Άιν Ραντ: Η φιλόσοφος του Ατομικισμού γεννιέται σαν σήμερα πριν από 120 χρόνια

Έχοντας χαρακτηριστεί από τη μία ως οραματίστρια και μια από τις σημαντικότερες φιλοσόφους του 20ού αιώνα και από την άλλη ως ριζοσπαστική «γκουρού» του ατομικισμού και υπέρμαχος του αδίστακτου καπιταλισμού, η Άιν Ραντ, που γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη της Ρωσίας, στις 2 Φεβρουαρίου του 1905, συνεχίζει μέχρι σήμερα να είναι μία από τις πιο δημοφιλείς συγγραφείς παγκοσμίως, επηρεάζοντας με τη σκέψη της μέχρι και Προέδρους των Ηνωμένων Πολιτειών. Αν και το δυστοπικό της έργο επιστημονικής φαντασίας «Ο Άτλας επαναστάτησε» (1957) είναι εκείνο που σήμερα θεωρείται το «magnum opus» της, η φήμη της εδραιώθηκε με το μυθιστόρημα «The Fountainhead» (1943), που μεταφράστηκε στα ελληνικά ως «Κοντά στον ουρανό» (εκδ. Ωκεανίδα) και μεταφέρθηκε στην μεγάλη οθόνη το 1949, με πρωταγωνιστή τον Γκάρι Κούπερ στον ρόλο του κοκκινομάλλη αρχιτέκτονα Χάουαρντ Ρορκ. Άθεη, καπιταλίστρια, και με κύρια όπλα της τη λογική και την πεποίθηση ότι ο ατομικισμός είναι ανώτερος από τον κολεκτιβισμό, η Άιν Ραντ κέρδισε το αμερικανικό κοινό –και στη συνέχεια το διεθνές– με τον Ομπτζεκτιβισμό, τη νέα σχολή σκέψης της, που δεν μπορεί να περιγραφεί σε δύο προτάσεις, αλλά μόνο μέσα από τις εκατοντάδες σελίδες που εκτείνονται τα μνημειώδη έργα της.

Γεννημένη ως Αλίσα Ζινόβιεβνα Ρόζενμπάουμ, η Άιν Ραντ έμαθε από μόνη της να διαβάζει και να γράφει στην ηλικία των έξι ετών, και μέχρι τα εννιά της είχε αποφασίσει πως όταν μεγαλώσει θα γινόταν συγγραφέας, σαν τους ήρωές της Σερ Γουόλτερ Σκοτ και Βίκτωρα Ουγκώ. Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, η μη-θρησκευόμενη εβραϊκή οικογένειά της έχασε πολλά από τα προνόμια που απολάμβανε υπό το τσαρικό καθεστώς και η άνετη ζωή τους διαταράχθηκε. Έχοντας απορρίψει ιδεολογικά τους Μπολσεβίκους εξ αρχής, το φθινόπωρο του 1925, όταν η Ραντ πήρε άδεια εξόδου από τη χώρα για να επισκεφθεί συγγενείς της στις Ηνωμένες Πολιτείες, αντικρίζοντας για πρώτη φορά τους ουρανοξύστες στο Μανχάταν, «έκλαψε με μεγαλειώδη δάκρυα», όπως είπε αργότερα σε συνεντεύξεις της, και συνειδητοποίησε πως ήθελε να παραμείνει εκεί για το υπόλοιπο της ζωής της. Εγκαταλείποντας, έτσι, την Ρωσία μια για πάντα, έμεινε για έξι μήνες στους συγγενείς της στο Σικάγο, προτού πάρει την απόφαση να μετακομίσει στο Λος Άντζελες. Η συγγραφική της καριέρα δεν ξεκίνησε αμέσως, καθώς η Ραντ δούλεψε για μια περίοδο ως σεναριογράφος στο Χόλιγουντ, πριν κυκλοφορήσει το πρώτο της βιβλίο, με τίτλο «Εμείς οι ζωντανοί» (1936). Ακολούθησε η νουβέλα επιστημονικής φαντασίας «Ύμνος» (1938), καθώς η Ραντ μελετούσε για το πρώτο «πραγματικά μεγάλο» έργο της, το «Κοντά στον ουρανό», δουλεύοντας ως δακτυλογράφος σε ένα αρχιτεκτονικό γραφείο.

Το βιβλίο, με κεντρικό χαρακτήρα έναν νεαρό ιδεαλιστή αρχιτέκτονα, ονόματι Χάουαρντ Ρορκ, που εγκαταλείπει τις σπουδές του στο κολέγιο για να ακολουθήσει μια δική του, ανορθόδοξη πορεία, συχνά απορρίπτοντας σημαντικά πρότζεκτ, επειδή οι εργοδότες του θέλουν να παρέμβουν στα αρχιτεκτονικά του σχέδια, έχει χαρακτηριστεί ως ένα «μυθιστόρημα ιδεών» – «το μόνο στην Αμερική που είχε γραφτεί [ως τότε] από μια γυναίκα», σύμφωνα με την New York Times. Ασκώντας σκληρή κριτική στην αμερικανική κοινωνία της εποχής, τις εφημερίδες, τους κριτικούς και την ποπ κουλτούρα γενικότερα, που επιμένει να εκθειάζει το «μέτριο» και να πολεμάει λυσσαλέα οτιδήποτε «αυθεντικό» και «ξεχωριστό», το «Κοντά στον ουρανό» έγινε μπεστ σέλερ, προκαλώντας, ωστόσο, το μένος των κριτικών λογοτεχνίας της εποχής, που έσπευσαν να το χαρακτηρίσουν «ρομαντική λογοτεχνία».

Σήμερα, αν και το ντιμπέιτ σχετικά με τη λογοτεχνική αξία των έργων της Ραντ συνεχίζεται, ως έναν βαθμό, κανείς δεν μπορεί να υποτιμήσει το «Κοντά στον ουρανό» ως μια απλή, «ρομαντική» ανοησία. Από τη δεκαετία του 1940 κιόλας, η ακεραιότητα του Ρορκ ως χαρακτήρα και η συνοχή του οράματός του –που ουσιαστικά ταυτίζεται με το κίνημα του Μοντερνισμού– συγκρίθηκε με την άνοδο καινοτόμων αρχιτεκτόνων, όπως τον Λε Κορμπιζιέ και τον Φρανκ Λόιντ Ράιτ, αναδεικνύοντας τη σημασία του ατομικισμού στη δημιουργία μνημειωδών δομών, που αλλάζουν τον ρου της ιστορίας. Το συγκεκριμένο βιβλίο έχει επανέλθει αμέτρητες φορές στη δημοσιότητα από την εποχή που πρωτοκυκλοφόρησε, με μία από τις σημαντικότερες τελευταία να είναι εκείνη κατά την προεκλογική καμπάνια του Ντόναλντ Τραμπ το 2016, όπου ο κοκκινομάλλης μέλλον Πρόεδρος των Η.Π.Α. δήλωσε φαν της συγγραφέα και είπε πως «ταυτίζεται με τον Χάουαρντ Ρορκ». Άλλα μεγάλα ονόματα που έχουν αναφέρει την Ραντ και τον Ομπτζεκτιβισμό ως σημαντικές επιρροές στην καριέρα τους είναι οι: Στηβ Τζομπς, Ίλον Μασκ, Πίτερ Θίελ και Τζίμι Γουέιλς.

Η καριέρα της Ραντ δεν ήταν πάντοτε ομαλή. Μετά το μνημειώδες «Ο Άτλας επαναστάτησε» δεν έγραψε άλλα μυθιστορήματα, επιλέγοντας να επικεντρωθεί στην περεταίρω ανάπτυξη του φιλοσοφικού συστήματος του Ομπτζεκτιβισμού και την προώθησή του μέσα από ομιλίες και μη λογοτεχνικά έργα, σε βαθμό που πολλές φορές χαρακτηρίστηκε μέχρι και ως «καλτ». Αν και υπήρξαν φορές που ήρθε σε ρήξη με δημοσιογράφους με τους οποίους νωρίτερα ήταν φίλη, όπως για παράδειγμα τον συντηρητικό Γουίλιαμ Φ. Μπάκλεϊ (με τον οποίο η κύρια διαφωνία τους ήταν η δική της αθεΐα και η δική του προσήλωση στον Καθολικισμό), κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, η Ραντ εμφανίστηκε σε δεκάδες τηλεοπτικές εκπομπές, μιλώντας άλλοτε για τα βιβλία της και άλλοτε για την πολιτική επικαιρότητα της εποχής, συχνά εκφράζοντας μη δημοφιλείς απόψεις. Ως χρόνια καπνίστρια, κοντά στο τέλος της ζωής της η Ραντ εγχειρίστηκε για καρκίνο του πνεύμονα και, έχοντας σταματήσει να δουλεύει, αναγκάστηκε να ζητήσει χρήματα από το Πρόγραμμα Δημόσιας Υγείας, αν και κατά τη διάρκεια της ενεργού ζωής της είχε αντιταχθεί βίαια σε τέτοιου είδους παροχές.

Η Άιν Ραντ τελικά πέθανε το 1982 στο σπίτι της στη Νέα Υόρκη. Σήμερα, 120 χρόνια από την γέννησή της, δεν την βλέπουμε μόνο ως μία σημαντική προσωπικότητα της εποχής της, ή πόσο μάλλον ως μια αμφιλεγόμενη φιγούρα του παρελθόντος, οι ιδέες της οποίας δεν έχουν καμία θέση στον δικό μας αιώνα. Ο Ομπτζεκτιβισμός και τα βιβλία της Άιν Ραντ συνεχίζουν να έχουν την ίδια φρεσκάδα που διέθεταν όταν πρωτοκυκλοφόρησαν, ενώ η κοινωνία μας, είτε η διάγνωση της Ραντ ήταν σωστή είτε λανθασμένη, συνεχίζει να πάσχει από τα ίδια προβλήματα και οι άνθρωποι συνεχίζουν να έχουν ακριβώς τις ίδιες νοοτροπίες. Παραπάνω από εκατό χρόνια μετά, η Άιν Ραντ όχι μόνο δεν έχει ξεχαστεί, αλλά φαίνεται πως θα συνεχίσει να μας απασχολεί τουλάχιστον για τα επόμενα εκατό χρόνια.