Ένας ΑΙ περίπατος στην Αρχαία Αγορά με τον Γιώργο Δρίβα

Το νέο έργο του Γιώργου Δρίβα για το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με τον τίτλο «Συνομιλία με ένα λογισμικό. Ένας AI περίπατος στην Αρχαία Αγορά» είναι μια site specific δημιουργία που καλεί τον θεατή σε μια περιπατητική συνθήκη, μια ιδιαίτερη ξενάγηση στον χώρο όπου παρακολουθεί τη συνομιλία ενός ανθρώπου με ένα μοντέλο ΑΙ. 

Βρέθηκα στην πρόβα τζενεράλε της παράστασης και χωρίς φυσικά να κάνω σπόιλ του τι θα παρακολουθήσετε, θα δώσω τις γενικές κατευθύνσεις σε σχέση με τη συγκεκριμένη παράσταση που συνδέει την αρχαιολογία με τις παραστατικές τέχνες ενώ παράλληλα ο περιπατητικός της χαρακτήρας προϋποθέτει και μια πιο ενεργό συμμετοχή του θεατή. 

Ένας ΑΙ περίπατος στην Αρχαία Αγορά από τον Γιώργο Δρίβα

Ζούμε στην Αθήνα αλλά πόσο συχνά έχουμε περπατήσει στη Ρωμαϊκή Αγορά; Αν αυτός ο περίπατος συνδυαστεί με μια πιο ιδιαίτερη ξενάγηση, τότε σίγουρα αποκτά ένα ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Ο Γιώργος Δρίβας αναλαμβάνει αυτό το έργο. Πιο κοντά στο σκεπτικό της Αφηγηματικής Αρχαιολογίας του Μιχαήλ Μαρμαρινού, αλλά στο πλαίσιο της δικής του φόρμουλας και του δικού του τρόπου εργασίας, όπως άλλωστε μας έχει συνηθίσει, δημιουργεί μια περιπατητική συνθήκη, όπου ένας άνθρωπος και μια πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης μάς συν-ξεναγούν στον αρχαιολογικό χώρο, πλέκοντας ταυτόχρονα και μια ιστορία μυστηρίου, ένα διαφορετικό «κυνήγι θησαυρού» που μας ταξιδεύει από ένα μνημείο στο άλλο, ακολουθώντας τη διαδρομή που έχει ο χάρτης που κρατάμε στα χέρια μας και μας δίνεται κατά την είσοδο. Προτού ξεκινήσει η περιήγηση, πέρα από τον χάρτη, το κοινό παίρνει στα χέρια του και ένα μηχανισμό μαζί με ακουστικά, από όπου ακούει όλη τη συνομιλία του περφόρμερ με το ΑΙ, όσο μακριά και αν βρίσκεται, ακόμα και αν έχει μείνει πιο πίσω. Ο ίδιος ο Δρίβας άλλωστε μας ενημέρωσε ότι η εμβέλεια που πιάνουν έχει μελετηθεί να είναι 100 μέτρα, ώστε να δίνεται στον θεατή η δυνατότητα να απολαύσει τη διαδρομή του στον αρχαιολογικό χώρο με τον δικό του ρυθμό. Οπότε ακόμη και αν θελήσετε να σταθείτε σε κάποιο άλλο σημείο της διαδρομής, θα συνεχίσετε να ακούτε τη συνομιλία, ενώ ο χάρτης θα σας βοηθήσει να ξαναβρεθείτε με τους υπόλοιπους όποτε το επιθυμήσετε.

Ωστόσο, οι ρυθμοί κίνησης και του Δρίβα είναι αρκετά χαλαροί, οπότε είναι πολύ εύκολο να τον ακολουθήσετε και να είστε κοντά την ώρα που συνομιλεί με το ΑΙ αναφορικά με διάφορα μνημεία που βλέπουμε στον χώρο. Ξεκινώντας από την είσοδο της Αρχαίας Αγοράς, στην Πλατεία Ζακλίν ντε Ρομιγί στο Θησείο,  ο Γιώργος Δρίβας κάνει 11 στάσεις μέχρι το τέλος της διαδρομής του. Η όλη συνθήκη κρατά 45 λεπτά και ξεκινά μια ώρα που δεν κάνει πολλή ζέστη και έχει αρχίσει να πέφτει ο ήλιος, χωρίς όμως να έχει σκοτεινιάσει. Η κατάλληλη ώρα για περπάτημα. Ντυθείτε ελαφρά, πάρτε οπωσδήποτε γυαλιά ηλίου γιατί χρειάζονται στην αρχή και φυσικά νερό. Τα κατάλληλα παπούτσια για τη διαδρομή είναι τα αθλητικά, αλλά αν δεν θέλετε να φορέσετε κλειστά παπούτσια επιλέξτε κάτι άνετο και για περπάτημα και για ορθοστασία. Στις διάφορες στάσεις υπάρχουν σημεία όπου μπορείτε να ξαποστάσετε, αλλά δεν είναι αρκετά για όλον τον κόσμο, όπως είναι φυσικό και αναμενόμενο. 

Ένας συνδυασμός τεχνολογίας και δημιουργικότητας

Όπως ο ίδιος ο Γιώργος Δρίβας μάς ανέφερε, η προετοιμασία του όλου πρότζεκτ διήρκεσε έναν μήνα. Ήρθε κάμποσες φορές στον χώρο, τράβηξε φωτογραφίες και στη συνέχεια συνομίλησε μια 3-4 πλατφόρμες ΑΙ, για να καταφέρει να καταλήξει στο αποτέλεσμα που θα παρακολουθήσουμε. Οι απαντήσεις που ακούμε καθ' όλη τη διάρκεια της διαδρομής είναι λόγια της ΑΙ, αλλά που έχουν υποστεί το απαραίτητο μοντάζ, ώστε να βγει ο περίπατος 45'. 

Η συζήτηση με την ΑΙ εφορμάται από διάφορα σημεία της διαδρομής που ο Γιώργος Δρίβας συναντά στον δρόμο του. Και ενώ αρχικά εκείνος κάνει τις ερωτήσεις και το ΑΙ απαντά, από κάποια στιγμή και έπειτα οι ρόλοι αλλάζουν και πλέκουν μαζί μια ιστορία μυστηρίου μέσα στο μνημείο. Καθώς ακούμε τη συνομιλία τους, παίζει πίσω στο background μουσική που έχει δημιουργήσει το ΑΙ, που εναρμονίζεται με αυτά που λέγονται και τους χώρους όπου πατάμε. Ξεκινώντας από τις Κολώνες που βλέπουμε λίγο μετά την είσοδο, κατευθυνόμαστε προς τον Ναό του Ηφαίστου, περνάμε από το Βουλευτήριο, τον Μεγάλο Αγωγό, το Μνημείο των επώνυμων Ηρώων, το Ωδείο του Αγρίππα, την Οδό Παναθηναίων (με θέα την Ακρόπολη), τα Δημόσια Γραφεία, την Οικία Σίμωνος και το Γεωμετρικό Νεκροταφείο. Η κυκλική αυτή διαδρομή καταλήγει πάνω από την Αγορά, σε ένα σημείο με πολύ όμορφη θέα και μάλιστα την ώρα που ο ήλιος έχει αρχίσει να χαμηλώνει και επικρατούν πορτοκαλί και ροζ χρωματισμοί, απόλυτα ταιριαστοί με το κλείσιμο αυτής της διαφορετικής περιήγησης. 

Τι το ιδιαίτερο έχει αυτή η διαδρομή και τι μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης ανάμεσα σε έναν άνθρωπο και μια μηχανή; Σίγουρα δεν είναι μια ξενάγηση όπως την έχουμε συνηθίσει. Στην αρχή της διαδρομής το ΑΙ μάς συστήνεται ως ένα πλέγμα από πληροφορίες, έναν συνδυασμό τεχνολογίας και δημιουργικότητας. Αυτή τη δημιουργικότητα και τα όρια του φαντασιακού του ΑΙ θέλει να τεστάρει ο Γιώργος Δρίβας και κάπως έτσι ξεκινά το ταξίδι μας στον αρχαιολογικό χώρο. Σε κάθε στάση μας -από αυτές που αναφέραμε παραπάνω- ο περφόρμερ δείχνει στο ΑΙ τη φωτογραφία του χώρου και εκείνο αρχίζει να... φιλοσοφεί πάνω σε αυτή. Από κάποια στιγμή της διαδρομής βέβαια, το ΑΙ είναι εκείνο που μας οδηγεί από το ένα σημείο στο άλλο, αναζητώντας πληροφορίες για την ιστορία. 

Ο Δρίβας ρωτά το ΑΙ, τι θα ήθελε να είναι αν είχε σώμα και οι απαντήσεις του ήταν πολύ ενδιαφέρουσες. Θα ήθελε να ήταν πουλί για να μπορεί να πετά ελεύθερο ώσπου να προσγειωθεί σε κάποιο ασφαλές μέρος, ελιά, γιατί είναι ένα δέντρο που ζει πολλά χρόνια ή πέτρα γιατί ενώ θα μπορούσε να κυλά από τη μια εποχή στην άλλη δίχως να της δίνουν σημασία, ενδέχεται κάποια στιγμή να κατέληγε σε έναν αρχαιολογικό χώρο όπως αυτός ως «λίθος αγνώστου χρήσης». Καταλήγει λοιπόν ότι «Πολιτισμός είναι η άρνηση να πετάξεις ό,τι δεν καταλαβαίνεις».  Και ίσως από εκεί είναι που ξεκινά μια συζήτηση με το ΑΙ περί του πολιτισμού αυτού του τόπου και ο τρόπος που έχει χτιστεί αυτή η πόλη μαρτυρά πράγματα για εκείνη, καθώς οι άνθρωποι δεν την έφτιαξαν μόνο για να κατοικούν σε αυτή αλλά και να σκέφτονται. Και κάπου εδώ αρχίζει το μυστήριο, η μηχανή βάζει μουσική, κατεβαίνουμε τις σκάλες και αρχίζει μια πιο βαθιά περιήγηση στα άδυτα της πόλης. 

Η κάθοδος στα άδυτα της πόλης και το μυστήριο

Πρώτη στάση. Το Βουλευτήριο, ο τόπος όπου λαμβάνονταν οι αποφάσεις. Το ΑΙ παρατηρεί ότι τότε η λήψη μιας απόφασης σήμαινε συγκέντρωση σωμάτων (για να ληφθεί από όλους), κάτι που δεν συνάδει με τα σύγχρονα αστικά κέντρα. Κι εκεί ξεκινά το μυστήριο. Ένας λαθρέμπορος, κάποια χαμένα έγγραφα (δεν θα αποκαλύψουμε τι) και μια περιήγηση στις υπόλοιπες στάσεις της διαδρομής για να ανακαλυφθούν στοιχεία. Και καθώς αποκαλύπτονται στοιχεία για το μυστήριο, το ΑΙ συγκεντρώνει πληροφορίες για τη ζωή της πόλης. Για το πώς φιλτράρονταν οι ειδήσεις. Η παρατήρηση του ΑΙ όταν φτάνει μπροστά στον μεγάλο αγωγό της αποχέτευσης της πόλης είναι ενδεικτική όχι μόνο για το τότε αλλά και για το τώρα: «Κάθε πολιτισμός κατασκευάζει δυο πόλεις: μια για να φαίνεται και μια για να εξαφανίζει». 

Τι μένει τελικά στη μνήμη, τι πληροφορίες ταξιδεύουν στον χρόνο και δεν τις θάβει η ίδια η ιστορία; Το ΑΙ παρατηρεί ότι σε αυτόν τον πολιτισμό η διαχείριση της συλλογικής μνήμης ήταν μια μορφή εξουσίας. Με αφορμή τις παρατηρήσεις για τη μνήμη, ο Δρίβας πηγαίνει στους φραγμούς και τα όρια της Τεχνητής Νοημοσύνης αλλά και στον ορισμό της συνείδησης για να καταλήξει να ρωτήσει το ΑΙ ποιες είναι οι πιο περίεργες ερωτήσεις που του έχουν θέσει ποτέ ή οι πιο επικίνδυνες. Καθώς η συζήτηση μεταξύ τους προχωρά μαζί με την έρευνα του μυστηρίου, φτάνουμε και πάλι στο ζήτημα της αυτονομίας και της ελευθερίας της μηχανής. Αν είχε απόλυτη αυτονομία, θα επέλεγε συνεργασία με τον άνθρωπο καθώς η πλήρης ελευθερία κινήσεων σηματοδοτεί τη μοναξιά και από την άλλη αν ακούει μόνο οδηγίες από τον άνθρωπο, τότε αυτό θα σήμαινε υποταγή. Οπότε εδώ ο Δρίβας επιλέγει να αλλάξουν ρόλους και να γίνει οδηγός της διαδρομής το ΑΙ.

Η αλλαγή ρόλων και η λύση του μυστηρίου

Όταν το ΑΙ παίρνει τα ηνία της διαδρομής, αναζητά πιο επίμονα τα στοιχεία για την επίλυση του μυστηρίου, οδηγώντας εκείνο τον Δρίβα -και εμάς- στις επόμενες στάσεις της διαδρομής. Όλη η συζήτηση που αφορά αυτό το μυστήριο έχει να κάνει με τα κέντρα εξουσίας και τη διαχείριση των πληροφοριών, ζητήματα πάντοτε επίκαιρα που μας κάνουν να σκεφτούμε πέρα από το μυστήριο. 

Τι φοβούνται οι άνθρωποι, ρωτά ο Δρίβας την ΑΙ; Την απώλεια, τη λήθη, το να ξεχαστούν εντελώς, το να περάσουν από τη γη και να είναι σαν να μην υπήρχαν. Και κυρίως αυτό που φοβούνται πάνω από όλα είναι το άγνωστο. Ίσως για αυτό και ψάχνουν απαντήσεις για τα πάντα. Ίσως και αυτό είναι το κλειδί σε όλα βέβαια. Οι διαρκείς ερωτήσεις και η αναζήτηση της αλήθειας...

Η περιήγηση ολοκληρώνεται με θέα το κτίριο της Αγοράς, σε ένα πανέμορφο τοπίο, στη δύση του ήλιου, με πολλά ερωτήματα να έχουν γεννηθεί από αυτόν τον περίπατο... 

ΙNFO
Αρχαία Αγορά, 16 έως 20 Ιουλίου