Οι Pussy Riot μιλούν για όλα στην ATHENS VOICE

Η Maria «Masha» Alyokhina αποχαιρέτησε τον πατέρα της μέσα από μια κλήση. Πέθανε πέρυσι. Εκείνη ζει στην εξορία. Υπάρχουν πολλές μεγάλες λέξεις για να περιγράψεις την πολιτική τέχνη, αλλά αυτή η μικρή, απαίσια λεπτομέρεια αρκεί για να καταλάβεις τι μπορεί να σου κοστίσει το να ανοίγεις το στόμα σου. Οι Pussy Riot ξεκίνησαν το 2011 ως φεμινιστική πανκ κολεκτίβα, με πολύχρωμες μπαλακλάβες και παρεμβάσεις στον δημόσιο χώρο. Το 2012, η «πανκ προσευχή» τους στον Καθεδρικό Ναό του Σωτήρος Χριστού, στη Μόσχα, στράφηκε εναντίον του Πούτιν και της σχέσης εκκλησιαστικής και πολιτικής εξουσίας. Ακολούθησαν συλλήψεις, δίκη και καταδίκες τριών μελών σε δύο χρόνια φυλάκισης. Το κράτος επιστράτευσε όλο του το βάρος απέναντι σε μια χούφτα γυναίκες που τόλμησαν να το γελοιοποιήσουν. Η Maria «Masha» Alyokhina ήταν μία από αυτές.

Εν μέσω περιοδείας, συναντηθήκαμε ηλεκτρονικά με τη Masha και τον Eric Breitenbach – που βρίσκεται πίσω από το drum kit του «Riot Days». Λίγες ώρες πριν οι Pussy Riot ανέβουν στη σκηνή στην Αθήνα, η συζήτησή μας περνά από τις φυλακές και την Ουκρανία στα διαρκή χαρτιά της εξορίας, στο χιούμορ που χρειάζεται για να αντέξεις τις ίδιες ερωτήσεις, στις μικρές απολαύσεις που εξακολουθείς να διεκδικείς.

Την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου 2026, στο gazarte ground stage, παρουσιάζουν το «Riot Days», με special guest τους New Age Doom. Την επομένη ακολουθεί το Eightball Club της Θεσσαλονίκης. Βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της Maria «Masha» Alyokhina, η παράσταση συνδυάζει ζωντανή μουσική, spoken word, βίντεο και ηλεκτρονικούς ήχους. Η αφήγηση της σύλληψης, της δίκης και του εγκλεισμού περνά στη σκηνή από τη γυναίκα που τα έζησε, κουβαλώντας μαζί της όσα ακολούθησαν μετά την αποφυλάκισή της. Από την πρεμιέρα της, το 2017, ανανεώνεται καθώς η ίδια η ιστορία συνεχίζει να γράφεται: εξορία, διώξεις, Ναβάλνι, ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, βία κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται στον τρόπο που ένα σώμα, μια φωνή και ένας ήχος μπορούν να μεταφέρουν αυτή την εμπειρία. Ο Eric μιλά για τις στιγμές που σταματά εντελώς να παίζει. Μέσα στην ένταση, η σιωπή αποκτά σημασία. Κι όταν η κουβέντα φτάνει στην αλληλεγγύη, η απάντησή του είναι εξίσου συγκεκριμένη: πρώτα ακούς τι χρειάζονται οι άνθρωποι που θέλεις να βοηθήσεις.

Η Masha, πάλι, διορθώνει την εύκολη εκδοχή της ιστορίας της. Έφυγε θέλοντας να βοηθήσει την Ουκρανία και να ακουστεί όσο δυνατότερα μπορούσε. Το τίμημα συνεχίζεται μακριά από τη φυλακή, στις οικογένειες που βλέπονται σπάνια, στην επιστροφή που παραμένει αδύνατη. Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά υπάρχει ακόμη η επιθυμία του Eric για μια βόλτα δίπλα στην ελληνική θάλασσα. Μια μέρα που να σου ανήκει.

―Θυμάστε κάποια στιγμή στις πρόβες του «Riot Days» που ένας ήχος, μια κίνηση ή μια σιωπή σάς βοήθησε να εκφράσετε κάτι που τα λόγια του βιβλίου από μόνα τους δεν μπορούσαν;

Eric Breitenbach: Υπάρχουν μερικές στιγμές που σταματάω εντελώς να παίζω. Η παράσταση είναι τόσο έντονη, που όταν ξαφνικά δεν ακούγεται σχεδόν τίποτα, αυτό μπορεί να έχει τεράστιο βάρος. Μερικές φορές η σιωπή κάνει περισσότερα απ’ όσα θα έκανε ένας ακόμη ήχος.

―Η διαμαρτυρία σας στον Καθεδρικό Ναό του Σωτήρος Χριστού το 2012, καθώς και οι συλλήψεις, οι δίκες και οι ποινές φυλάκισης που ακολούθησαν, αποτέλεσαν ένα καθοριστικό κεφάλαιο στην ιστορία των Pussy Riot. Ποια στιγμή αυτής της διαδρομής άλλαξε πιο βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεστε τη δύναμη της τέχνης και το προσωπικό τίμημα της ανυπακοής;

Maria «Masha» Alyokhina: Έχει ενδιαφέρον να παρακολουθείς κάθε αντίδραση του κράτους σε μια καλλιτεχνική δράση.

Το προσωπικό τίμημα είναι ότι δεν μπορούμε πια να πατήσουμε στη γη μας. Συνεχίζουμε να υπάρχουμε πολιτικά στη χώρα μας, γιατί το κράτος ανοίγει ποινικές υποθέσεις εναντίον μας για έργα τέχνης που δημιουργήσαμε ενώ βρισκόμασταν ήδη στο εξωτερικό, στην εξορία. Αλλά το τίμημα είναι ότι δεν μπορούμε να πατήσουμε στη γη μας.

Οι περισσότεροι από εμάς μπορούμε να δούμε τους γονείς μας μόνο μία φορά τον χρόνο. Ο πατέρας μου πέθανε πέρυσι και τον αποχαιρέτησα για τελευταία φορά μέσα από μια κλήση.

―Masha, τι σήμαινε για σένα το να φύγεις από τη Ρωσία για να αποφύγεις μια νέα φυλάκιση; Και πώς έχουν επηρεάσει οι διώξεις άλλων αντιφρονούντων και ο θάνατος του Αλεξέι Ναβάλνι στη φυλακή τον τρόπο με τον οποίο συνεχίζεις τον αγώνα σου από το εξωτερικό;

Maria «Masha» Alyokhina: Δεν ήταν πρωτίστως ζήτημα αποφυγής της φυλάκισης. Στην πραγματικότητα, ήθελα να μειώσω στο μισό τη διάρκεια του κατ’ οίκον περιορισμού μου, πηγαίνοντας για 20 μέρες στη φυλακή. Με συνελάμβαναν διαρκώς χωρίς λόγο και με κρατούσαν για 15 μέρες, οπότε σκέφτηκα ότι άλλες 20 μέρες δεν ήταν τίποτα.

Το θέμα ήταν ότι, κατά τη γνώμη μου, όταν γίνεται πόλεμος, πρέπει να διαλέξεις πλευρά. Ήθελα απεγνωσμένα να βοηθήσω την Ουκρανία και να υψώσω τη φωνή μου όσο πιο δυνατά μπορούσα. Μπορείς να το κάνεις αυτό και από τη φυλακή, αν έχεις καταδικαστεί σε πολυετή ποινή, αλλά τότε οι άλλοι θα προσπαθούν να βοηθήσουν εσένα να επιβιώσεις πίσω από τα κάγκελα, αντί να βοηθάς εσύ κάποιον άλλον.

Το να συνεχίζουμε αυτό που κάνουμε από εδώ είναι πολύ διαφορετικό από το να το κάνουμε μέσα στη χώρα. Είναι μια νέα μορφή αντίστασης, και το κράτος αντιδρά στα λόγια, στα τραγούδια και στις διαμαρτυρίες μας. Όμως είναι πολύ διαφορετικό από τη ζωή που είχαμε πριν.

Για πολλούς ανθρώπους που έφυγαν από τη χώρα, η ζωή έχει γίνει μια ατέλειωτη αλυσίδα από μικρές μάχες για να μπορούν να παραμένουν νόμιμα στη Δύση. Μαζεύουν ασταμάτητα χαρτιά για να αποδείξουν ότι το γεγονός πως γεννήθηκαν στη Ρωσία δεν τους κάνει κακούς ανθρώπους. Δεν έχει σημασία ότι πολλοί από αυτούς αφιέρωσαν τη ζωή τους, ή το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής τους, στον αγώνα ενάντια σε αυτό το καθεστώς. Εξακολουθούν να στιγματίζονται σαν να είναι κακοί άνθρωποι.

Είναι άδικο. Με τη μεταναστευτική κρίση και την άνοδο των δεξιών κινημάτων, είναι δύσκολο να λυθεί αυτό το πρόβλημα, αλλά είναι απαραίτητο. Πρέπει να ξεχωρίζουμε τους ανθρώπους που πέρασαν χρόνια πολεμώντας τους δικτάτορες από εκείνους που βοήθησαν αυτούς τους δικτάτορες να γίνουν αυτό που είναι.

Η δολοφονία του Αλεξέι Ναβάλνι —γιατί δεν ήταν απλώς ένας θάνατος, ήταν δολοφονία— ήταν ένα ξεκάθαρο μήνυμα από τον Βλαντίμιρ Πούτιν: από εκείνη τη στιγμή και μετά, οποιοσδήποτε θα μπορούσε να σκοτωθεί στη φυλακή, αφού δολοφονούσε τον πιο γνωστό ηγέτη της αντιπολίτευσης, εκείνον που ο κόσμος θεωρούσε τον πιο προστατευμένο.

Πολλοί έχασαν την ελπίδα τους μετά από αυτό, γιατί, για άλλη μια φορά, δεν υπήρξε αντίδραση από τη Δύση, παρότι είχε υποσχεθεί ότι θα αντιδρούσε. Σε αυτή τη φάση, ο μόνος δρόμος είναι να συνεχίσουμε αυτό που κάνουμε, γιατί τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι ακόμη χειρότερα. Αν έχεις αναλάβει δράση στη Ρωσία, το ξέρεις πολύ καλά. Τα πράγματα μπορούν πάντα να γίνουν χειρότερα.

―Από τότε που έφυγες από τη Ρωσία, ποια πλευρά της εμπειρίας σου δυσκολεύεσαι περισσότερο να εξηγήσεις σε ανθρώπους που δεν έχουν ζήσει ποτέ εκεί, ακόμη κι όταν τα λόγια σου μεταφράζονται με ακρίβεια;

Maria «Masha» Alyokhina: Πάλι αυτή η αναθεματισμένη ερώτηση: γιατί δεν διαμαρτύρονται οι Ρώσοι; Όποτε ο κόσμος ακούει για τον πόλεμο της Ρωσίας με την Ουκρανία, το πρώτο πράγμα που ρωτούν πολλοί, παρά όλα όσα μαθαίνουν από τις ειδήσεις, είναι: «Γιατί οι Ρώσοι δεν τον διώχνουν απλώς; Συμφωνούν στ’ αλήθεια με όλο αυτό;»

Και μετά πρέπει να εξηγήσεις με λίγα λόγια όλα όσα υπάρχουν σ’ αυτές τις γαμημένες 500 σελίδες, και όλα όσα προηγήθηκαν. Αυτό σου μαθαίνει να κάνεις υπομονή και, καμιά φορά, να έχεις χιούμορ.

―Masha, γράφοντας το δεύτερο βιβλίο σου, το «Political Girl», ποια από τις προηγούμενες πεποιθήσεις σου δοκιμάστηκε περισσότερο καθώς αφηγούσουν το επόμενο κεφάλαιο της ιστορίας σου;

Maria «Masha» Alyokhina: Το να τα βάλω όλα σε μια σειρά ήταν μεγάλη πρόκληση. Με την Όλια Μπορίσοβα, που συνέβαλε πολύ σε αυτό το βιβλίο, δουλέψαμε σκληρά για να δώσουμε μια αίσθηση όσων συνέβησαν εκείνη την περίοδο και να βοηθήσουμε τον κόσμο να τα κατανοήσει.

―Υπήρχε κάποια συνήθεια ή κάποιος τρόπος σκέψης που σε βοήθησε να αντέξεις στη φυλακή, αλλά αργότερα χρειάστηκε να αφήσεις πίσω σου στην καθημερινή σου ζωή;

Maria «Masha» Alyokhina: Θεέ μου, ένα σωρό. Το να λέω όχι σε πράγματα που κάποιος προσπαθεί να με αναγκάσει να κάνω, αν και στη δική μου περίπτωση τα «όχι» μπορεί μερικές φορές να είναι υπερβολικά πολλά. Το τρέξιμο. Το να σημειώνω πράγματα. Θα έλεγα και το να κρύβω το ηλεκτρονικό μου τσιγάρο, αν και κάποιος μπορεί να διαφωνούσε ότι όντως το κρύβω. Αυτό είναι περισσότερο συνήθεια παρά τρόπος σκέψης. Και το να έχω χεσμένες τις ανέσεις. Κάτι τέτοιο.

―Το «Riot Days» συμβάλλει επίσης στην έμπρακτη στήριξη ανθρώπων στην Ουκρανία. Μέσα από αυτή τη δουλειά, τι έχετε μάθει για τη διαφορά ανάμεσα στην αλληλεγγύη που θέλουμε να προσφέρουμε και σε όσα πραγματικά χρειάζονται οι άνθρωποι που προσπαθούμε να βοηθήσουμε;

Eric Breitenbach: Κυρίως έχω μάθει ότι πρέπει να ακούς. Είναι εύκολο να έχεις μια ιδέα για το ποια μορφή θα έπρεπε να έχει η βοήθεια, αλλά είναι πιο σημαντικό να ρωτάς τους ανθρώπους τι πραγματικά χρειάζονται και να ανταποκρίνεσαι σε αυτό.

―Τι θέση έχει η αμφιβολία στην τέχνη σας σήμερα, όταν το κοινό συχνά περιμένει ξεκάθαρες θέσεις και απαντήσεις από μια πολιτική παράσταση;

Eric Breitenbach: Είναι παράξενη ερώτηση, αλλά νομίζω ότι υπάρχει πάντα χώρος για να θέτεις ερωτήματα και να εξερευνάς ζητήματα που δεν έχουν απαραίτητα απλές απαντήσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι η πολιτική μας θέση είναι ασαφής. Στηρίζουμε την Ουκρανία και το δικαίωμά της να υπερασπίζεται τον εαυτό της απέναντι στη ρωσική εισβολή. Σε αυτό είμαστε απολύτως ξεκάθαροι.

―Ποια μικρή απόλαυση περιφρουρείτε περισσότερο στη ζωή σας σήμερα, χωρίς να νιώθετε την ανάγκη να τη δικαιολογήσετε ως κάτι χρήσιμο για τη δουλειά ή τον αγώνα σας;

Maria «Masha» Alyokhina: Μου αρέσει να τρέχω με το αυτοκίνητο.

Eric Breitenbach: Απλώς να περπατάω σε κάποιο μέρος όπου δεν έχω ξαναβρεθεί.

―Αν είχατε μια ολόκληρη μέρα στην Ελλάδα χωρίς πρόβες ή συναυλίες, πώς θα θέλατε να την περάσετε; Τι θα θέλατε να δείτε, να δοκιμάσετε ή να ανακαλύψετε;

Eric Breitenbach: Σίγουρα κάπου δίπλα στη θάλασσα, τρώγοντας όσο περισσότερο ελληνικό vegan φαγητό γίνεται.