Δημήτρης Γκοτσόπουλος: «Δεν μπορώ να παίξω κάτι αν δεν πονέσω λίγο μαζί του»

Ο ∆ηµήτρης Γκοτσόπουλος βρίσκεται σχεδόν τρεις ώρες επί σκηνής, διασχίζοντας κοµβικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας και µεταβαίνοντας µε ακρίβεια από την ένταση στη σάτιρα και από εκεί στη βαθιά συγκίνηση. Εξοντωτικό για έναν ηθοποιό, ειδικά όταν πρωταγωνιστεί σε ένα έργο µε βάρος και ιστορία, όπως το «Μεγάλο µας Τσίρκο» του Ιάκωβου Καµπανέλλη. Κουρασµένος αλλά ευγενικός και πολύ προσιτός, χωρίς ίχνος επιτήδευσης, διατηρεί µια ηρεµία που δύσκολα προδίδει την ένταση που μόλις προηγήθηκε – σαν να συνεχίζει την πειθαρχία της σκηνής και εκτός αυτής.

Βρισκόµαστε στο «Θέατρον» - Κέντρο Πολιτισµού «Ελληνικός Κόσµος», αµέσως µετά το τέλος της παράστασης. Το εµβληµατικό έργο του Ιάκωβου Καµπανέλλη επιστρέφει σχεδόν πενήντα χρόνια µετά την πρώτη του παρουσίαση, σε διασκευή και σκηνοθεσία του Πέτρου Ζούλια, συνοµιλώντας ευθέως µε το σήµερα.

Στον κεντρικό ρόλο, ο ∆ηµήτρης Γκοτσόπουλος προσεγγίζει το έργο µε επίγνωση του ιστορικού του βάρους, κρατώντας µια εσωτερική ένταση, ένα «κάψιµο», όπως εκείνος το χαρακτηρίζει, που διατρέχει την παράσταση, µέσα σε µια προσπάθεια να «µετατοπίσει» τους θεατές. Πλάι του, η Ελεωνόρα Ζουγανέλη δίνει τη δική της σκηνική δυναµική. Μαζί τους ένας πολυπληθής θίασος ζωντανεύει, µε ρυθµό και διαρκείς εναλλαγές, σελίδες της ελληνικής ιστορίας, ενώ η ορχήστρα ερµηνεύει επί σκηνής τη µουσική του Σταύρου Ξαρχάκου, µε τον Κώστα Τριανταφυλλίδη και το σύνολο του θιάσου να δίνουν φωνή στα τραγούδια.

Μιλήσαμε με τον Δημήτρη Γκοτσόπουλο για το «Μεγάλο μας Τσίρκο» στο «Θέατρον» - Κέντρο Πολιτισµού «Ελληνικός Κόσµος»

Ποια ήταν η πρώτη σου αντίδραση όταν σου πρότειναν τον κεντρικό ρόλο στο «Μεγάλο µας Τσίρκο»; Είχες ακούσει τραγούδια ή είχες δει βιντεάκια από το ιστορικό ανέβασµα του 1973;

Η πρώτη µου σκέψη ήταν η ευθύνη. Το «Μεγάλο µας Τσίρκο» δεν είναι απλώς ένα έργο. Είναι µνήµη, είναι πολιτική πράξη, είναι ένα κοµµάτι της σύγχρονης ιστορίας µας. Φυσικά και γνώριζα για το ανέβασµα του 1973, τα τραγούδια και τη φόρτιση εκείνης της εποχής. Όµως δεν ήθελα να προσεγγίσω την παράσταση µε διάθεση αναπαράστασης. ∆εν έχει νόηµα να µιµηθείς κάτι εµβληµατικό. Έχει νόηµα να το υπηρετήσεις µε καθαρότητα, στο σήµερα. Νιώθω πολλές φορές ότι δεν χωράω στους ρόλους. Όχι επειδή είναι µικροί, αλλά γιατί κάθε φορά θέλω να τους φτάσω µέχρι το τέλος. Να τους διαλύσω και να τους ξαναχτίσω µέσα µου. ∆εν µπορώ να παίξω κάτι αν δεν το πιστέψω, αν δεν πονέσω λίγο µαζί του. Οπότε κάπως… τους µαρτυράω.

Στη διασκευή του Πέτρου Ζούλια υπάρχουν προσθήκες που µεταφέρουν το έργο στο σήµερα. Πόσο επίκαιρο φαντάζει 50+ χρόνια µετά;

Είναι ανησυχητικά επίκαιρο. Μιλά για εξουσία, για λαϊκή µνήµη, για τις αυταπάτες που επαναλαµβάνουµε. Η ιστορία δεν τελειώνει· αλλάζει µορφή. Και όταν ένα έργο µισού αιώνα πριν συνοµιλεί τόσο άµεσα µε το σήµερα, αυτό σηµαίνει πως ακόµη αναζητούµε απαντήσεις. Ο Πέτρος Ζούλιας προσέγγισε το έργο µε σεβασµό αλλά και τόλµη. ∆εν προσπάθησε να το αναπαραστήσει, αλλά να το φέρει σε διάλογο µε τη σηµερινή εποχή. Και θεωρώ σηµαντικό ότι το Ίδρυµα Μείζονος Ελληνισµού πήρε το ρίσκο να στηρίξει µια παράσταση µε τέτοιο ιστορικό και πολιτικό βάρος. Σε µια εποχή που συχνά επιλέγεται το ασφαλές, η απόφαση να παρουσιαστεί ξανά αυτό το έργο είναι πράξη ευθύνης. Ζούµε σε µια εποχή ταχύτητας και λήθης. Το θέατρο µάς δίνει τον χώρο να σταθούµε και να κοιταχτούµε χωρίς άµυνες. Αν δεν θυµάσαι, θα επαναλάβεις. ∆εν είναι απλώς µια θεατρική φράση. Είναι υπενθύµιση.

Ποιες ήταν οι προκλήσεις που αντιµετώπισες στις πρόβες; Ειδικά αφού είσαι σχεδόν συνέχεια επί σκηνής και µάλιστα αεικίνητος.

Η αντοχή. Το σώµα δεν λέει ψέµατα. Όταν βρίσκεσαι σχεδόν διαρκώς στη σκηνή, οφείλεις να είσαι παρών µε όλη σου την ενέργεια. ∆ούλεψα πολύ τη φυσική µου κατάσταση, την αναπνοή και τον ρυθµό µου. Αλλά εξίσου σηµαντική ήταν η εσωτερική συγκέντρωση. ∆εν φοβάµαι τόσο την αποτυχία – είναι µέσα στο παιχνίδι. Αυτό που µε φοβίζει είναι ο συµβιβασµός. Μήπως κάποια στιγµή κουραστώ και αρχίσω να λειτουργώ µηχανικά. Μήπως πάψει να µε καίει αυτό που κάνω. Γιατί για µένα, αν δεν υπάρχει αυτό το εσωτερικό κάψιµο, δεν υπάρχει λόγος να συνεχίζεις. Προσπαθώ να αντέχω χωρίς να εξαντλούµαι, γιατί η διάρκεια είναι πιο σηµαντική από την ένταση.

Υποδύεσαι τον παρουσιαστή του Τσίρκου – ενίοτε και φωτεινό παντογνώστη, θα λέγαµε. Πόσο «µπερδεύεται» ο χαρακτήρας του έργου µε τη δική σου προσωπικότητα και τη δική σου γνώση και σκέψη πάνω στα γεγονότα που αφηγείσαι;

∆εν αντιµετωπίζω τον παρουσιαστή ως παντογνώστη αφηγητή. Τον βλέπω ως φορέα µνήµης. Ως κάποιον που κουβαλά τις ιστορίες και τις παραδίδει. Αυτό µε αγγίζει, γιατί πιστεύω πως ο καλλιτέχνης οφείλει να γνωρίζει τι αφηγείται. Υπάρχουν σηµεία που οι σκέψεις µου συναντούν το έργο, αλλά δεν συγχέοµαι µε τον ρόλο. Κάθε βράδυ τον υπηρετώ. Αυτή η απόσταση µε κρατάει ειλικρινή. Προσπαθώ να πηγαίνω προς το φως. ∆εν είµαι πάντα εκεί, αλλά το προσπαθώ. Για µένα το φως είναι καθαρότητα. Είναι ευθύνη. Να µπορώ να κοιτάζω τον εαυτό µου και να ξέρω ότι δεν πρόδωσα αυτό που πίστευα.

Το έργο έχει µια ένταση και µια δυναµική που φορτίζει τόσο τον θεατή όσο και τους ηθοποιούς. Ξεχωρίζεις κάποια σκηνή που σε φορτίζει περισσότερο συναισθηµατικά;

Με συγκινεί η στιγµή που η σάτιρα σταµατά και αποµένει µόνο η αλήθεια. Εκεί το γέλιο παγώνει και ο θεατής µένει αντιµέτωπος µε τον εαυτό του. Αυτές οι σιωπές έχουν µεγαλύτερη δύναµη από τις λέξεις. Εκεί νιώθω πως, αν µέσα από αυτή την παράσταση κάποιος φύγει λίγο πιο όρθιος, λίγο πιο γενναίος απέναντι στη µνήµη και τον εαυτό του, τότε κάτι έχει συµβεί.

Η µουσική του Σταύρου Ξαρχάκου δίνει επιπλέον φόρτιση στην παράσταση. Το τραγούδι σε δυσκόλεψε;

Η µουσική του Ξαρχάκου έχει βάρος. ∆εν σε αφήνει να σταθείς επιφανειακά. Το τραγούδι για µένα ήταν φυσική συνέχεια της αφήγησης, αλλά ταυτόχρονα και ένα προσωπικό στοίχηµα. Όσο καλλίφωνος κι αν έχω γεννηθεί, συνυπάρχω στη σκηνή µε δύο ολοκληρωµένους τραγουδιστές. Αυτό απαιτεί σεβασµό και επίγνωση. Αν δεν πίστευα ότι µπορώ να σταθώ ισάξια δίπλα τους, δεν θα το τολµούσα. Το δουλέψαµε µε πειθαρχία και αλήθεια. Γιατί όταν τραγουδάς τέτοια µουσική, δεν επιδιώκεις εντύπωση· αναζητάς ουσία. Η επιτυχία είναι όµορφη, δεν λέω. Αλλά αν δεν έχει νόηµα, δεν µε κρατάει. Αυτό που µε κρατάει είναι να νιώθω ότι κάτι µέσα µου µετακινείται κάθε φορά.

Τι feedback παίρνεις από τους θεατές; Και πόσο διαφέρει ανάλογα µε το κοινό;

Με αγγίζει όταν βλέπω τόσο διαφορετικούς ανθρώπους να συγκινούνται µε τον ίδιο τρόπο. Καλλιτέχνες, ακαδηµαϊκοί, άνθρωποι του πνεύµατος, άνθρωποι που έζησαν την παράσταση του ’73, ακόµη και η κόρη του ίδιου του Καµπανέλλη, αλλά και λαϊκοί άνθρωποι κάθε ηλικίας. Όταν τόσο ετερόκλιτοι θεατές φεύγουν συγκινηµένοι και, θα τολµήσω να πω, λίγο µετατοπισµένοι, τότε καταλαβαίνω ότι κάτι έχει συµβεί πραγµατικά.
Μέχρι στιγµής έχουν δει την παράσταση σχεδόν 40.000 άνθρωποι. Ο αριθµός από µόνος του δεν λέει πολλά. Αυτό που έχει σηµασία είναι ότι όλοι φεύγουν µε µια σιωπή, µε ένα διαφορετικό βλέµµα. Και τότε µπορώ να οµολογήσω πως νιώθω ότι συναντήθηκα µε το κατάλληλο έργο, την κατάλληλη στιγµή. Όχι µόνο ως καλλιτέχνης, αλλά και ως άνθρωπος. Και αυτή η αίσθηση δεν γεννά έπαρση. Γεννά ευθύνη.

Η σχέση σου µε τον αθλητισµό σε έχει βοηθήσει στον… αγώνα δρόµου, τόσο πάνω στη σκηνή όσο και στην καθηµερινότητά σου µε τις υπόλοιπες υποχρεώσεις σου (γυρίσµατα, πρόβες κ.λπ.);

Ο αθλητισµός µού έµαθε την πειθαρχία και το µέτρο. Οι ρυθµοί είναι απαιτητικοί. Αν δεν φροντίσεις το σώµα σου, θα σε εγκαταλείψει. Φέρνω µαζί µου την πειθαρχία του πολεµιστή, αλλά και την ευαισθησία του παιδιού. Χωρίς τη δεύτερη, η πρώτη µετατρέπεται σε σκληρότητα.

Έχεις µεγαλώσει στο Ριόλον, ένα µικρό χωριό στην Αχαΐα. Σου λείπει αυτή η ηρεµία και η επαφή µε τη φύση, που έρχεται σε αντιδιαστολή µε τους εξοντωτικούς ρυθµούς της πόλης; Νιώθεις πότε πότε την ανάγκη να ξεφεύγεις;

Η επιστροφή µου στο χωριό, στις ρίζες µου και στη φύση, µε βοηθά να µη χάσω την καθαρότητά µου. Εκεί επαναφέρω το µέτρο. Εκεί θυµάµαι γιατί ξεκίνησα. Μου λείπει η σιωπή. Η επαφή µε τη φύση σε βάζει σε άλλη κλίµακα. Στο χωριό έµαθα να παρατηρώ, να ακούω, να περιµένω. Η πόλη σού δίνει ευκαιρίες· η φύση όµως σου θυµίζει ποιος είσαι. Και τελικά αυτό που προσπαθώ να κρατώ είναι να µη χάσω το βλέµµα που ξεκίνησε από εκεί. Γιατί για µένα το φως δεν είναι έπαρση. Είναι υπόσχεση.