Μανώλης Λιδάκης (1960-2025): Το οδοιπορικό του πιο αισθαντικού τραγουδιστή των τελευταίων ετών

Τον Φλεβάρη, γεννήθηκε ο Μανώλης Λιδάκης. Στις 28. Με το φως και τις καμπάνες της Κυριακής. Ήτανε χρονιά δίσεκτη το 1960. Εμμανουήλ τον βαφτίσανε. Ήταν ένα υγιέστατο όμορφο μωρό. Τόσο βολικό και αξιαγάπητο που το έπαιρναν με βάρδιες οι γυναίκες της γειτονιάς. Παντρεμένες κι ανύπαντρες. Από αγκαλιά σε αγκαλιά. Την φτώχεια την έβγαλε μέσα σε αγκαλιές. Όσες τον αγκάλιασαν, θέλαν μετά να κάνουν ένα Μανωλάκη. Ζωντάνεψε την γειτονιά. Άρχισαν να λάμπουν τα χαρίσματά του. Στο σχολείο πρώτος. Στην μπάλα πρώτος. Και στα μπουνίδια πρώτος. Προστάτευε τα γειτονόπουλα από τους «εισβολείς». Ένα ταυράκι. Ένας μικρός ηγέτης.

Στα 11 του, ήρθε το πρωί ο δάσκαλος, ο κύριος Παπαδάκης και χτύπαγε την πόρτα. Η Ελένη η μάνα του δεν τον έστειλε σχολείο γιατί είχε πυρετό. 38 και βάλε. «Κυρία Ελένη πρέπει να έρθει στο σχολείο ο Μανώλης. Έχω επιθεωρητή σήμερα. Πως θα παρουσιάσω την τάξη χωρίς τον Μανώλη; Ποιος άλλος μπορεί να με βγάλει ασπροπρόσωπο;». Τον έδωσε εμπύρετο η κυρία Ελένη. Τα καλύτερα είπε ο επιθεωρητής. Ασπροπρόσωπος ο Παπαδάκης. Επέστρεψε απύρετος, θυμάται η Χαρά η αδελφή του.

Ο Μάρκος Σπυρλιδάκης, πατέρας του Μανώλη Λιδάκη, ήταν συνταξιούχος χωροφύλακας. Είχε τελειώσει το σχολαρχείο. Είχε τραυματιστεί και βγήκε πρόωρα στην σύνταξη. Είχε κι ένα αδελφό, τον Γιάννη. Τον σκότωσαν οι Γερμανοί. Οι πληγές της Κρήτης. Τον πρωτότοκό του, τον βάφτισε Γιάννη. Στην μνήμη του αδερφού του. Ο Μάρκος είχε ένα βιολί και ένα μαντολίνο. Έπαιζε σε καντάδες και σε γλέντια οικογενειακά.

Η Ελένη τραγουδούσε καταπληκτικά. Με τραγούδια τα νανούριζε και τα τρία. Και οι δύο μικροί, τα προσπαθούσαν τα όργανα. Η κα Πιερακάκη, στο Καπετανάκειο Γυμνάσιο Ηρακλείου, είναι καθηγήτρια μουσικής. Παίζει ακορντεόν. Θα ξεχωρίσει τον Μανώλη από την πρώτη τάξη. Και θα τον πάρει στην χορωδία και σε σόλο. Θα προταθεί στην Φιλαρμονική. Θα του δώσουν τενόρο ευφώνιο και θα τον βαφτίσουν «ο Βενιαμίν». Μαθαίνει έμπρακτα την μουσική. Θα μάθει και τρομπέτα. Θα γυμνάσει με το πνευστό τα πνευμόνια του.

Θα φτιάξει με φίλους ένα γκρουπάκι και θα παίζουν όπου βρουν. Παίζουν και ξένα. Το πρώτο μεροκάματο θα το πάρει σε ταβέρνα. Πάει για δουλειά με τους φίλους του για μια εβδομάδα. Δεν τον αφήνουν να φύγει. Οι εβδομάδες θα γίνουν πέντε. Λαϊκά τραγούδια λέει. Παίζει κιθάρα και τραγουδάει. Ο Γιάννης, ο μεγάλος του αδελφός έχει γίνει πολύ καλός μπουζουξής. Την θητεία του θα την κάνει στις Σέρρες. Θα εργαστεί εκεί σε κέντρο το 1978. Θα καλέσει και τον Μανώλη στα βόρεια. Ο Γιάννης θυμάται. «Ήταν μεγάλο μουσικό ταλέντο. Μας ξελάσπωνε όποιος κι αν έλειπε. Μπάσο, κιθάρα, μπουζούκι, τραγούδι».

Τα αδέρφια θα επιστρέψουν στο Ηράκλειο. Θα δουλέψουν μαζί.

Τον Μανώλη τον καλούν στα Χανιά. Μπουζουξίδικο «Χονολουλού». Και συμβαίνει η χρόνωση που κάνει το σύμπαν. Το μοιραίο ραντεβού. Λείπει ο τραγουδιστής και τον ρόλο του, τον έχει πάρει ο Μανώλης. Στο κοινό είναι η Λίτσα Διαμάντη. Το αναγνωρίζει το ωραίο και τον καλεί στο τραπέζι της. Τον ρωτάει γιατί δεν την βγαίνει μπροστά. Της εξηγεί ότι κάνει αντικατάσταση. Η Διαμάντη δεν καταλαβαίνει την συστολή του.

Δώσε μου το τηλέφωνό σου. Θα σε πάρει ο Γιώργος Κατσαρός και θα πας στο «Να η ευκαιρία». Σε δύο μέρες θα τον πάρει ο Κατσαρός και τον καλεί να πάει στην Αθήνα για την εκπομπή. Δεν θα πει σε κανέναν τίποτα. Η εκπομπή είναι στο κρατικό κανάλι. Έχει υψηλή τηλεθέαση. Η επιτροπή είναι καταξιωμένες περσόνες από τον χώρο της τέχνης. Κατσαρός Γιώργος, συνθέτης, μαέστρος, Σάσα Ντάριο χορογράφος, Λευτέρης Παπαδόπουλος στιχουργός, δημοσιογράφος, Μιχάλης Γρηγορίου σκηνοθέτης, Ροζίτα Σώκου κριτικός, δημοσιογράφος, συγγραφέας. Η καλύτερη διαγωνιστική εκπομπή τραγουδιού της Ελληνικής τηλεόρασης. Θα πει ένα ριζίτικο. «Σε ψηλό βουνό». Θα καταπλήξει. Θα βραβευτεί με άριστα.

Θα βουίξει η Κρήτη. Θα τον πάει ο Κατσαρός στη Minos. Θα του αλλάξουν το επίθετο για να είναι «εύηχο». Μανώλης Λιδάκης. Το 1982 βγαίνει ο πρώτος του δίσκος και είναι τραγούδια του Κατσαρού. «Μετά από σένανε». Παραγωγός ο Γιώργος Μακράκης. Ο Κατσαρός θυμάται ότι ο Μακράκης δεν τον πίστεψε τον Μανώλη. Θυμάται επίσης ότι ήταν ανήσυχος τραγουδιστής και ονειρευόταν να κάνει κάτι νέο, κάτι «άλλο». Είχε προσωπικές επιλογές. Αποφεύγει την εύκολη επιτυχία. Θα συμμετάσχει στο «Πρώτο βράδυ στην Αθήνα» του Νίκου Ξυδάκη. Θα πει δυο τραγούδια που δεν είπε ο Νίκος Παπάζογλου. Η συνεργασία αυτή θα του εξάψει την φαντασία. Την ίδια χρονιά θα κάνει επιτυχία με μια συμμετοχή στον δίσκο των Τάκη Μπουγά, Αντώνη Ανδρικάκη. «Φως». Θα ξεχωρίσουν με την Ελένη Δήμου.

Η Ελένη δηλώνει «Ήμουν πολύ συνδεδεμένη με τον Μανώλη. Ήταν σαν αδερφός μου. Επειδή ηλικιακά είμασταν κοντά και ξεκινήσαμε μαζί, επειδή δουλέψαμε πολύ μαζί. Επειδή τον θαύμαζα σαν τραγουδιστή. Μπορεί να χανόμασταν αλλά όταν βρισκόμασταν ήταν σαν να ήμασταν εχθές μαζί». Ο δεύτερος δίσκος είναι του Αντώνη Βαρδή. «Κουράστηκα να υποκρίνομαι».

Στον τρίτο δίσκο θα τα τσουγκρίσει με τον Μάτσα. Είναι ατίθασος. Θα τους παραδώσει τον δίσκο και θα φύγει το 88 για την CBS. Αισθάνθηκε να τον εγκλωβίζουν. Στην CBS τότε είναι ο βετεράνος Μακράκης. Υπογράφει την παραγωγή. Αυτή την φορά θα τον πιστέψει. Θα αφιερωθεί και θα δηλώσει ότι «η εργασία είναι συλλογική από ανθρώπους που αγαπάνε το Ελληνικό τραγούδι, όπως ήταν πριν καταπατηθεί». Βοηθοί παραγωγής Κώστας Χατζηδουλής, ο αποκαλούμενος «ρακοσυλλέκτης» και ο Σταμάτης Κραουνάκης. Ο δίσκος που θα αφήσει στίγμα λέγεται «Ούτε που ρώτησα».

Θα συνδράμουν οι καλύτεροι δημιουργοί σε αυτόν τον δίσκο. Νέο και παλιό ρεπερτόριο σε εξαιρετική ισορροπία. Ένα επιθετικό μαυρόασπρο εξώφυλλο. Με αυτόν τον δίσκο φωτίζονται τα φωνητικά προτερήματα του Λιδάκη. Είναι η πιο αισθαντική φωνή της γενιάς του. Είναι ο νέος ερωτικός τραγουδιστής. Τον ερωτεύονται αι γενεαί πάσαι. Κάνει και άλλη επιτυχία, με τραγούδι του Ανδρέα Μικρούτσικου. Ντουέτο με την Σοφία Βόσσου. «Δεν μετανιώνω».

Προσπαθεί την προσωπική του ζωή να την κάνει αθέατη. H CBS διεθνώς γίνεται SONY και στην Ελλάδα τα αφεντικά ενεργοποιούν το label Portrait για τον «Ρακοσυλλέκτη», που έχει στα συρτάρια του ανεκτίμητους ξεχασμένους και αφανέρωτους θησαυρούς. Θα αναλάβει τον Λιδάκη. Μόνιμος ενορχηστρωτής του ο Θύμιος Παπαδόπουλος που έχουν γνωριστεί με τον Μανώλη και έχουν γίνει φίλοι από τις συναυλίες της Χαρούλας Αλεξίου. Με τον δίσκο έκπληξη του Χρήστου Νικολόπουλου, «Ξημέρωμα 1ης Ιανουαρίου 2000», θα κάνει μια διαχρονική επιτυχία. Θα γίνουν και φίλοι αδερφικοί.

Ο νέος του δίσκος κυκλοφορεί το 1992. Με τον «Ρακοσυλλέκτη» ήταν σαν να ήταν έτοιμοι και οι δύο από καιρό, για αυτήν την συνεργασία. «Καράβι απόψε το φιλί». Ένα ασπρόμαυρο τρυφερό εξώφυλλο. Ο Χατζηδουλής έχει σύστημα. Κάνει τον μάντη. Σε ένα τρίποδο ανασαίνει δάφνες και μυρωδικά και επιλέγει τις επιτυχίες. Και ευστοχεί. Θα επαναλάβει την συνταγή του βετεράνου Μακράκη. Παλαιά και νέα τραγούδια σε αρμονική δοσολογία. Από τον κρυμμένο θησαυρό του, ο «Ρακοσυλλέκτης» θα παρουσιάσει ανέκδοτα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη. Όλα τα «Ελληνάδικα» ξεκινάνε το χορευτικό γλέντι με «Το μωρό». Είναι η εποχή του Λιδάκη.

Ο Γιώργος Τσάμπρας, ο ερευνητής του λαϊκού πολιτισμού, βεβαιώνει ότι άκουσε κασέτα με τον ίδιο τον Τσιτσάνη, να τραγουδάει το «Μάτια παλάτια». Τραγούδι που αμφισβητήθηκε έντονα, από στιχουργούς και λόγιους, αν ο Τρικαλινός βάρδος έγραψε τέτοιο «μοντέρνο» στίχο.

Ο Λιδάκης τραγουδάει την νοσταλγία με μια σύγχρονη συγκίνηση. Δεν κάνει δεξιοτεχνίες. Η ερμηνεία του έχει μια σπάνια βαθύτητα. Ένα οικείο βυθό. Είναι εναρμονισμένη η ψυχική του ευαισθησία με τις φωνητικές του χορδές. Είναι στην υπηρεσία του ωραίου και τ' αληθινού.

Θα κάνει συμμετοχή στον δίσκο του φίλου του μπουζουξή Σπύρου Ιωαννίδη που καταθέτει συνθετική ταυτότητα. «Παράξενος ερωμένος». Σε τρία χρόνια ο Λιδάκης επανέρχεται στα δισκοπωλεία με μια ακριβή έκδοση. Διπλό cd σε κασετίνα. Τον παρουσιάζουν σαν σπάνιο και ακριβό προϊόν. «4 Κύκλοι τραγουδιών». Είκοσι ένα τραγούδια. Όλα χαμηλόφωνα. Όλα αισθαντικά. Αλλαγιάννη, Μπαγιαντέρας, Γκρους, Κατσούλης, Γκόνης, Παπαδοπούλου.

Μετά από αυτόν τον δίσκο θα γίνει ρήξη στο ντουέτο παραγωγού και καλλιτέχνη. Θα τα σπάσουν. Στην πρεμιέρα του, στο Γυάλινο Μουσικό Θέατρο, θα πάθει κρίση πανικού και θα εγκαταλείψει την σκηνή. Θα επιστρέψει στο Ηράκλειο. Ο αδελφός του θυμάται «Τον είχαμε εδώ και κοίταζε την λάμπα». Δεν θέλει να δουλέψει. Δεν βγαίνει. Αισθάνεται εκτεθειμένος. Και να που θα παρουσιαστεί ο φύλακας Άγγελος. Η Δήμητρα Γαλάνη που θα τον βοηθήσει να επανέλθει. Να ξεπεράσει τις φοβίες και τις απειλές. Έχουν ξανασυνεργαστεί επί σκηνής. Έχουν ανταλλάξει και τραγούδια. Θα του σταθεί. Χειμερινή σεζόν στην «Μέδουσα». Δήμητρα Γαλάνη - Μανώλης Λιδάκης. Χαμός.
«Τι τραγουδισταράς!», μου λέει η Γαλάνη.

Χτυπάει το τηλέφωνο του και μια άγνωστη φωνή του λέει: «Καλησπέρα, είμαι ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. «Κι εγώ ο Φρανκ Σινάτρα» θα απαντήσει ο Λιδάκης. Ο Γρηγόρης θα το ξεκαθαρίσει γρήγορα. «Μικρέ, είμαι ο Μπιθικώτσης κι αυτό είναι το τηλέφωνό μου. Αν θέλεις πάρε». Και το κλείνει. Είναι όντως ο Μπιθικώτσης και όπως θυμάται η Άννα Μπιθικώτση, συγγραφέας, ποιήτρια, στιχουργός και θυγατέρα του Γρηγόρη, θα πάει σπίτι τους για καφέ. «Μικρέ είσαι πολύ καλός». Ενώ τρέμουν τα πόδια του από συγκίνηση θα βρει το κουράγιο και θα ρωτήσει. «Θα τραγουδούσατε μαζί μου;». «Μικρέ εγώ την έχασα την φωνή μου». Ο Λιδάκης βρίσκει το θάρρος και τον ψήνει. Θα εμφανιστούν μαζί στο Zoom. Επίτιμος προσκεκλημένος, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Ουρές!. Με τον «Σερ» ξεκινάει η αναγνώρισή του από τους δασκάλους του.

Τον καλεί ο Ζμπίγκνιεφ Πράϊσνερ, ο βραβευμένος συνθέτης του σκηνοθέτη Κριστόφ Κισλόφσκι στην Πολωνία να τραγουδήσει με την Συμφωνική της Ραδιοφωνίας, για τη μουσική της ταινίας της Λουκίας Ρικάκη «Κουαρτέτο σε τέσσερεις κινήσεις». Μελοποιημένος Κωστής Παλαμάς. Θα πάνε με τον Θύμιο Παπαδόπουλο στην Πολωνία.

Και λέει ο συνθέτης. «Κάτι που έμαθα, δουλεύοντας με τον Κισλόφσκι, είναι ότι ο συνθέτης είναι συνεργάτης, δεν έρχεται απλά να γράψει κάτι και να φύγει. Έλεγα, για παράδειγμα, στη Λουκία Ρικάκη ότι στην ταινία της χρειαζόταν ένα δυνατό μήνυμα και να προσπαθήσει να το βρει στη λογοτεχνία. Το βρήκε με τον Παλαμά και την "Κοσμοπλάστρα μουσική". Και της είπα ότι τώρα χρειαζόμαστε έναν καλό τραγουδιστή. Και βρήκε τον Μανώλη Λιδάκη. Αυτό είναι». Θα γίνουν φίλοι με τον Πράϊσνερ.

Θα θυμηθεί τα νιάτα του, που έψελνε στον Άγιο Μηνά και αποδέχεται τον ρόλο του πρωτοψάλτη στο έργο του Χρήστου Λεοντή «Μήτηρ Θεού», με την Άννα Συνοδινού αφηγήτρια και την Νένα Βενετσάνου στο τραγούδι. Το 1994, η σχέση του με τον μαέστρο του, θα γίνει πιο Κρητική. Θα παντρέψει τον Θύμιο Παπαδόπουλο με την εκλεκτή της καρδιάς του Αρετή Τοπουτζίδου και έκτοτε ο Θύμιος θα γίνει ο «Κουμπαρούλης». Εν τω μεταξύ από τις εντάσεις που έχουν προκύψει από τον πρώην παραγωγό, η επόμενη δισκογραφική του εμφάνιση θα προετοιμαστεί στα σκοτεινά. Ο μυστικός καρπός είναι ένα ξεχασμένο παραδοσιακό κρητικό τραγούδι.

Για το single «Άστρα μη με μαλώνετε» υπάρχουν δύο εισηγητές. Ο αδελφός του Μανώλη από το περιβάλλον της Κρήτης και ο «Κουμπαρούλης», που είναι ο νέος του παραγωγός στο label Ακτή της Sony. Ενορχηστρώνει το τραγούδι με εξαιρετική φινέτσα, με τις ηλεκτρικές κιθάρες του Γιάννη Σπάθα και τα κρουστά του Βαγγέλη Καρίπη και το αποτέλεσμα να ακροπατά στην παράδοση αλλά και σε ένα «φρέσκο» μοντέρνο ήχο. Η Ελλάδα όλη μαγεύεται από την ερμηνεία του Λιδάκη. Θα συγκινηθούν και οι πέτρες. Η Sony τρίβει τα χέρια της.

Ο Λιδάκης γίνεται επίσημα ο απόστολος της Κρητικής σχολής στην Ελλάδα. Εκείνο τον καιρό, ο Στέλιος Καζαντζίδης ηχογραφεί το «Τραγουδώ» στο Studio Level του Αντώνη Πετρίδη, γιού του ιστορικού μαέστρου Νάκη Πετρίδη. Γράφουν μπουζούκια με τον Μανώλη Καραντίνη. Ο Καραντίνης, αυτόπτης μάρτυς, μου λέει. Ο Καζαντζίδης εκμυστηρευτικά με ρωτά. «Γνωρίζεις τον Λιδάκη;». Βέβαια του απαντά. «Θέλω να τον γνωρίσω. Θέλω να του φιλήσω τον λαιμό. Αν δεν το κάνω φοβάμαι πως τα μάτια μου όταν πεθάνω, δεν θα κλείνουν». Ο Μανώλης καλεί τον Μανώλη. Αλλά επειδή είναι γνωστές οι πλάκες και οι κασκαρίκες του Καραντίνη, ο Λιδάκης δεν τον πιστεύει. «Ρε πάρε ένα Ταξί κι έλα που σου λέω, στο Studio Level, Παρασκευοπούλου72Α, Θυμαράκια». Θα έρθει σε λίγο ο Μανώλης και θα εξελιχθούν στιγμές ανατριχίλας. Έχουν και οι δύο τους τρακ και συγκίνηση. Ο Στέλιος, «Πώς τα καταφέρνεις και ότι λες έχει χαρακτήρα;». Ο Μανώλης, «Εσύ μας τα έμαθες δάσκαλε». Με τα πολλά, η ηχογράφηση αναβάλλεται. Αποφασίζουν να πάνε στο Κερατσίνι για ψάρι. Βγαίνοντας, μια γυναίκα στο απέναντι μπαλκόνι θα φωνάξει. «Καλέ ο Καζαντζίδης!» Θα γίνει στο φτερό, λαϊκό προσκύνημα. Σταματάει ένα Ταξί και κλείνει τον δρόμο. Από το Στεγνοκαθαριστήριο βγαίνουν οι ιδιοκτήτες με δύο πελάτες. Από το χρωματοπωλείο πετιούνται κάτι μαστόρια. Περαστικοί τους περιτριγυρίζουν. Έρχεται κι ένα εκατό. «Έχει και τον διάδοχο», θα πει κάποιος. Ο Λιδάκης ντρέπεται. «Τι λένε;», θα πει. «Ξέρουν τι λένε!» θα απαντήσει ο Καζαντζίδης.

Την επόμενη χρονιά θα κυκλοφορήσει τον δίσκο «Ο ήλιος του Γενάρη». Έχει γοητεύσει και έχει γοητευτεί από την νεότερη γενιά των δημιουργών. Ορφέας Περίδης, Γιάννης Σπάθας, Αλκίνοος Ιωαννίδης, Θοδωρής Γκόνης, Πάνος Κατσιμίχας, Μιχάλης Τζουγανάκης. Νέο ρεπερτόριο. Τονίζεται το λυρικό προφίλ του Μανώλη. Στην δημιουργία των δίσκων είναι ενεργός και έχει άποψη.

Με τον Θοδωρή Γκόνη, τον ποιητή και στιχουργό, θα γίνουν φίλοι. Είναι και οι δύο από την επαρχία. Αγαπάνε το ποδόσφαιρο. Έχουν όνειρα για το τραγούδι. Έξω από το στούντιο θα κλωτσήσουν την ίδια μπάλα. Περπατάνε και ο Γκόνης του απαγγέλει. Ο Μανώλης του τραγουδά. Σε μια συνάντησή τους ο Μανώλης θα έρθει με την Μερσεντές του προέδρου στολισμένος στα πράσινα. «Πού πας» θα του πει ο Γκόνης «Δεν περνάς, εδώ είναι ΑΕΚ.!».

Στην επόμενη κίνηση θα κάνει βουτιά στο παρελθόν. Θα επιλέξουν με τον Θύμιο τα καλύτερα και τα πιο ακριβά τραγούδια από τα ζωντανά του προγράμματα από το 1995-1999. Επιτυχίες του. Επιτυχίες άλλων. Κλασικά ρεμπέτικα. Τραγούδια που έλεγε νέος στα λαϊκά μαγαζιά. Λαϊκά στα όρια παρεξηγήσεως. Με την ερμηνεία του τα κάνει μοναδικά και σπάνια. Ο διπλός δίσκος «Σαν παλιό κρασί», θα σπάσει τα ταμεία. Ο Νίκος Μαμαγκάκης, ο αβανγκαρτίστας, θα τον προσκαλέσει στο έργο «Μικρό Έπος για τον Ανδρέα Ροδινό», τον αξέχαστο Ρεθεμνιώτη λυράρη και συνθέτη. Και ο Σωκράτης Μάλαμας θα του κάνει χώρο στον δίσκο του, «Ο φύλακας κι ο βασιλιάς» στην Λύρα. Θα πει δύο τραγούδια σε στίχους Άλκη Αλκαίου.

Το 2002 είναι 20 χρόνια χωρίς τον Μάνο Λοΐζο. Ο «Μελωδία» θα κάνει έναν αφιερωματικό δίσκο. «Μάνος Λοΐζος 20 χρόνια μετά». Ο Μανώλης θα τραγουδήσει εξαιρετικά τον Λοΐζο, που μελοποίησε στίχους του Άκου Δασκαλόπουλου, που τους έγραψε για την Χριστίνα μου, όταν την είχα πικράνει.

Το «έντεχνο» μοιάζει να είναι το λυρικό του καταφύγιο. «Υλικό Ονείρων». Γιώργος Ανδρέου, Κώστας Λειβαδάς. Θα ηχογραφήσουν ξανά τα τραγούδια του Μάλαμα. Εδώ είναι ένα από τα πιο αγαπημένα τραγούδια του Λιδάκη, «Για να σε συναντήσω» του Κώστα Λειβαδά που αξιοποίησε την φράση του Τάσου Λειβαδίτη. «Γι’ αυτό έγινε ο κόσμος μάτια μου, για να σε συναντήσω». Πηγαίνοντας σε στούντιο με το αμάξι, σε μια πάροδο της Μεσογείων, ο Θύμιος με τον Κώστα, θα δουν τον στίχο, σύνθημα -γκράφιτι σε τοίχο. Τα υπόλοιπα έγιναν στο πεδίο της έμπνευσης του Λειβαδά. Ενορχηστρώνει ο Γιώργος Ανδρέου.

Θα με πάρει τηλέφωνο. Έχουμε χαθεί για κάνα χρόνο. Θέλει να τραγουδήσει ένα τραγούδι μου. Του το είχα δώσει ένα χρόνο πριν. Είχε εξαφανιστεί και δεν είχα νέα του. Εγώ ήμουν στο στούντιο τότε. Συμφωνούμε να πει «Τη μοίρα μου», αλλά να μπει πρώτα στον δικό μου δίσκο. «Ρηχά νερά».

Το 2004, ο Γιώργος Χατζιδάκις θα επιμεληθεί ένα συναυλιακό πρόγραμμα με έργα του Μάνου Χατζιδάκι με τίτλο «4 Θεατρικοί μύθοι».4 Κύκλοι τραγουδιών από θεατρικά έργα. «Παραμύθι δίχως όνομα», «Ματωμένος γάμος», «Ο Κύκλος με την κιμωλία», «Καπετάν Μιχάλης». Με το σύνολο «Μάνος Χατζιδάκις» και δύο τραγουδιστές. Αλκίνοος Ιωαννίδης, Μανώλης Λιδάκης. Υψηλής αισθητικής συναυλία με τον Νίκο Κυπουργό να διευθύνει. Ο Λιδάκης έχει τρακ και δεν το πολυπιστεύει, πού έχει βρεθεί. Έχει και χαρά και πειράζει τον Αλκίνοο λέγοντας τον, «Αλκίονο»! Θα παίξουν σε ιστορικούς χώρους και θα φθάσουν μέχρι τις Πρέσπες. Μετά από περιοδείες δύο ετών το πρόγραμμα θα ηχογραφηθεί για τον «Σείριο» και θα κυκλοφορήσει το 2006.

Παίζει τένις για να κρατιέται σε αθλητική φόρμα. Τον ζορίζει η Αθήνα. Με την πρώτη ευκαιρία κατεβαίνει στην Κρήτη. Αποφεύγει τα νυχτερινά κέντρα και αραιώνει τις εμφανίσεις του. Θα εμπιστευθεί την ενορχήστρωση του νέου του δίσκου στον φίλο του, βιρτουόζο μπουζουξή Παναγιώτη Στεργίου. «Αυστηρώς λαϊκόν». Οι μουσικοί, του έχουν βγάλει παρατσούκλι, «ο Εισαγγελέας»! Επειδή κρίνει και έχει άποψη για όλα. Του μιλάει ο Μάλαμας για τον νέο τραγουδοποιό Νίκο Ζουρνή. Ακούει και εκδηλώνει το ενδιαφέρον για το «Λάφυρο». Θα συμμετάσχει. Δίσκος «Χιλιόμετρα». Στίχοι Μιχάλη Γκανά. Μικρός Ήρως. Οκτώ φορές μας έστησε στο στούντιο να τον περιμένουμε. Μας αντάμειψε όμως με την ερμηνεία του.

Έρχεται η ώρα να τραγουδήσει την Κρήτη. Του το ζητάει η μνήμη. Του το ζητούν οι δρόμοι και τα σοκάκια. Του το ζητάει το αύριο. «Κόκκινο ακρογιάλι». Ενορχηστρώνει και υπογράφει την παραγωγή. Ξεκινάει τον δίσκο με το ορχηστρικό «Στον ρυθμό του Πεντοζάλη» του Μάνου Χατζιδάκι από τον Καπετάν Μιχάλη. Θα τραγουδήσει ριζίτικα, κλασικούς και νεότερους κρητικούς δημιουργούς. Θα πει και τα «Άσπρα πουλιά» του Γιάννη Ξυλούρη. Του Ψαρογιάννη. Θα τραγουδήσει με τον Μάριο Φραγκούλη στον δίσκο Mario & friends και εκτός από friends θα γίνουν φίλοι αγαπημένοι.

Θα εγκαταλείψει την δισκογραφική του. Αποσύρεται και ο «Κουμπαρούλης» του. Θέλει να κάνει ένα νέο δυναμικό come back στην δισκογραφία. Το 2012 θα κάνει δίσκο με τον Σταύρο Ξαρχάκο. «Β Ανάγνωση.» Θα τραγουδήσει σε δεύτερη εκτέλεση κλασικές επιτυχίες του Ξαρχάκου. Το comeback δεν έγινε. Τον βασανίζουν οι κρίσεις. Κάνει καταχρήσεις. Θα δηλώσει: «Είμαι ένας μάχιμος καταθλιπτικός».

Με τον στιχουργό Κώστα Φασουλά είναι φίλοι και συντοπίτες. Θα συνεργαστούν σε δύο δίσκους με μουσικές του Παντελή Θαλασσινού και του Χρυσόστομου Καραντωνίου. Ο Φασουλάς θα μου στείλει το συγκινητικό… «Με τον Μανώλη συνέβη αυτό ακριβώς που είπε ο Μάνος Χατζιδάκις για τους μεγάλους ερμηνευτές. Ότι δηλαδή η φωνή τους, δεν έχει τον εγωισμό να κρατήσει το τραγούδι μόνο για κείνους. Αντίθετα η ερμηνεία τους, και ο τρόπος τους, δίνουν χώρο και τόπο στους δημιουργούς».

Ο Μανώλης ήταν ερμηνευτής της σιωπής. Δεν εξήγησε τον έρωτα τραγουδώντας τον, τον άφησε να πονά όμορφα, τον «είδε» σαν παλιό φως, βυθισμένο και άσβηστο στα νερά μιας ακατάλυτης θαλασσινής μνήμης. Τελευταίο στιγμιότυπο, της μακρόχρονης συνομιλίας μας ήταν η λέξη ακριτόθυμος. Λίγες μόνο ώρες πριν φύγει από τη ζωή. «Ωραία λέξη Κώστα, συμφωνείς;» Έχει πολλές ερμηνείες του απάντησα, ποια να κρατήσουμε; «Αυτή, που δεν κρατάς μυστικό κι εγώ όπως ξέρεις με σκόρπισα και φανερά και μυστικά».

Ο Χρήστος Νικολόπουλος που ήταν αδελφικός του φίλος, μου λέει στο τηλέφωνο.

«Ο Μανώλης ήταν πραγματικά ένα ιδιαίτερο άτομο είχε προσωπικά χαρακτηριστικά. Ένας ντόμπρος χαρακτήρας. Οι επιλογές του ήταν ιδιαίτερες. Το γνώριζα πάρα πολλά χρόνια. Μετά τον δίσκο "Ξημέρωμα 1ης Ιανουαρίου 2000", εκεί πρωτοσμίξαμε δισκογραφικά, προέκυψε μια ιδέα να κάνουμε ένα δίσκο με τον Μανώλη Ρασούλη. Ο Λιδάκης είχε μια χαλαρή άποψη για τον χρόνο ενώ ο Ρασούλης είχε συνέπεια. Έγραψα μελωδίες και διαπιστώνω πως ο Ρασούλης σε κάποια στιχάκια τον υπονομεύει. Σαν να τον ειρωνευόταν. Ήταν "άσπονδοι φίλοι" που λένε. Ο Λιδάκης το αντιλήφθηκε και του απάντησε: «Αυτά να τα πεις εσύ. Εγώ δεν τα λέω». Χάλασε αυτό και τα έδωσα στον Λευτέρη Παπαδόπουλο. Άλλη καθυστέρηση εκεί. Του λέω με χιούμορ «Άστο ρε Μανώλη μια άλλη φορά, νέοι είμαστε». Συμμετείχε στο δίσκο που μελοποίησα στίχους του Τσιτσάνη. Του μελοποίησα τα Μαϊστράλια σε στίχους του Μπαγιαντέρα. Κάναμε πολλούς δίσκους... Το 2010 με δική του παρότρυνση κινητοποιήσαμε τον Πασχάλη Τερζή και κάναμε δύο μεγάλες συναυλίες μία στην Πάτρα και μία στην Θεσσαλονίκη. Ήρθε και η Μελίνα Ασλανίδου. Στην Πάτρα είχε πολύ μεγάλη επιτυχία αλλά στη Θεσσαλονίκη έπαιζε ο ΠΑΟΚ με τον Άρη και ότι βγάλαμε στην Πάτρα τα δώσαμε στην Θεσσαλονίκη... Είχαμε πολύ συχνή επαφή. Όποτε αμφέβαλε για κάτι, με καλούσε να πάρει την γνώμη μου. Κάναμε και συναυλίες. Σε μία στην Νέα Σμύρνη. Εκεί στο δεύτερο μέρος τον προσφωνώ «Και τώρα ο Μανώλης Λιδάκης» και μου λένε από τις κουίντες «ο Λιδάκης έφυγε!». Τον είχε πιάσει κρίση κι έφυγε. Τον έπιαναν φοβίες και εξαφανιζόταν. Σε αυτήν την ωραία ιδέα που τραγούδησε γυναικεία τραγούδια «Κυρίες τα σέβη μου», εκεί έχει 6-7 τραγούδια μου. Νομίζω ό,τι είχε πει η Χαρούλα, που την αγαπούσε.. Δεν του άρεσαν οι μίξεις. Δεν ήταν ευχαριστημένος. «Θα τα ξανακάνω» μου έλεγε. Έφυγε, πήγε στην Κρήτη. Με έπαιρνε να μου πει τα σχέδια του. Μες την νύχτα ανταλλάσαμε μηνύματα. Τα έχω όλα φυλαγμένα εις ανάμνησην...

Πληγώθηκε βαθύτατα όταν πέθανε ο σκύλος του, ο Σαμ. «Δεν έχει κανένα νόημα η ζωή μου χωρίς τον Σαμ». Δεν ήξερα τι να πω, γιατί ο σκύλος του, ήταν ο σύντροφός του. Είχαν τρομερό δέσιμο.

Δεν άφησε τον εαυτό του να ολοκληρώσει τον κύκλο του ούτε στην ζωή ούτε στην τέχνη του. Θα μπορούσε να ήταν πολύ ψηλά. Τον κράτησαν οι φοβίες και η ανασφάλεια του. Όταν έμαθα ότι πέθανε οδηγούσα. Δεν μπορούσα να το πιστέψω. Χτυπούσα το κεφάλι μου στο τιμόνι... Τσάμπα έφυγε. Δεν έκανε εξετάσεις να δει το πρόβλημα με την καρδιά.»

Ο Μανώλης ξεκίνησε να ηχογραφεί ένα δίσκο που έμελλε να μείνει ημιτελής. Μουσικές του Παναγιώτη Στεργίου και οι στίχοι του Δημήτρη Τσάφα. Προστέθηκε στην παρέα με ένα στίχο του και ο Σπύρος Κόλλιας, που είναι σαν να αφηγείται ο Μανώλης την ζωή του του. Ζήτησε να κάνουν ένα διάλειμμα να δει τι συμβαίνει με τα μυοσκελετικά και το πόδι του. Επέστρεψε στο Ηράκλειο. Μετά την επέμβαση στο γόνατο έπαθε μόλυνση. Ύστερα ξαφνικά η καρδιά του φτερούγισε. Ένα τρυφερό παράπονο έφυγε για τους ουρανούς.

* Ιδιαίτερες ευχαριστίες στα αδέρφια του Μανώλη, Χαρά και Γιάννη για τις φωτογραφίες και τις συγκινητικές αφηγήσεις.