«Σκοτώνουν τα Άλογα όταν Γεράσουν»: Το μυθιστόρημα του Horace McCoy στο θεατρικό σανίδι

Την ταινία «Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν», την είχα δει στα ‘70ς, μάλλον στην κινηματογραφική λέσχη της Καβάλας, και ήταν… σοκαριστική. Το αμερικάνικο όνειρο, ήδη αναποδογυρισμένο και ξεσκονισμένο καλά πια στα Σέβεντυς, έδειχνε ακόμα πιο απατηλό στην ταινία – την οποία σκηνοθετεί ο Σίντνευ Πόλλακ, που έγινε σιγά-σιγά αγαπημένος σκηνοθέτης της εποχής εκείνης. Όχι και τόσο μακρινής, τελικά, μια και το «Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν» ήταν προπομπός των σημερινών ρηάλιτυ: απελπισμένοι άνθρωποι σε καλή φυσική κατάσταση διαγωνίζονται χωρίς έλεος για ένα χρηματικό έπαθλο που νομίζουν ότι θα αλλάξει τη ζωή τους προς το καλύτερο. Η ταινία εικονογραφεί την Αμερική της δεκαετίας του ’20, που πέρναγε τρελή κρίση… ανάλογη με αυτήν που περνάει τώρα, από ότι ψυλλιαζόμαστε.

Τέλος πάντων, ο Δημήτρης Καρατζιάς και ο Μάνος Αντωνιάδης πήραν την ταινία, διάβασαν και το βιβλίο του Horace McCoy πάνω στο οποίο βασιζόταν το σενάριο, και έστησαν μια παράσταση-μαραθώνιο στο Θέατρο Εν Αθήναις που όταν τελειώνει, αισθάνεσαι λες και χόρευες εσύ η ίδια στον μαραθώνιο χορού, λες και είναι η δική σου ζωή στα κάγκελα, με στόχο το Μεγάλο Βραβείο που θα σε βγάλει από τα ζόρια σου. Η σκηνοθεσία ακολουθεί σχεδόν πιστά την ταινία, αλλά οι εγχώριοι ηθοποιοί είναι όλοι ένας και ένας, και η αίσθηση του ρηάλιτυ, παρά τα ρούχα εποχής (‘30ς), η αίσθηση ότι παρακολουθείς ένα παιχνίδι «μέχρι τελικής πτώσεως», ένα Σκουίντ Γκέημ με τιράντες, μεσάτα φορέματα και ελληνικούς διαλόγους, σε καπελώνει από την αρχή ως το τέλος.

Το μυθιστόρημα είναι ανατριχιαστικά ρεαλιστικό, και δεν το ξεχνάς, ακόμα κι αν το έχεις διαβάσει στα ‘70ς (καλή ώρα), η ταινία, του 1969, έχει τα σέπια/ξέθωρα χρώματα που περιμένεις, και το θεατρικό δεν σε απογοητεύει – είτε έχεις περάσει από το βιβλίο και την ταινία, είτε όχι. (Σε απογοητεύει το πόσο επίκαιρο είναι το θέμα, αλλά όχι το ίδιο το έργο). Ο Δημήτρης Καρατζιάς το έχει σκηνοθετήσει με μια ελαφριά εσάνς μιούζικαλ – κάποιοι διαγωνιζόμενοι τραγουδάνε, άλλοι δοκιμάζουν περφορμανς στην διάρκεια του διαγωνισμού, γενικά δίνοντας ανάσες, μέχρι και γέλιου, στους θεατές – κρατώντας όλες τις υπο-πλοκές της ταινίας και προσθέτοντας μερικές ακόμα. Οι ηθοποιοί χορεύουν σε ζευγάρια, μη φανταστείτε Λίμνη των Κύκνων, απλά πρέπει να στέκονται όρθιοι, αγκαλιασμένοι, άυπνοι, για χίλιες και πάνω ώρες. Το ζευγάρι που αντέχει ως το τέλος, που δεν ξεραίνεται από αϋπνία και εξάντληση, είναι αυτό που κερδίζει.

Ξαναπάω στην ταινία, γιατί ψοφάω για τρίβια: ήταν να πρωταγωνιστήσει ο γιος του Τσάρλι Τσάπλιν, Σίντνευ, αλλά ο Τσάπλιν με την οικογένειά του έφυγαν στην Ευρώπη επειδή τα πράγματα ήτανε πολύ δύσκολα στην Αμερική για αυτόν στα ΄50ς, τα δικαιώματα του βιβλίου άλλαξαν πολλά χέρια, μέχρι που έφτασαν σε μια εταιρεία παραγωγής που πόνταρε στον νέο τότε Σίντνευ Πόλλακ το ’67-’68. Το καστ επίσης πέρασε από σαράντα κύματα μέχρι να καταλήξει στην Τζέην Φόντα και τον Μάικλ Σάραζεν στους δύο βασικούς (όχι πρωταγωνιστικούς) ρόλους – η Μία Φάρρου ήταν να παίξει αντί της Τζέην αλλά βρήκε «πολύ κουραστικό» τον ρόλο, και όχι άδικα. Η Μπόνι Μπεντέλια, τζόβενο, σε ένα από τους πρώτους της ρόλους – βρήκε τη δόξα τριάντα χρόνια αργότερα, παίζοντας την γυναίκα του Μπρους Ουίλλις στα «Πολύ σκληρός για να πεθάνει». Η ταινία πήρε Οσκαρ σκηνοθεσίας, Οσκαρ β΄ ρόλου (ο Γκιγκ Γιανγκ, ως κονφερασιέ), και γενικά μάζεψε ένα σωρό βραβεία σε όλο τον κόσμο. Ο Σωτήρης Μεντζέλος, που παίζει τον άνεργο ξυλουργό στο θεατρικό και τον αναφέρω επειδή τον διαβάζω στο φέησμπουκ ΚΑΙ είμαι φαν του, ο Σωτήρης την έχει δει τρεις φορές πριν αρχίσουν τις πρόβες. Όλοι οι ηθοποιοί είναι σούπερ, ο Γιώργος Σεϊταρίδης που επιστρέφει επιτέλους στο θέατρο κάνει πολύ καλά και ήτανε κρίμα που έλειψε τόσο καιρό, γενικά πάντως: τα σπάνε όλοι.

Το θεατρικό, σας λέω, παρόλο που εκτυλίσσεται στην δεκαετία του ‘20, παρά τα ρούχα και αξεσουάρ εποχής, είναι ανατριχιαστικά σύγχρονο. Αναγνωρίζεις τους ηθοποιούς, 17 παρακαλώ, επειδή τους έχεις δει στην τηλεόραση ή σε άλλα έργα, αλλά δεν βγαίνεις από την ατμόσφαιρα. Και… ακόμα κι όταν ξέρεις το τέλος (επειδή έχεις δει την ταινία λέμε), ξαφνιάζεσαι όταν εκτυλίσσεται στη σκηνή.

Συνολικά, μια χορταστική παράσταση που σε κάνει να μη θέλεις να ακούσεις για ρηάλιτυ ποτέ πια – ή, σε βάζει στο τριπάκι να τα παρακολουθείς όλα, απλώς με άλλο μάτι…