59 χρόνια από τη γέννηση του Κερτ Κομπέιν, τo Grunge είναι επίκαιρο

Ο Κερτ Κομπέιν θα γινόταν σήμερα 59 ετών. Κανείς δεν ξέρει ποια θα ήταν η μουσική του πορεία. Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι κοινωνικές συνθήκες που γέννησαν τη μουσική του είναι παρούσες, και μάλιστα πολύ χειρότερες σήμερα.

Ο Κερτ Κομπέιν και η σημασία του για τη μουσική ως σήμερα

Λοιπόν ναι, ακούω grunge! Οι παλιές μουσικές –όπως και η ιστορία– κινούνται συνεχώς σαν μια μεγάλη πομπή, κι ανάλογα με το σημείο όπου στέκεσαι και παρακολουθείς, ανάλογα με τη μουσική και κοινωνική πραγματικότητα που βιώνεις, φωτίζονται διαφορετικές φάσεις του παρελθόντος, του ιστορικού, του κοινωνικού, του μουσικού. Το grunge φωτίζεται. Το grunge είναι επίκαιρο. Στα τέλη του ’80 οι νέοι, που είχαν μεγαλώσει με υποσχέσεις ευημερίας, βρέθηκαν μπροστά σε μεγάλη ανεργία ή επισφαλή εργασία, απουσία κάθε προοπτικής, αίσθηση ότι «τίποτα δεν έχει νόημα». Βρέθηκαν μπροστά στην κατάρρευση κάθε υπολείμματος αμερικάνικου ονείρου.

Το grunge δίνει φωνή σ’ αυτή τη ματαίωση, μιλάει για το αίσθημα του να είσαι κοινωνικά αόρατος. Το ντεμπούτο των Nirvana, «Bleach», κυκλοφορεί πέντε μήνες μετά το τέλος της θητείας ενός από τους Αμερικανούς προέδρους που έχει αρκετά κοινά στοιχεία με τον Τραμπ, του Ρόναλντ Ρίγκαν. Σε κοινωνικό επίπεδο εκφράζει με τον δικό του, πρωτόλειο τρόπο όλο τον θυμό και την απογοήτευση των νέων της εποχής. Αν όμως στις αρχές των 90s το αμερικάνικο όνειρο αποτελούσε απλώς κενό γράμμα, σήμερα, στην Αμερική του Τραμπ, έχει μετατραπεί σε απόλυτο εφιάλτη. Η χώρα εκφασίζεται σε κάθε τομέα, με την ICE να στοχοποιεί οποιονδήποτε και σε μερικές περιπτώσεις να σκοτώνει κιόλας, χωρίς τιμωρία. Η απογοήτευση και ο θυμός γιγαντώνονται και κάποια στιγμή θα ξεσπάσουν, μουσικά όσο και κοινωνικά. Πριν εμφανιστεί μια νέα μουσική μορφή για να εκφράσει αυτόν τον νέο θυμό, πιστεύω ότι το grunge θα παραμένει επίκαιρο.

Οι πιο έμπειροι από τους μουσικοκριτικούς της Αμερικής αρχίζουν να καταλαβαίνουν ότι κάτι σημαντικό πρόκειται να συμβεί όταν κυκλοφορεί το single «Sliver» τον Σεπτέμβριο του 1990. Κι αν οι πιο υποψιασμένοι περιμένουν ένα νούμερο γύρω στα 100.000 αντίτυπα, η πραγματικότητα τους διαψεύδει όταν απλώς και μόνο το single «Smells Like Teen Spirit» ξεπερνάει το ένα εκ. πωλήσεις! Οι κριτικές στα περιοδικά για το «Nevermind», που έρχεται 24 Σεπτεμβρίου 1991, δεν είναι και τόσο ενθαρρυντικές.

Πέρα από ελάχιστους διθυράμβους, πολλοί μιλούν για έναν καλό δίσκο, που αρκετά συγκροτήματα θα μπορούσαν να έχουν κυκλοφορήσει, ενώ πολλοί περισσότερα έντυπα βγάζουν κριτικές από αυτές που ο Ευγένιος Αρανίτσης ονόμαζε κριτικές-αμπέχονα. (Όπου ποιητής, διάβαζε συγκρότημα): «αμπέχονο: σταθερόν “φορμά”, πάγιον μοντέλο κριτικής, την οποία συντάσσει κανείς και τη φυλάσσει μέχρις ότου του ζητηθεί, οπότε προσθέτει απλώς το όνομα του ποιητού… Ως πρότυπον κειμένου, το αμπέχονον είναι τω όντι ραμμένον κατά τρόπον ώστε να αρμόζει, να “έρχεται κουτί”, εις όλα τα έργα, μηδενός εξαιρουμένου. Π.χ. διαβάζουμε: “Ο ποιητής εδώ μας μιλάει γλαφυρά για τον εσωτερικό του κόσμο, μας ξεναγεί στα τοπία της μοναξιάς του, που βρίσκoυν παρηγοριά στους κόσμους της φαντασίας. Η δυνατή, ώριμη γλώσσα του προκαλεί συγκίνηση, οι λέξεις του είναι διαλεγμένες με εμπνευσμένο τρόπο ώστε να δώσουν στον αναγνώστη την καλύτερη δυνατή εικόνα του ανθρώπινου δράματος όπως το ζει ένας γνήσιος εργάτης της τέχνης…». Oι κριτικές-αμπέχονα στην ποίηση αλλά και στη μουσική συνηθίζονται και σήμερα, αλλά δεν θα επεκταθώ.

Βλέποντας τον πάταγο που κάνει ο δίσκος, οι κριτικοί αναγκάζονται να τον αγκαλιάσουν καθολικά. Πέρα από τη νέα μουσική αλλά και κοινωνική πρόταση, ο Κομπέιν και το «Nevermind» έρχονται να χαλάσουν μια πιάτσα που καλά κρατούσε μέχρι εκείνη τη στιγμή. Αν ρίξουμε μια ματιά στα singles που πουλούσαν καλά στη δεκαετία του ’80, θα δούμε ονόματα όπως αυτά των Ολίβια Νιούτον-Τζον, Blondie, Κένι Ρότζερς, Αϊρίν Καρά, Νταϊάνα Ρος, ακόμα και Survivor. Μια ολόκληρη βιομηχανία που είχε χτιστεί γύρω από αυτά τα ονόματα αλλά και γύρω από το λεγόμενο hair rock του Λος Άντζελες άρχισε να καταρρέει.

Κλείνοντας άλλο ένα κείμενο για τον Κερτ Κομπέιν, να επισημάνω κάτι που είχε πει ο Μπράιαν Ίνο για τους Velvet Underground: «Μπορεί να πούλησαν μόνο μερικές χιλιάδες δίσκους, αλλά λόγω αυτών δημιουργήθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες συγκροτήματα». Με τους Nirvana τα πράγματα ήταν κάπως διαφορετικά: ΚΑΙ πούλησαν εκατομμύρια δίσκους ΚΑΙ δημιούργησαν εκατομμύρια συγκροτήματα σε όλο τον κόσμο. Ίσως ένα από τα στοιχεία που αποδεικνύουν τη σημασία τους για τη μουσική.