«Βρισκόμαστε σε ένα κατώφλι»: Ο Γιόεπ Μπέβινγκ μιλά για το Liminal, τη φιλοσοφία και τη σιωπή

Με εκατοντάδες εκατομμύρια streams και μια μουσική που ισορροπεί ανάμεσα στη σιωπή και την ένταση, ο Ολλανδός πιανίστας και συνθέτης Γιόεπ Μπέβινγκ έχει καταφέρει να δημιουργήσει ένα μοναδικό ηχητικό σύμπαν στο σύγχρονο μινιμαλιστικό τοπίο. Το νέο του άλμπουμ «Liminal» σηματοδοτεί ένα ακόμη βήμα στην εξερεύνηση θεμάτων όπως η συνείδηση, η πραγματικότητα και η ανθρώπινη θέση μέσα στο σύμπαν. Με αφορμή τη νέα του περιοδεία και την πρώτη του εμφάνιση στην Αθήνα, μιλά για την καλλιτεχνική του πορεία, τη σχέση της μουσικής με τη φιλοσοφία και τη δύναμη της απλότητας σε έναν κόσμο γεμάτο θόρυβο.

Συνέντευξη με τον Γιοέπ Μπέβινγκ με αφορμή την πρώτη του εμφάνιση στην Αθήνα

Το νέο σας άλμπουμ και η περιοδεία «Liminal» μοιάζουν να ανοίγουν ένα νέο κεφάλαιο στην καλλιτεχνική σας πορεία. Τι έχει αλλάξει μέσα σας –καλλιτεχνικά ή προσωπικά– που σας οδήγησε σε αυτή τη νέα φάση;
Δεν νομίζω ότι έχει αλλάξει κάτι ιδιαίτερο μέσα μου. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ο κόσμος γύρω μας. Η ένταση των αλλαγών έξω από εμάς έχει αυξηθεί σημαντικά και αυτό επηρεάζει όλους μας — κι εγώ δεν αποτελώ εξαίρεση. Αν κοιτάξω τη δουλειά μου της τελευταίας δεκαετίας από κάποια απόσταση, βλέπω μια λογική εξέλιξη. Τα τρία πρώτα άλμπουμ μου αποτέλεσαν μια τριλογία που εξερευνούσε τη σχέση μας με την πραγματικότητα, ίσως μέσα από την οπτική της συνείδησης. Στο Solipsism ξεκινώ από το άτομο που αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι η πραγματικότητα ίσως εκτείνεται πέρα από την αισθητηριακή μας εμπειρία του χωροχρόνου. Στο Prehension απομακρύνομαι προς τη συλλογική διάσταση και την ευθύνη που έχουμε όλοι στη δημιουργία ή την εξέλιξη της πραγματικότητας. Και στο Henosis, σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα, εξετάζω πώς όλα αυτά συνδέονται με το θεμελιώδες επίπεδο της ύπαρξης: το σύμπαν και την πηγή της δημιουργίας. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, στο άλμπουμ Hermetism, συνειδητοποίησα ότι όλη αυτή η διαδρομή είναι βαθιά επηρεασμένη από την ερμητική φιλοσοφία, η οποία ουσιαστικά συνοψίζει τις θεματικές αναζητήσεις μου. Με το νέο άλμπουμ νιώθω ότι επιχειρώ να σταθώ λίγο έξω από αυτή την εξίσωση — παρότι κάτι τέτοιο είναι πρακτικά αδύνατο. Από τη σκοπιά του παρατηρητή προσπαθώ να μιλήσω για τον ταπεινό ρόλο της ανθρωπότητας ως συνδημιουργού της πραγματικότητας, δίπλα σε πολλές άλλες δυνάμεις και μορφές ύπαρξης. Ο δημιουργός δεν βρίσκεται στο κέντρο του έργου, όπως ούτε και ο άνθρωπος βρίσκεται στο κέντρο της ύπαρξης. Αυτό είναι επίσης μια απάντηση στην πολλαπλή κρίση που βιώνουμε σήμερα και ένας τρόπος να αναζητήσουμε εναλλακτικές — ίσως ακόμη και λίγη ελπίδα μέσα στην αβεβαιότητα της εποχής μας. Σε αυτόν τον δίσκο ένιωσα ότι κινούμαι ανάμεσα σε δύο πόλους: από τη μία να προσπαθώ να βρω έλεγχο μέσα στο χάος, χτίζοντας μουσικές δομές σχεδόν σαν αρχιτεκτονική, και από την άλλη να αφήνομαι στη διαίσθηση, κάτι που μοιάζει περισσότερο με οικολογία.

Συχνά μιλάτε για το «liminal» στοιχείο — εκείνη τη λεπτή στιγμή όπου κάτι τελειώνει και κάτι νέο αρχίζει. Πώς μετατρέπετε αυτό σε ήχο; Και τι θα ακούσει το κοινό που ίσως να διαφέρει από όσα ήδη γνωρίζει από εσάς;
Δημιουργικά με γοητεύουν οι μεταβάσεις. Ο χώρος ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, στο μαύρο και το άσπρο, ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο. Είναι εκεί που σταματάμε και αναρωτιόμαστε, όπου φανταζόμαστε. Είναι το σημείο όπου καταστροφή και δημιουργία συμβαίνουν ταυτόχρονα. Μουσικά, αυτό εκφράζεται κυρίως μέσα από τη σχέση ανάμεσα στον ήχο και τη σιωπή. Συχνά αναζητώ έναν ήχο πιάνου που μοιάζει να εμφανίζεται και να εξαφανίζεται μέσα από τη σιωπή χωρίς σαφή όρια. Είναι σαν μια σταδιακή γέννηση του ήχου από το τίποτα. Αλλά αυτό το «τίποτα» δεν είναι πραγματικά κενό — είναι το άρρητο. Υπάρχει επίσης το στοιχείο του χρόνου και της προσδοκίας. Η ρευστότητα του ρυθμού μπορεί να ενεργοποιήσει τη φαντασία και το συναίσθημα, ενώ ένας σταθερός ρυθμός ενεργοποιεί περισσότερο το σώμα και την αίσθηση της προβλεψιμότητας. Σε αυτόν τον δίσκο ένιωσα ότι κινούμαι ανάμεσα σε δύο πόλους: από τη μία να προσπαθώ να βρω έλεγχο μέσα στο χάος, χτίζοντας μουσικές δομές σχεδόν σαν αρχιτεκτονική, και από την άλλη να αφήνομαι στη διαίσθηση, κάτι που μοιάζει περισσότερο με οικολογία.

Όλο το έργο σας φαίνεται να συνδέεται με την ελληνική φιλοσοφία. Πώς ανακαλύψατε αυτή τη σχέση; Και είναι η σκηνική παρουσία ένας τρόπος να εξωτερικεύετε τον εσωτερικό σας κόσμο;
Για μένα τα πάντα ξεκινούν από τη σχέση μας με την πραγματικότητα. Το πρώτο μου άλμπουμ το ονόμασα Solipsism, μια έννοια που υποστηρίζει ότι η πραγματικότητα υπάρχει μόνο μέσα στο μυαλό μας. Με αυτό το άλμπουμ προσπάθησα να αποδείξω στον εαυτό μου το αντίθετο: ότι όλοι είμαστε βαθιά συνδεδεμένοι. Όταν η μουσική άρχισε να αγγίζει ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, θέλησα να καταλάβω γιατί. Αναζητώντας απαντήσεις, ανακάλυψα τον νεοπλατωνισμό, που μου φάνηκε παράξενα οικείος. Αυτό ήταν το ξεκίνημα μιας δεκαετούς εξερεύνησης γύρω από τη φύση της ύπαρξης.

Και πώς εντέλει παίρνει σάρκα και οστά και μεταφέρεται στην παρτιτούρα η μουσική που φαντάζεστε;
Δεν είναι εύκολο να απαντήσω — τουλάχιστον όχι με λίγα λόγια. Αν όμως ξεκινήσουμε από τη σκέψη του Πλωτίνου ή του Πλάτωνα και υποθέσουμε ότι τα πάντα συνδέονται μέσω μιας απεριόριστης πηγής συνείδησης, τότε η δημιουργία μουσικής ή τέχνης μοιάζει με το να επιτρέπεις σε αυτή την πηγή να εκφραστεί μέσα από εμάς. Εκδηλώνεται μέσα από την ομορφιά, τη δικαιοσύνη, την αρμονία, τη γεωμετρία και αρχετυπικά μοτίβα που μπορεί κανείς να αισθανθεί ή να αναγνωρίσει. Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται να προσπαθήσει κανείς να αποσύρει, όσο γίνεται, την ενεργή παρέμβαση του ορθολογικού νου. Όταν η «μετάδοση» γίνει καθαρή, το αντιλαμβάνεσαι: με μια ανατριχίλα, με ένα αίσθημα αγάπης και αρμονίας που ανεβαίνει από μέσα σου. Είναι σαν μια συνομιλία χωρίς λέξεις, που μπορούμε να εκφράσουμε μόνο μέσα από μια γλώσσα που αφήνει χώρο στο συναίσθημα και στην εμπειρία. Βρίσκεται πολύ κοντά στην εσωτερική γνώση και στη διαίσθηση. Όταν δημιουργώ, λοιπόν, φέρνω στον νου μου αυτό το συναίσθημα. Προσπαθώ να του επιτρέψω να πάρει μορφή και, όταν εμφανιστεί, να το αναγνωρίσω και να το αποτυπώσω.

Η μουσική σας συχνά βιώνεται ως χώρος ηρεμίας και εσωτερικής συγκέντρωσης. Το επιδιώκετε συνειδητά ή προκύπτει οργανικά;
Και τα δύο. Νομίζω ότι έχει να κάνει με τη μνήμη. Όπως όταν περπατάς στο δάσος και νιώθεις ηρεμία. Θυμάσαι τη φυσική σου κατάσταση, μακριά από τον συνεχή θόρυβο του μηχανικού κόσμου.

Πώς προκύπτουν οι τίτλοι των έργων σας;
Τους αφήνω χρόνο. Δημιουργούμε κάτι έχοντας μια ασαφή ιδέα για το τι επιδιώκουμε. Είναι σαν να ενεργοποιούμε ένα πρόγραμμα που κατευθύνει τις αισθήσεις μας προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Μετά προσπαθώ να καταλάβω τι ακριβώς δημιούργησα. Σιγά-σιγά η ιδέα ξεδιπλώνεται και αναζητώ μια λέξη ή μια μεταφορά που να τη συμπυκνώνει.

Τι σημαίνει για εσάς η πρώτη σας εμφάνιση στην Αθήνα;
Πάντα ενθουσιάζομαι όταν παίζω σε ένα νέο μέρος. Υπάρχει κάτι μαγικό στο να γνωρίζεις κάποιον για πρώτη φορά. Νιώθω ότι χρωστάω πολλά στη χώρα σας, στους ανθρώπους της και στην ιστορία της.

Στη σκηνή εμφανίζεστε μόνος με το πιάνο. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η λιτότητα;
Είναι ο πιο άμεσος τρόπος να εξαφανιστεί κάθε απόσταση ανάμεσα στον καλλιτέχνη και το κοινό. Είναι μια ευάλωτη κατάσταση, αλλά υπηρετεί την ουσία.

Πώς αλλάζει ένα έργο σας όταν μεταφέρεται από το στούντιο στη σκηνή;
Ορισμένα κομμάτια επιτρέπουν αυτοσχεδιασμό, αλλά τα περισσότερα είναι γραμμένα. Το βασικό ζητούμενο είναι να βρω τη σωστή ενέργεια και συγκέντρωση για να τους δώσω ζωή στη σκηνή.

Πώς βιώνετε τη σχέση σας με το κοινό μέσω των ψηφιακών πλατφορμών;
Δεν αγαπώ ιδιαίτερα τα social media. Για μένα το σημαντικό είναι η μουσική. Νιώθω πολύ τυχερός που η μουσική μου ταξιδεύει μέσω των streaming πλατφορμών, όπου το επίκεντρο παραμένει το ίδιο το έργο.

Αν έπρεπε να περιγράψετε αυτή τη νέα περίοδο με μία λέξη;
Liminal. Ζούμε σε μια εποχή βαθιάς αβεβαιότητας. Στεκόμαστε σε ένα κατώφλι. Ίσως χρειάζεται ένα νέο παράδειγμα πραγματικότητας.

Σε έναν κόσμο υπερπληροφόρησης, μπορεί η μινιμαλιστική μουσική να λειτουργήσει ως μορφή αντίστασης;
Σίγουρα ως τρόπος επιβράδυνσης. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου η προσοχή είναι ένα πολύτιμο και σπάνιο αγαθό. Η μινιμαλιστική μουσική σε στρέφει προς τα μέσα, προς τη σκέψη και την πληρότητα.

ΙΝFO
Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός, 23 Απριλίου στις 21:00