Textilen

Στο κέντρο του έργου σας βρίσκεται μια πλούσια αστική οικογένεια σε αποσύνθεση με τρεις γενιές ανθρώπων επί σκηνής. Η οικογένεια ασχολείται με την κλωστοϋφαντουργία. Γιατί;

Το Textilen, όπως είναι και ο τίτλος του έργου, παραπέμπει στην ύφανση, στο ύφασμα αλλά και στο ξήλωμα, όπως επίσης και στο κείμενο (text). Textilen στο έργο είναι το όνομα μιας μεγάλης οικογενειακής υφαντουργικής επιχείρησης. Πράγματι η κλωστοϋφαντουργία άνθισε στην Ελλάδα –και όχι μόνο– από τα τέλη του 19ου αιώνα, άρα μ’ έναν τρόπο είναι αντιπροσωπευτική της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Ταυτόχρονα είναι μια οικογενειακή μηχανή, όπως ένα ύφασμα που υφαίνεται και ξηλώνεται. Μια οικογένεια που μαζί με άλλες αντίστοιχες απλώνει τα δίχτυα της σε όλη την κοινωνία, συνυφαίνοντας κλωστή-κλωστή τον ιστό της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας.

Θα μπορούσε να ειδωθεί και ως ένα έργο για την «αγωγή του χρήματος»;

Αν καταλαβαίνω καλά την ερώτηση εννοείτε πως οι χαρακτήρες του έργου εκπροσωπούν και διαφορετικές πτυχές πλουτισμού και δημιουργίας πλουτισμού. Ναι, πράγματι, με μια έννοια. Η γιαγιά προέρχεται από παλιά αστική γενιά, ο γενάρχης παππούς είναι κάποιου είδους αδίστακτος αυτοδημιούργητος κ.ο.κ. Όμως θα ήθελα να ξεκαθαρίσω πως το έργο δεν είναι ούτε νατουραλιστικό ούτε αυτό που ονομάζουμε αστικό ρεαλιστικό δράμα. Δεν αποτελεί ιστορική καταγραφή. Δεν είναι δουλειά της λογοτεχνίας και του θεάτρου αυτή, για μένα τουλάχιστον. Σίγουρα ψήγματα ρεαλισμού υπάρχουν. Σίγουρα στον ελλαδικό χώρο εντοπίζεται, αλλά θα μπορούσε να αφορά και οποιαδήποτε άλλη κοινωνία.

Ποια, κατά τη γνώμη σας, είναι τα στοιχεία της ελληνικής αστικής τάξης που τη διαφοροποιούν από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές;

Νομίζω πως το κύριο διαφοροποιητικό στοιχείο είναι η σχετικά πρόσφατη δημιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Μέχρι τότε η χώρα λειτουργούσε σε μεγάλο βαθμό ως κλειστή οικιακή οικονομία με μικρή και μεσαία αγροτική εκμετάλλευση, χωρίς καμία παγιωμένη άρχουσα τάξη. Η ελληνική εμπορευματική αστική τάξη υπήρχε εκτός ελλαδικού χώρου. Σταδιακά, με τη συγκρότηση του κεντρικού κράτους άρχισε να δημιουργείται μια τοπική αστική τάξη με συγκροτημένα συμφέροντα, πολύ πιο ταχύρρυθμα, «βίαια» και μιμητικά σε σχέση με την εξέλιξή της στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτή η πορεία νομίζω αντανακλάται και στην ανάπτυξη του ντόπιου καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.

Στο πρόγραμμα διαβάζω για «αποδόμηση της οικογενειακής συνθήκης». Από την άλλη η ύπαρξη της οικογένειας δεν ήταν αυτή που διατήρησε/ διέσωσε από την εξαθλίωση πολλούς Έλληνες;

Έχετε δίκιο, δεν είναι μόνο τώρα που η ελληνική οικογένεια λειτούργησε ως σωσίβιο, αλλά το ίδιο συνέβη και σε παλιότερα χρόνια. Από την άλλη όμως υπήρξε και μεγάλη τροχοπέδη στη χειραφέτηση των νεότερων. Η οικογένεια, είτε το θέλουμε είτε όχι, είτε μας αρέσει να το ομολογούμε είτε όχι, ήταν και είναι ένας μηχανισμός ακραίας βίας, άλλοτε καλυμμένης άλλοτε όχι. Συνήθως κρύβει σχέσεις ποτισμένες με ψέματα, υποκρισία, ανία. Και είναι ανατριχιαστικό το τι μπορεί να κρύβει ένα σπίτι. Αρκεί να κοιτάξουμε τους Έλληνες τραγικούς, για μην αναφερθώ σε έναν απέραντο κατάλογο θεατρικών συγγραφέων.

Είναι αθώα τα παιδικά τραγούδια που χρησιμοποιείτε στο έργο σας;

Προφανώς όχι. Εισάγουν σ’ ένα κόσμο τεράτων. Άλλωστε, τίποτα παιδικό δεν είναι αθώο. Κοιτάξτε τα παραμύθια των Γκριμ, του Περό, του Άντερσεν και τόσων άλλων. Τι απίστευτη βία και τρόμο περικλείουν και πόσο λυτρωτικά είναι τελικά για την παιδική ψυχή. Ευτυχώς η μόδα των αποστειρωμένων παιδικών ιστοριών όπου όλα είναι όμορφα, αθώα και απλά, πέρασε. Δεν νομίζω πως η γενιά που γαλουχήθηκε με αυτά, έγινε πιο ήπια, πιο ειρηνική, πιο ανεκτική.

Είναι το βλέμμα σας για το πώς φτάσαμε ως εδώ;

Σε κάποιο βαθμό ναι, μέσα σ’ αυτή την κοινωνία ζω. Και το θέατρο είναι ένα ηχείο. Όμως το ξαναλέω και επιμένω σ’ αυτό, καμιά αμεσότητα πολιτικού λόγου δεν υπάρχει. Η πραγματική τέχνη δεν έχει κανένα δημόσιο ρόλο να παίξει. Δεν προτείνει λύσεις. Δεν επιβάλλει. Φανερώνει, δείχνει, θυμίζει. Άλλοτε υπαινικτικά άλλοτε σαν μεγεθυντικός φακός. Και το θέατρο είναι το μοναδικό είδος όπου όλα μπορούν να ειπωθούν, όλα επιτρέπονται και κυρίως όλα ενσαρκώνονται. Οι ηθοποιοί και τα πρόσωπα του έργου μέσα από την αίθουσα, από μας τους θεατές, προέρχονται. Καθρέφτες τους είμαστε και καθρέφτες μας είναι.