδης, Βασίλης Σπυρόπουλος, Φωτεινή Τιμοθέου, Γιάννης Τσεμπερλίδης, Κωνσταντίνος Χατζησάββας

ΙΝFO
Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών: Εθνικής Αμύνης 2.
Πρεμιέρα: Σάββατο 14 Μαρτίου στις 21:00
Παραστασεις: Τετάρτη& Κυριακή στις 19:00, Πέμπτη& Παρασκευή στις 21:00, Σάββατο στις 18:00& 21:00

Δείτε μερικές ακόμη φωτογραφίες λίγο πριν την πρεμιέρα: