Έρως Χρυσοφτέρουγος

Έρως – Έρως. Μικρό γυμνό αγόρι, μικρός θεός με τόξο και χρυσά φτερά. Τα ερωτικά βέλη του έπλητταν θεούς και θνητούς. Ακόμα και ο πρώτος των πρώτων θεός, ο μέγιστος Ζευς, είχε δεχθεί αμέτρητες φορές τα χρυσά ερωτικά βέλη του μικρού θεού Έρωτα.

Ο Παυσανίας αναφέρει ότι στις Θεσπιές Βοιωτίας υπήρχε ναός του Έρωτα. Οι Θεσπιές είναι μοναδική περίπτωση πλήρους και αυτόνομης λατρείας του Έρωτα στην αρχαία Ελλάδα. Στις Θεσπιές λατρεύονταν επίσης ο Διόνυσος, ο Ερμής, η Δήμητρα, ο Δίας..Ξεχωριστή όμως θέση είχε στη θρησκευτική ζωή των Θεσπιέων είχε η λατρεία του Έρωτος. Αγάλματα του θεού είχαν φιλοτεχνηθεί από τον Πραξιτέλη και τον Λύσιππο. Ο Παυσανίας αναφέρει επίσης μαρμάρινα αγάλματα της Αφροδίτης και της Φρύνης, έργα του Πραξιτέλη που κοσμούσαν τον ιερό χώρο. Η πανέμορφη Φρύνη φίλη και μοντέλο του Πραξιτέλη καταγόταν από τις Θεσπιές.

-Ησίοδος, «Θεογονία» 120 κ.ε. Ήδ’ Έρος, ός κάλλιστος εν αθανάτοισι θεοίσι, λυσιμελής, πάντων δε θεών πάντων τ’ ανθρώπων δάμναται εν στήθεσσι νόον και επίφρονα βουλήν.

Ελεύθερη απόδοση: Ο Έρως έγινε μετά που είναι ο πιο ωραίος απ` όλους τους Ολύμπιους θεούς, τους αθανάτους. Ο Έρωτας σαν έρχεται όλους μας κυριεύει θνητούς μα και αθάνατους μας παραλύει όλους και κυβερνά στα στήθη μας την άμοιρη καρδιά μας. Τη φρόνιμη μας θέληση ο Έρως κυριεύει.

• Σοφοκλής, « Αντιγόνη». Έρως ανίκατε μάχαν, έρως, ός εν κτήμασι πίπτεις, ός εν μαλακαίς παρειαίς νεάνιδος εννυχεύεις.
• Ευριπίδης. Έρως εν τοις αμηχάνοις ευπορώτατος. Ο έρως δεν έχει αμηχανίες.
• Πλάτων: Τυφλούται ο φιλών ( ο ερωτευμένος) περί το φιλούμενον.
• Ξενοφών: Πολύ κρείττων εστίν ο της ψυχής ή ο του σώματος έρως.
• Βιργίλιος: Omnia vincit amor. Ο ακατανίκητος Έρως.
• Πάμπλο Πικάσο: Η τέχνη είναι ερωτική.
• Παντελής Πρεβελάκης: Έρωτα εσύ, με περισσή /όταν λαβώνεις δύναμη /μηδ' όνομα καλό από σε /μηδ' αρετή μπορεί να βγει.

Ο Έρωτας εμφανίζεται σε κοινή λατρεία με τη μητέρα του Αφροδίτη σε Αθήνα, Κόρινθο, Δήλο..Του έχουν αφιερωθεί βωμοί, γλυπτά, ανάγλυφα, ζωγραφικές, ψηφιδωτά, αγγεία, ποιήματα, ύμνοι... Στους φιλοσοφικούς πλατωνικούς διαλόγους ο Έρωτας τιμάται ως κοσμική δύναμη, όχι ως «θεός με ναό».

Κατά τη Ρωμανική εποχή ο ελληνικός θεός Έρως ταυτίζεται με τον Cupid (ή Amor). Δεν υπήρξαν ανεξάρτητοι ναοί του Cupid, αλλά λατρευόταν μέσα σε ιερά της Venus (Αφροδίτης). Στην αρχαία Αίγυπτο και γενικά στην αρχαία Ανατολή υπάρχουν θεότητες σεξουαλικότητας και γονιμότητας (π.χ. Αστάρτη, Ίσιδα) αλλά όχι θεός του έρωτα ως ψυχική δύναμη, όπως ο ελληνικός Έρωτας. Στην περίοδο του Χριστιανισμού δεν υπάρχει καμία λατρεία ή ναός του έρωτα. Ο έρωτας υποβιβάζεται ως πάθος (σαρκικός έρως) ή μετασχηματίζεται σε αγάπη σε θεολογική έννοια. Ο ναός αφιερώνεται μόνο στον Θεό, όχι σε αφηρημένες δυνάμεις.

Στη Μεσαιωνική και Νεότερη Ευρώπη ο Έρωτας επιβιώνει μόνο ως αλληγορία (ποίημα, ζωγραφική). Δεν υπάρχει ούτε ένας ναός ή ιερό αφιερωμένο στον έρωτα.

Ο έρωτας επιβιώνει πλέον ως σύμβολο, όχι ως αντικείμενο λατρείας.

Πώς μια μικρή βοιωτική πόλη τόλμησε να κάνει αυτό που ολόκληρος ο ελληνικός κόσμος απέφευγε, και τι μας λέει αυτό για τον ελληνικό έρωτα. Γιατί μόνο οι Θεσπιείς τόλμησαν να έχουν ναό του Έρωτα; Οι Θεσπιές δεν ήταν πολιτικό κέντρο όπως η Αθήνα ούτε ιεραρχικό κράτος όπως η Σπάρτη. Αυτό τους έδινε θρησκευτική ελευθερία. Οι μεγάλες πόλεις φοβούνται τις δυνάμεις που δεν ελέγχονται ενώ οι μικρές μπορούν να τις τιμήσουν. Οι Θεσπιείς δεν τιμούν τον έρωτα ως συναίσθημα, αλλά ως αρχή και ανάγκη του κόσμου.

• Ο Έρωτας είναι απρόβλεπτος, άναρχος, ανατρεπτικός, αντι-θεσμικός, ανίκητος στις ερωτικές μάχες. Οι ισχυρές πόλεις τον ενσωματώνουν· οι Θεσπιείς τον αφήνουν ελεύθερο.
• Ο Έρωτας των Θεσπιών και ο πλατωνικός Έρωτας.
• Ο Έρωτας των Θεσπιών είναι Θεός αυτόνομος, πρωταρχικός, προ-λογικός, προηγείται του νόμου και συνιστά ανίκητη δύναμη που καταλαμβάνει τους θνητούς αλλά και τους θεούς. Είναι μια μοναδική εμπειρία.
• Ο πλατωνικός Έρωτας ( Πλάτωνος Φαίδρος και Συμπόσιον ή περί έρωτος) ο Έρωτας δεν είναι θεός, είναι ενδιάμεσος θεός και συνιστά κίνηση προς το Αγαθό. Ο πλατωνικός έρωτας ξεκινά από το σώμα, αλλά δε μένει εκεί. Οδηγεί στην Ιδέα. Είναι μέθοδος παιδείας, ένα παιδαγωγικό εργαλείο. Είναι ιεραρχημένος, είναι Λόγος. Ο Πλάτων δεν αρνείται τον έρωτα, προσπαθεί να τον ελέγξει, να τον εξημερώσει, να τον μετατρέψει σε «ιδέα».

Ο ελληνικός πολιτισμός τιμά το Μέτρο, τον Λόγο, τη Μορφή. Δεν αρνείται τον έρωτα, αλλά δεν του παραδίδεται. Ο Έρως δεν έχει Μέτρο γι` αυτό είχε μόνο έναν ναό στην αρχαιότητα, στις Θεσπιές. Τον τίμησαν όμως ιδιαίτερα η ποίηση, η φιλοσοφία και οι εικαστικές τέχνες.