Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997): Το έργο, η σκέψη και τα αποφθέγματά του

Κορνήλιος Καστοριάδης, ελληνογάλλος φιλόσοφος, κοινωνιολόγος, κοινωνικός κριτικός, οικονομολόγος, ψυχαναλυτής, συγγραφέας του βιβλίου «Η Φαντασιακή Θέσμιση της Κοινωνίας» και συνιδρυτής της συλλογικότητας «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα». 

Τα γραπτά του Κορνήλιου Καστοριάδη για την αυτονομία και τους κοινωνικούς θεσμούς έχουν ασκήσει επιρροή τόσο στους ακαδημαϊκούς όσο και στους ακτιβιστικούς κύκλους. 

Μερικά από τα έργα του Κορνήλιου Καστοριάδη

• Το Επαναστατικό Πρόβλημα Σήμερα
• Η Πείρα του Εργατικού Κινήματος
• Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας
• Από την Οικολογία στην Αυτονομία
• Τα Σταυροδρόμια του Λαβύρινθου
• Η Άνοδος της Ασημαντότητας
• Ο Θρυμματισμένος Κόσμος
• Χώροι του Ανθρώπου
• Ανθρωπολογία, Πολιτική, Φιλοσοφία
• Η «Ορθολογικότητα» του Καπιταλισμού
• Τα κινήματα της δεκαετίας του ’60. «Αντί «373 (1988), 34-37
• Η ελληνική ιδιαιτερότητα - Τόμος Α΄ - Από τον Όμηρο στον Ηράκλειτο / Σεμινάρια 1982-1983
• Η ελληνική ιδιαιτερότητα - Τόμος Β΄ - Η πόλις και οι νόμοι / Σεμινάρια 1983-1984
• Η ελληνική ιδιαιτερότητα - Τόμος Γ΄ - Θουκυδίδης, η ισχύς και το δίκαιο / Σεμινάρια 1984-1985
• Η κοινωνία ενάντια στη γραφειοκρατία – 3 συνεντεύξεις, 2021

Γνωμικά, ρητά, αποφθέγματα, θέσεις του Κορνήλιου  Καστοριάδη

«Ο άνθρωπος είναι το ζώο, που με την τρέλα του ανακάλυψε τη λογική.»

«Κανένας ομηρικός ήρωας, κανένας Έλληνας δεν θεωρεί εαυτόν ανάξιο απέναντι στους θεούς. Είναι λιγότερο δυνατός. Οι θεοί μπορεί να είναι πιο δυνατοί, αλλά δεν βρίσκονται σε άλλο επίπεδο αξίας. Η οπτική αυτή έχει απελευθερωτικά αποτελέσματα για τη δράση και τη συνείδηση των ανθρώπων.»

«Η σύγχρονη κοινωνία είναι θεμελιωδώς άφρων»

«Για να δώσω νόημα σημαίνει ότι χρησιμοποιώ σε τεράστιο βαθμό τον Λόγο.»

«Διανοούμενους θεωρώ όλους εκείνους που, επιχειρούν να υπερβούν τη σφαίρα της ειδίκευσής τους και ενδιαφέρονται ενεργά για όσα συμβαίνουν στην κοινωνία.»

«Ήδη από τον Αριστοτέλη ξέρουμε ότι η φιλοσοφία είναι το “θαυμάζειν”. Θαυμάζω θα πει απορώ, μένω έκθαμβος,  έκπληκτος, βλέπω κάτι με θαυμασμό και έκπληξη, καταπλήσσομαι, κοιτάζω κάτι με θαυμασμό και σεβασμό, τιμώ, λατρεύω.»

«Το γιατί το γρασίδι είναι πράσινο είναι ήδη μια τεράστια ερώτηση. Αλλά πολύ μεγαλύτερες είναι οι ερωτήσεις: γιατί βλέπω το γρασίδι; Πώς υπάρχει το γρασίδι; Γιατί υπάρχει εν γένει κάτι; Γιατί υπάρχω εγώ; Γιατί βλέπω τα πράγματα όπως τα βλέπω; Τι εννοώ όταν λέω “τούτο” και “εκείνο”;»

«Η φιλοσοφία, όσο υπάρχουν άνθρωποι που σκέπτονται, είτε την ονομάσουμε φιλοσοφία, είτε σκέψη, είτε οντολογία, θα εξακολουθεί να υπάρχει ως ερώτηση για το τι σημαίνουν όλα αυτά μέσα στα οποία ζούμε.»

«Τι σημαίνει ότι σκεφτόμαστε; Τι σημαίνουν οι λέξεις που χρησιμοποιούμε; Τι πρέπει να κάνουμε; Γιατί λέμε ότι ένα πράγμα είναι ωραίο και ένα άλλο άσχημο; Αυτές είναι οι γνωστές ερωτήσεις, οι οποίες είναι αιώνιες και, ως αληθινές ερωτήσεις, ποτέ δεν επιδέχονται τελειωτική απάντηση.»

«Τι μας δείχνει, η ιστορία της φιλοσοφίας; Ότι κάθε καινούργιος φιλόσοφος θέτει τις ερωτήσεις με δικό του τρόπο, αλλάζει το πρόβλημα — το οποίο ταυτόχρονα είναι το ίδιο αλλά και διαφορετικό — και δίνει καινούργιες απαντήσεις. Καμία από αυτές τις απαντήσεις δεν μπορώ να αγνοήσω και για καμία δεν μπορώ να πω ότι είναι τελειωτική.»

«Στη φυσική, μπορώ να πω ότι στα σημεία όπου ισχύει η κλασική θεωρία του Νεύτωνα εξακολουθώ να εφαρμόζω τη νευτώνεια φυσική, ενώ όταν περνώ σε ζητήματα κοσμολογίας ή άλλα ειδικά θέματα, περνώ στη γενική θεωρία της σχετικότητας. Εκεί τα πράγματα είναι καθαρά. Στη φιλοσοφία δεν είναι έτσι.»

«Είμαστε μέσα σε αυτό που ονόμασα “ο λαβύρινθος”. Δεν υπάρχουν προδιαγεγραμμένοι δρόμοι.»

«Το να δώσω νόημα σημαίνει ότι χρησιμοποιώ σε τεράστιο βαθμό τον Λόγο. Και η κριτική του λόγου γίνεται χρησιμοποιώντας τον ίδιο τον λόγο. Αυτό, άλλωστε, έκανε και ο μέγας Εμμανουήλ Καντ στην “Κριτική του Καθαρού Λόγου”.»

«Αν σκεφτούμε την ιστορία ως δημιουργία, τότε πλησιάζουμε πολύ κοντά στο έργο τέχνης.»