Σπύρος Σταμούλης: 7+1 ερωτήσεις για τον Νικ

Το έργο «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ» του Έντουαρντ Άλμπι διαδραματίζεται σε ένα διαμέρισμα αργά τη νύχτα. Δύο ζευγάρια, ένα νεαρό και ένα πιο ώριμο, ακροβατούν ανάμεσα σε πολύ λεπτές ισορροπίες, που ορίζει κυρίως η κεντρική ηρωίδα του έργου, Μάρθα. Ο Σπύρος Σταμούλης, ο Νικ της παράστασης που σκηνοθετεί ο Σωτήρης Τσαφούλιας στο θέατρο Ζίνα, είναι ένας νέος καθηγητής που έκανε έναν πλούσιο γάμο και φαίνεται διατεθειμένος να κάνει τα πάντα για να ανέλθει στην κοινωνία. Ζητήσαμε από τον ηθοποιό να μας πει περισσότερα για τον ρόλο του.

Ο ήρωάς μου κι εγώ: Ο Σπύρος Σταμούλης μιλά για τον Νικ στο «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ» στο θέατρο Ζίνα

1. Γράμμα στον ήρωά μου: Αν μπορούσες να μιλήσεις απευθείας στον χαρακτήρα του έργου -με τρυφερότητα, απορία, ή ακόμα και κριτική- τι θα του έλεγες;
Αγαπητέ Νικ, καταλαβαίνω πόσες θυσίες έχεις κάνει για να πετύχεις τους στόχους σου. Και «μπράβο» διότι είναι αξιοθαύμαστη η πορεία σου ως τώρα. Είσαι η απόδειξη ότι το αμερικανικό όνειρο μπορεί να γίνει πραγματικότητα και βασίστηκες σε μεγάλο βαθμό σε ότι ταλέντο είχες. Ωστόσο, ίσως έχεις χάσει τον εαυτό σου μέσα σε αυτόν τον αγώνα δρόμου για καταξίωση. Είσαι πραγματικά χαρούμενος; Έχεις φίλους; Ενδιαφέρεσαι για αυτούς; Πώς είναι η σχέση σου με την σύζυγο; Την αγαπάς πραγματικά ή είναι και αυτή ένα εργαλείο για τις επαγγελματικές σου επιδιώξεις; Εάν την έχεις παραμελήσει τόσα χρόνια, πώς σχεδιάζεις να επανορθώσεις για να βελτιώσεις τη σχέση σας; Ενδιαφέρεσαι για τα συναισθήματά της; Έχετε συζητήσει για τα δικά της θέλω, τις φοβίες της και αν είναι ικανοποιημένη με την καθημερινότητά της;

2. Ο ήρωάς μου κι εγώ: Αν συγκρίνεις τον εαυτό σου με τον ρόλο, τι κοινό θα έβρισκες και πού είσαι τελείως αντίθετος.
Ίσως αυτή είναι η πιο δύσκολη ερώτηση. Όχι επειδή δεν έχω απάντηση, αλλά γιατί δεν ξέρω αν είμαι σε θέση να μιλήσω ειλικρινά και δημοσίως για δικά μου ελαττώματα, τα οποία μοιράζομαι με τον ήρωα του έργου. Και οι δύο έχουμε πασχίσει για να πετύχουμε κάτι, το οποίο απαιτεί χρόνια και θυσίες για να επιτευχθεί. Όποιος θέλει να ξεχωρίσει σε κάποιον τομέα, είτε μιλάμε για ακαδημαϊκή καριέρα, πρωταθλητισμό, είτε για καριέρα σε εταιρικό περιβάλλον, θα συνειδητοποιήσει ότι η όποια επιτυχία, αν υπάρξει, δεν έρχεται χωρίς κόστος. Πόσοι είναι διατεθειμένοι να μπουν σε αυτή την αρένα για μακροχρόνιο διάστημα; Το πραγματικό ρίσκο είναι, ότι μπορείς να προσπαθήσεις και να χάσεις τον χρόνο σου, χωρίς να πετύχεις αυτό που επιθυμείς. Το κωμικοτραγικό είναι ότι μπορεί να μην έχεις καν ταλέντο ή ένστικτο και να συνεχίζεις ακάθεκτος καταστρέφοντας την ζωή σου. Τα κοινά στοιχεία που υποθέτω πως έχω με τον Νικ, είναι ότι ρίσκαρα για να κάνω πραγματικότητα τις περισσότερες επιδιώξεις μου. Αυτός ήταν πρωταθλητής πυγμαχίας σε τοπικό επίπεδο, σπούδασε, έγινε καθηγητής Βιολογίας, και εγώ αγωνίστηκα για να καδράρω πτυχία, διπλώματα, μεταπτυχιακά και να ασχοληθώ ειλικρινά με οτιδήποτε με ενδιέφερε. Δεν πλήρωσα για τις σπουδές μου, ούτε στην ΑΣΟΕΕ ούτε στο Εθνικό, και προσπαθώ να είμαι αντάξιος αυτού καθημερινά με την στάση μου ως άνθρωπος. Είναι τζόγος οι αποφάσεις που κρίνουν την ζωή μας και ουσιαστικά παίζεις με τις πιθανότητες. Είναι τρέλα να θελήσεις να γίνεις ηθοποιός στην Ελλάδα, ειδικά μετά τα 30 που πήρα την οριστική απόφαση, και όμως βιοπορίζομαι από αυτό. Νομίζω πως κάτι τέτοιο είναι στατιστικό outlier. Η τύχη παίζει σημαντικό ρόλο, αλλά δεν αρκεί μόνο να είσαι τυχερός. Σαν τον Νικ, αναλύω συνεχώς καταστάσεις, αγχώνομαι, χάνω τον ύπνο μου και φτιάχνω σενάρια για το μέλλον, από το πιο θετικό μέχρι το πιο πεσιμιστικό. Δυστυχώς, όπως ο Νικ, κρίνω μέσα μου τους γύρω ανθρώπους συνεχώς, και αυτό με αποξενώνει από τους άλλους. Ζυγίζω συμπεριφορές και δεν μιλάω. Θα ήθελα να μην είμαι τόσο αυστηρός. Να μην θεωρώ αρκετούς ανθρώπους, ειδικά του χώρου της υποκριτικής, ψεύτικους και ότι παριστάνουν τους μορφωμένους. Με εξοργίζει η έπαρση, και η βλακεία ορισμένων ηθοποιών. Στην τελική ένα χειρωνακτικό λαϊκό επάγγελμα ασκούμε, δεν είναι πυρηνική φυσική. Όμως θέλω να πιστεύω ότι δεν εκμεταλλεύομαι τους γύρω μου όπως ο Νικ, ούτε είμαι τόσο ανειλικρινής με τους άλλους ανθρώπους. Έχω κάνει άπειρα λάθη, έχω πληγώσει άτομα που δεν το άξιζαν, και έχω πληγωθεί και εγώ με τη σειρά μου. Αλλά ελπίζω πως είμαι πολύ πιο αγαθός ψυχικά, σε αντίθεση με τον ρόλο.

3. Αν ήμουν εγώ στη θέση σου: Πώς θα αντιδρούσες εσύ στις καταστάσεις που βιώνει ο ήρωας που υποδύεσαι;
Ειλικρινά θα είχα φύγει από το πρώτο δεκάλεπτο από εκείνο το σπίτι. Δεν θα καθόμουν θεατής σε όλη αυτή την παράνοια. Με την πρώτη έκρηξη ή την πρώτη προσβολή, θα είχα σκεφτεί μια δικαιολογία και θα έφευγα ήρεμα. Επίσης δεν θα πήγαινα να κάνω έρωτα με την γυναίκα του οικοδεσπότη για να πετύχω τους όποιους στόχους μου. Ο Νικ παραείναι φιλόδοξος και αυτό τον τυφλώνει. Τέλος, δεν θα άφηνα τον άνθρωπό μου να περάσει όλο αυτό τον Γολγοθά. Θα την προστάτευα από τέτοιες εντάσεις.

4. Τι μου έμαθες: Τι σου δίδαξε ο συγκεκριμένος ρόλος ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη;
Με έβαλε σε σκέψεις, σχετικά με τις ομοιότητες που έχω με τον ρόλο. Ήταν κατά κάποιον τρόπο σαν είδος ψυχολογικής ενδοσκόπησης. Τρόμαζα κάθε φορά που συνειδητοποιούσα δικά μου λάθη. Γνωρίζετε πως στην πρώτη ανάγνωση είχα δικαιολογήσει τα πάντα, οποιαδήποτε απόφαση είχε πάρει ο χαρακτήρας; Μου φάνηκαν τότε πολύ ορθολογικές κινήσεις. Ο Νικ υπήρχε στην φαντασία μου, ως ο μοναδικός λογικός ήρωας του έργου. Σχεδόν τον λυπόμουν, που ένα τόσο έξυπνο και άξιο παλικάρι, είχε αναγκαστεί να ζήσει με ένα τόσο ανόμοιο πλάσμα. Τι θα μπορούσε να συζητήσει ο Νικ με τη γυναίκα του; Τι κοινά ενδιαφέροντα έχουν; Πως είναι η σεξουαλική τους σχέση; Τον λυπόμουν που ήταν αναγκασμένος να συνομιλεί με παλαβούς, που έπρεπε να τους δείχνει σεβασμό και να ανέχεται τις προσβολές τους. Αλλά μετά κατάλαβα. Μου πήρε καιρό αλλά κατάλαβα τι κάθαρμα είναι, διότι όλα αυτά είναι επιλογή του. Θα μπορούσε να μην συμβεί τίποτα τέτοιο. Θα μπορούσε να μην παντρευτεί κάποια που δεν αγαπούσε πραγματικά. Να μην ζήσει με έναν άνθρωπο ασταθή, την οποία θεωρεί κατώτερη του πνευματικά, μόνο και μόνο λόγω της οικονομικής ασφάλειας που του παρείχε η περιουσία του πατέρα της. Θα μπορούσε να μην κολακεύει τον οποιονδήποτε στο πανεπιστήμιο για να σπρώξει την ακαδημαϊκή του καριέρα. Θα μπορούσε να μην φλερτάρει με την ηλικιωμένη κόρη του Πρύτανη. Αν ήταν τίμιος δεν θα προσπαθούσε (αποτυχημένα) να κάνει έρωτα με τη Μάρθα, ενώ η γυναίκα του ήταν αναίσθητη στα πλακάκια του μπάνιου.

5. Αν μπορούσα να σε αλλάξω: Αν σου δινόταν η ευκαιρία να γράψεις εσύ τον ρόλο, τι θα άλλαζες;
Δεν θα άλλαζα τίποτα γιατί το έργο είναι υπέροχο. Αν αλλαχθεί κάτι, χάνουμε την τραγικότητα των ηρώων και της κατάστασης στην οποία βρίσκονται. Κι όμως, αν ήταν πιο σαδιστής ο συγγραφέας, θα είχε τον Νικ κυρίαρχο του παιχνιδιού. Αν το έργο συμβάδιζε με την άγρια πραγματικότητα που βιώνουμε τώρα, άνθρωποι σαν τον Νικ θα έβγαιναν νικητές. Το παρατηρούμε καθημερινά σε δημοσιεύματα για πολιτικούς και επιχειρηματίες. Αν ήμουν πραγματικά ένας αδίστακτος Νικ, θα έσπρωχνα τη σύζυγό μου στην αυτοκτονία, με στόχο την κληρονομιά της. Θα κατέστρεφα την σχέση του ηλικιωμένου ζευγαριού, θα εκβίαζα πρόσωπα και καταστάσεις για το προσωπικό μου όφελος.

6. Αυτό ήταν δύσκολο: Υπήρξε κάποιο στοιχείο του ρόλου που σε δυσκόλεψε ιδιαίτερα και γιατί;
Ίσως με δυσκόλεψε ο συνδυασμός της σωματικής διάπλασης του ήρωα σε σχέση με την ευφυΐα του. Μιλάμε για έναν αθλητή ο οποίος ταυτόχρονα είναι πανέξυπνος και νάρκισσος. Τον φαντάζομαι σαν ένα δολοπλόκο αυλικό που είχε την τύχη να βρεθεί σε σώμα εφήβου. Δεν είναι παράξενο να συνυπάρχουν αυτά τα δύο; Άρα πως προσεγγίζεις τον ρόλο έχοντας αυτά τα στοιχεία; Πώς στέκεται, πώς περπατάει, τι κινήσεις κάνει με τα χέρια του; Θεωρώ πως η ακινησία είναι πολύ πιο σκοτεινή και επικίνδυνη, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να κινείται ως ψεύτης πολιτικός. Αυτές είναι αντίθετες ενέργειες όμως. Ακόμα το ψάχνω. Σε κάθε παράσταση, δοκιμάζω κάθε φορά κάτι ελάχιστα διαφορετικό μέσα σε αυτό το πλαίσιο και ο καθένας κρίνει τι είδε εκείνο το βράδυ. Κάποιες φορές λειτουργεί, κάποιες όχι. Στην τελική η τέχνη είναι σαν το φαγητό. Όλοι έχουμε στόμα και τρώμε. Και συνήθως, λέμε την άποψη μας για αυτό που μόλις φάγαμε. Κάποιοι είναι και ειδήμονες της γεύσης, με φοβερούς γευστικούς κάλυκες. Εγώ όμως σέβομαι πιο πολύ αυτούς που μαγειρεύουν. Μια πρακτική δυσκολία, είναι ότι ο Βλαδίμηρος Κυριακίδης είναι αρκετά πιο χειροδύναμος και ψηλότερος από μένα. Στην πραγματικότητα δεν θα μπορούσα ποτέ να τον ακινητοποιήσω και ευτυχώς σε αυτή την δράση, συνεργαζόμαστε για να φανεί με αληθοφάνεια το αντίθετο.

7. Έλα στη θέση μου: Αν μπορούσες να συναντήσεις τον χαρακτήρα στην πραγματική ζωή, τι θα του έλεγες;
Έχω συναντήσει παρόμοιους ανθρώπους με τον Νικ. Την περίοδο που έκανα μαθήματα chartering, η αίθουσα ήταν γεμάτη με μικρούς φιλόδοξους Νικ. Ίσως ήμουν και εγώ ένας από αυτούς. Όπως τότε, έτσι και σε αυτή την περίπτωση, δεν θα του έλεγα τίποτα. Δεν θα ξόδευα ενέργεια για να αλλάξω κάποιον που αντιπαθώ, απλά θα απέφευγα την επαφή μαζί του. Μπορεί να του χαμογελούσα ή να έλεγα αστεία για να περάσει η ώρα. Ίσως γι' αυτό ξαναγύρισα στην υποκριτική, ίσως δεν ήθελα πια διάφορους Νικ δίπλα μου. Είναι πιο εύκολο να αντέξεις σε καθημερινή βάση τις Αρκάντινες, τις Νίνες και τους Τριγκόριν του καλλιτεχνικού χώρου.

8. Το soundtrack του ήρωά μου: Αν ο ήρωας είχε playlist, ποια τραγούδια θα είχε και γιατί;
Πιστεύω πως η διάθεση του Νικ αποτυπώνεται τέλεια από το «Feeling good» της Nina Simone, και ότι η πραγματική του φύση φαίνεται στο «When the sun goes down» από τους Αrtic Μonkeys.

Ο Σπύρος Σταμούλης μιλά για την παράσταση «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ» και την πορεία του στην υποκριτική

Τελικά ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ; Ή ποιος δεν φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ; Κάθε ήρωας μέσα στο έργο έχει τις δικές του αυταπάτες και ζει το δικό του ψυχολογικό δράμα. Πώς το διαχειρίζεται αυτό ο Σωτήρης Τσαφούλιας σε όλη την παράσταση αλλά και σχετικά με τον ρόλο σου ειδικά;
Ο Σωτήρης είναι ένας υπέροχος άνθρωπος και προσπάθησε με χιούμορ και κατανόηση να θέσει τις βάσεις του έργου κατά την διάρκεια των προβών. Κάναμε πολύ ωραίες συζητήσεις και νομίζω πως φαίνεται έκδηλα η βαθιά θλίψη και το αδιέξοδο όλων των χαρακτήρων. Κανένας δεν είναι ευτυχισμένος, κανένας δεν είναι υγιής ψυχικά, κανένας δεν τα έχει βρει με τον εαυτό του. Όλοι με τον τρόπο τους πληγώνουν και πληγώνονται. Η δυσκολία του Νικ είναι ότι πρέπει να φαίνεται σίγουρος, σε σχέση με όλους τους άλλους. Ο Νικ δεν έχει τεράστιες διακυμάνσεις, ο Νικ δεν έχει έντονα ξεσπάσματα. Ο Νικ είναι ευέλικτος και κρύβει συνεχώς αυτό που νιώθει. Πώς το κάνεις αυτό θεατρικά χωρίς να το «δείξεις», χωρίς να είναι μονότονο; Δυσκολεύτηκα αρκετά και ευτυχώς ο Σωτήρης ήταν δίπλα μου, πάντα με συμβουλές και ένα χαμόγελο που με καθησύχαζε ότι όλα θα πάνε καλά.

Θεωρείς ότι ο Νικ και η Χάνι είναι ένα ευτυχισμένο ζευγάρι; Ποια είναι τα κοινά χαρακτηριστικά τους με τη Μάρθα και τον Τζώρτζ; Ποια είναι για σένα τα χαρακτηριστικά ενός ευτυχισμένου ζευγαριού;
Όχι, ο Νικ και η Χάνι δεν είναι ευτυχισμένοι και μάλλον δεν θα γίνουν ποτέ. Αυτοί οι δυο άνθρωποι δεν ταιριάζουν καθόλου και βασανίζονται με διαφορετικό τρόπο από τη συμβίωση τους. Είναι πολύ κακοποιημένη η Χάνι και ο Νικ τη χρησιμοποιεί για δικούς του στόχους, με αποτέλεσμα να την προσβάλει, να είναι χειριστικός και επηρεάζει αρνητικά την ψυχική της υγεία. Είναι προφανές πως και τα δυο ζευγάρια είναι δυστυχισμένα. Ίσως το ηλικιωμένο ζευγάρι να είναι το μέλλον του Νικ και της Χανι. Ίσως καταλήξουν σαν αυτούς, δύο αλκοολικοί, που πετάνε κακίες ο ένας στον άλλο, που πληγώνει ο ένας τον άλλο. Η μόνη τους διαφορά είναι ότι υπάρχει αγάπη ανάμεσα στον Τζωρτζ και τη Μάρθα-δεν μπορώ να εξηγήσω πώς, αλλά είναι διάχυτο, ανάμεσα στην τρέλα τους. Υποθέτω πως για να έχουμε ένα ευτυχισμένο ζευγάρι χρειαζόμαστε, κατανόηση, αγάπη, σεβασμό στα θέλω του άλλου και καθημερινός αγώνας για να κρατηθεί ζωντανό αυτό που υπάρχει.

Η Μάρθα είναι το κεντρικό πρόσωπο του έργου. Είναι για σένα το κλειδί για την επαγγελματική και κοινωνική ανέλιξή σου. Πώς θα την περιέγραφες;
Για μένα η Μάρθα είναι εντελώς απωθητική. Μιλάω προσωπικά και όχι ως ρόλος. Πώς να σεβαστώ ένα άτομο που ουσιαστικά δεν έχει πετύχει τίποτα στην ζωή του; Ο πατέρας της είναι μάλλον μια σημαντική προσωπικότητα, ως Πρύτανης του Πανεπιστημίου, και αυτή είναι κόρη του πατέρα της. Δεν έχει άλλη ιδιότητα. Δεν θέλησε να κάνει κάτι άλλο για τον εαυτό της. Παντρεύτηκε κάποιον και του κατέστρεψε την ζωή. Υποθέτω πως στα νιάτα της θα ήταν μια έξυπνη και όμορφη γυναίκα, με φιλοδοξίες και όνειρα. Και όμως αντί να πάρει το ρίσκο και να φύγει από την παγίδα της «κόρης του πρύτανη» ή «σύζυγος του αποτυχημένου καθηγητή», δεν αξιοποίησε την ευφυΐα της και αναλώνεται καθημερινά στο να πίνει υπερβολικά, να κερατώνει τον άντρα της και να είναι μια τραγική φιγούρα, μια θλιβερή ύπαρξη, απόλυτα δυστυχισμένη, που κατηγορεί συνέχεια τους άλλους για την δική της κατάντια. Νομίζω πως κατανοώ τις συνθήκες και το χρονικό πλαίσιο στο οποίο γράφτηκε το έργο. Η δεκαετία του 1960 δεν ήταν καλή περίοδος για τις γυναίκες, η χειραφέτηση ήταν στα σπάργανα,η πατριαρχία κατέστρεφε ζωές, αλλά πάντα υπήρχαν γυναίκες που αγωνίστηκαν για τα δικαιώματα τους, που διέπρεψαν σε όλους τους τομείς, που πάλεψαν διπλά για να πετύχουν τα θέλω τους. Η Μάρθα μου θυμίζει κάποιες κυρίες από εύπορες οικογένειες, που σπούδασαν κάτι εύκολο στο εξωτερικό, που κάθονται όλη μέρα άπραγες παριστάνοντας οτι έχουν φορτωμένο πρόγραμμα, που έχουν «αποψάρες» για οποιοδήποτε θέμα, και το μεγαλύτερο τους επίτευγμα είναι ένα φιλανθρωπικό ίδρυμα ή ότι διακόσμησαν ωραία το σπίτι τους. Όλοι όμως τους φέρονται ευγενικά, γιατί όλοι γνωρίζουν την επιρροή τους.

Ξεκίνησες πολύ ενσυνείδητα την καριέρα σας ως ηθοποιός στην ηλικία των 30. Πόσο είχε ωριμάσει αυτή η σκέψη μέσα σου; Και ποιον ρόλο έπαιξε η εμπειρία σου με το μουσικό συγκρότημα που είχες, την έκθεση στο κοινό και την επαφή με τον κόσμο;
Δεν είχα κανένα όνειρο να γίνω ηθοποιός, δεν ήξερα καν τι ήθελα να κάνω. Από μικρός διάβαζα, έβλεπα ταινίες, θαύμαζα καλλιτέχνες, μουσικούς και ζωγράφους αλλά ποτέ δεν φαντάστηκα ότι θα ζω από την υποκριτική. Τα 90s-00s ήταν μια περίοδος στην οποία οι περισσότεροι ακούγαμε φανατικά μουσική. Κάθε τραγούδι ήταν τόσο νέο και διαφορετικό απ' ό,τι είχε ακουστεί στο παρελθόν. Και επειδή δεν υπήρχαν τόσοι δίαυλοι επικοινωνίας, δεν υπήρχαν μέσα δικτύωσης, δεν βομβαρδιζόσουν από μια πληθώρα σαβούρας στο youtube, ο κάθε μουσικός ήταν ένα μυθικό πλάσμα. Τους έβλεπες μόνο σε περιοδικά, στην τηλεόραση ή σε live αν ήσουν τυχερός. Η αγορά ενός δίσκου (αν υπήρχαν τα χρήματα) ήταν ένα σημαντικό γεγονός για μένα. Τον άκουγα συνέχεια. Μάθαινα όλα τα τραγούδια απ' έξω και συζητούσα για ώρες με φίλους σχετικά με ήχους, συνθέσεις και παραγωγές. Θυμάμαι το εφηβικό μου δωμάτιο γεμάτο αφίσες με συγκροτήματα. Μουσικός ήθελα να γίνω αλλά ήμουν πολύ τεμπέλης για να εξασκούμαι καθημερινώς και επαγγελματικά σε κάποιο μουσικό όργανο. Είχα άλλου είδους πειθαρχία. Ήμουν αυτοδίδακτος. Έφτασα σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο και έγραψα τα δικά μου τραγούδια με φίλους, τα ηχογραφήσαμε και τα μιξάραμε μόνοι μας. Σκεφτόμουν συνέχεια με νότες, μελωδίες, παύσεις, εντάσεις. Θυμάμαι ακόμη να μετακινώ μικρόφωνα μπροστά από τις καμπίνες των ενισχυτών ή να διαβάζω βιβλία για ηχογράφηση προκειμένου να πετύχω την τέλεια παραγωγή. Μετά ξεκίνησε η υποκριτική. Και ίσως μου ταιριάζει περισσότερο γιατί το όργανο είμαι εγώ. Ότι είχα κάνει στην ζωή μου πριν από αυτό, ήρθε και με βοήθησε στο τωρινό μου επάγγελμα. Η αίσθηση του ρυθμού, η ανάγκη συνεργασίας με άλλους και ο απαραίτητος χώρος που χρειάζεται ο καθένας για να υπάρξει στο σύνολο, κάποια στοιχειώδη αισθητική, ή ακόμα και η γνώση της απουσίας της, πολλές φορές, χρήσιμη είναι. Μα κυρίως, το να παίζεις για την δική σου ευχαρίστηση και να το μοιράζεσαι με άλλους. Πολλές φορές το ξεχνάω στη δουλειά και πρέπει να μου το υπενθυμίζω γιατί αυτό μου έμαθε η μουσική.