Πολεμά με ανεμόμυλους: Ο Δον Κιχώτης και το οροπέδιο Λασιθίου

Ο Μιγκέλ ντε Μιγκέλ ντε Θερβάντες έκανε τους ανεμόμυλους παγκόσμιο σύμβολο με το μυθιστόρημα Δον Κιχώτης (~ 1610).

Στο 8ο κεφάλαιο, ο Δον Κιχώτης βλέπει μπροστά του δεκάδες ανεμόμυλους, αλλά η φαντασία του τούς μεταπλάθει σε γίγαντες. Παρά τις προειδοποιήσεις του πιστού του συντρόφου, Σάντσο Πάντσα, ορμά να τους πολεμήσει. Ο άνεμος γυρίζει τα φτερά, η λόγχη του σπάει και ο ίδιος εκσφενδονίζεται στο έδαφος. Αντί να παραδεχθεί το λάθος του, ισχυρίζεται ότι ένας κακόβουλος μάγος μεταμόρφωσε τους γίγαντες σε ανεμόμυλους για να του στερήσει τη νίκη.

Από αυτό το επεισόδιο γεννήθηκε η γνωστή έκφραση: «Πολεμάει ανεμόμυλους» ή «κυνηγάει ανεμόμυλους», που σημαίνει ότι κάποιος αγωνίζεται εναντίον ανύπαρκτων ή φανταστικών εχθρών, ή αφιερώνει τις δυνάμεις του σε έναν στόχο που βασίζεται σε λανθασμένη αντίληψη της πραγματικότητας.

Όμως το νόημα του Θερβάντες είναι πιο βαθύ. Ο Δον Κιχώτης δεν είναι ένας γελοίος άνθρωπος. Είναι ένας ιδεαλιστής που αρνείται να δεχτεί έναν πεζό κόσμο χωρίς δικαιοσύνη, γενναιοδωρία και ηρωισμό. Γι' αυτό το έργο διαβάζεται ταυτόχρονα ως σάτιρα της ψευδαίσθησης αλλά και ως ύμνος στη δύναμη του ονείρου και της ανθρώπινης επιμονής.

Οι πραγματικοί ανεμόμυλοι που ενέπνευσαν αυτή τη σκηνή σώζονται ακόμη στην περιοχή της Λα Μάντσα στην Ισπανία και αποτελούν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τοπία που συνδέονται με τον Δον Κιχώτη.

Οροπέδιο Λασιθίου: Ένα από τα μεγαλύτερα «αιολικά πάρκα» του κόσμου

Οι ανεμόμυλοι του Οροπεδίου Λασιθίου αποτελούν ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα παραδοσιακής αξιοποίησης της αιολικής ενέργειας στην Ευρώπη.

Το «δάσος» των ανεμόμυλων

Από τα τέλη του 19ου αιώνα έως και τη δεκαετία του 1960, το Οροπέδιο είχε περίπου 10.000–12.000 ανεμόμυλους. Όταν φυσούσε, χιλιάδες λευκά πανιά περιστρέφονταν ταυτόχρονα, δημιουργώντας ένα μοναδικό θέαμα που έγινε ένα από τα σύμβολα της Κρήτης. Οι περισσότεροι ανεμόμυλοι είχαν ξύλινο σκελετό, πολλά λευκά υφασμάτινα πανιά, μηχανισμό που μετέτρεπε την περιστροφή σε παλινδρομική κίνηση μιας αντλίας, ανεβάζοντας το νερό. Χωρίς αυτούς, η εντατική καλλιέργεια του εύφορου οροπεδίου θα ήταν πολύ δύσκολη.

Γιατί ήταν τόσο πολλοί; Το Οροπέδιο Λασιθίου βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 850 μέτρων και δέχεται συχνά ισχυρούς ανέμους. Οι κάτοικοι εκμεταλλεύτηκαν ιδανικά αυτές τις συνθήκες για να ποτίζουν τις καλλιέργειές τους χωρίς καύσιμα ή ηλεκτρισμό. Ήταν ένα εξαιρετικό παράδειγμα ανανεώσιμης ενέργειας πολύ πριν καθιερωθεί ο όρος.

Γιατί εξαφανίστηκαν; Από τη δεκαετία του 1960 και μετά, οι ηλεκτρικές και πετρελαιοκίνητες αντλίες αντικατέστησαν τους ανεμόμυλους επειδή λειτουργούσαν ανεξάρτητα από τον άνεμο, απαιτούσαν λιγότερη συντήρηση, μπορούσαν να αντλήσουν μεγαλύτερες ποσότητες νερού. Έτσι, οι περισσότεροι εγκαταλείφθηκαν και σταδιακά καταστράφηκαν.

Σήμερα οι χιλιάδες ανεμόμυλοι δεν υπάρχουν πλέον, όμως διασώζονται μερικοί αποκατεστημένοι ως μνημεία. Το συγκρότημα των πετρόκτιστων ανεμόμυλων στο Σελί Αμπέλου αποτελεί χαρακτηριστικό τοπόσημο της περιοχής ενώ γίνονται κατά καιρούς προσπάθειες ανάδειξης και αποκατάστασης της ιστορικής τους αξίας.

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι πολλοί ιστορικοί χαρακτηρίζουν το Οροπέδιο Λασιθίου ως το μεγαλύτερο παραδοσιακό «αιολικό πάρκο» του κόσμου, όχι επειδή παρήγαγε ηλεκτρική ενέργεια, αλλά επειδή αξιοποιούσε τη δύναμη του ανέμου σε τεράστια κλίμακα για την άντληση νερού για τη γεωργία. Αυτή η εικόνα με τις λευκές φτερωτές έχει μείνει χαραγμένη στις παλιές φωτογραφίες και στις αναμνήσεις των κατοίκων.

Σήμερα υπάρχει οργανωμένη προσπάθεια να επανέλθουν, όχι όμως ως ένα πλήρες δίκτυο χιλιάδων μύλων όπως παλιά, αλλά ως λειτουργικό και πολιτιστικό σύνολο. Αν το σχέδιο ολοκληρωθεί όπως έχει ανακοινωθεί, οι επισκέπτες θα μπορούν ξανά να δουν δεκάδες ανεμόμυλους να γυρίζουν και να αντλούν νερό, αναβιώνοντας σε μικρή κλίμακα την εικόνα που έκανε το Οροπέδιο Λασιθίου διάσημο σε όλο τον κόσμο.