Η Λάρνακα Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2030

Δεν είναι πάντα οι πιο θορυβώδεις πόλεις που κερδίζουν τις μεγάλες υποψηφιότητες. Ούτε εκείνες που υπόσχονται τα περισσότερα. Μερικές φορές είναι οι πόλεις που ξέρουν ποια είναι. Η Λάρνακα κέρδισε τον τίτλο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης για το 2030 και, αν το καλοσκεφτεί κανείς, το έκανε με τον πιο συνεπή τρόπο: χωρίς να προσποιηθεί κάτι άλλο από αυτό που υπήρξε πάντα.

Στη μάχη βρέθηκε και η Λεμεσός. Μια πόλη με ένταση, αυτοπεποίθηση, οικονομικό βάρος· μια πόλη που κινείται γρήγορα και το ξέρει. Η Λάρνακα δεν προσπάθησε να την ανταγωνιστεί στο μέγεθος ή στον ρυθμό. Επέλεξε κάτι πιο ριψοκίνδυνο: να μιλήσει για κοινό έδαφος (Common Ground), για ανθρωπιά, για συνύπαρξη ως καθημερινή εμπειρία και όχι ως σύνθημα.

Tο «Common Ground» αποτελεί τη βασική ιδέα της πρότασης αλλά δεν έμεινε στη θεωρία. Στον φάκελο υποψηφιότητας, η Λάρνακα δεν υποσχέθηκε απλώς μεγάλες διοργανώσεις, αλλά έναν διαφορετικό τρόπο να σκεφτούμε τον πολιτισμό: μέσα από το δημόσιο χώρο, τις γειτονιές, τις μικρές κοινότητες, τους ανθρώπους που συνήθως δεν βρίσκονται στο επίκεντρο· νέοι και ηλικιωμένοι, μόνιμοι κάτοικοι και νεοαφιχθέντες. Η Λάρνακα μίλησε για πολιτισμό όχι ως βιτρίνα, αλλά ως πράξη φροντίδας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στο φυσικό τοπίο. Η θάλασσα, οι αλυκές της, τα μεταβατικά τοπία της Λάρνακας δεν αντιμετωπίστηκαν ως φόντο, αλλά ως μέρος της πολιτιστικής αφήγησης. Η βιωσιμότητα δεν παρουσιάστηκε ως υποχρεωτικό κεφάλαιο, αλλά ως αναγκαία συνθήκη για το μέλλον μιας πόλης που θέλει να παραμένει όρθια και όχι απλώς να εντυπωσιάσει.

Η Λάρνακα, άλλωστε, δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι έχει ιστορία. Τη φοράει επάνω της. Υπήρξε για αιώνες το μεγάλο προξενικό και εμπορικό κέντρο του νησιού, μια άτυπη πρωτεύουσα της κυπριακής εξωστρέφειας. Εκεί όπου έφταναν οι ξένοι, εκεί όπου η Κύπρος συνομιλούσε με τον έξω κόσμο. Δεν ήταν πρωτεύουσα με διοικητική σφραγίδα, αλλά σημείο αναφοράς, κόμβος, πέρασμα. Και αυτό το «πέρασμα» δεν έφυγε ποτέ από το DNA της πόλης.

Κάποτε ήταν το λιμάνι. Σήμερα είναι το αεροδρόμιο. Η βασική πύλη εισόδου της Κύπρου. Στον φάκελο υποψηφιότητας αυτό δεν παρουσιάστηκε ως τουριστικό πλεονέκτημα, αλλά ως πολιτισμική συνθήκη: η Λάρνακα ως πόλη άφιξης, μετάβασης και συνάντησης. Μια εμπειρία βαθιά ευρωπαϊκή, σε μια εποχή που η Ευρώπη προσπαθεί ξανά να καταλάβει τι σημαίνει «μαζί».

Κι εδώ μπαίνει και το πιο προσωπικό – αλλά ίσως και το πιο πολιτικό – στοιχείο. Παρά τη σημαντική ανάπτυξη των τελευταίων χρόνων, η Λάρνακα παραμένει η πόλη που με κάνει να νιώθω ότι ο κυπριακός χαρακτήρας δεν χάθηκε. Δεν υπάρχει ως νοσταλγία, αλλά ως τρόπος ζωής. Στον ρυθμό της, στις γειτονιές της, στον τρόπο που το παλιό και το καινούργιο συνυπάρχουν χωρίς να αλληλοαναιρούνται. Η Λάρνακα είναι από τις λίγες πόλεις που δείχνουν ότι η εξέλιξη δεν χρειάζεται να σημαίνει απώλεια ταυτότητας.

Σε αυτό το σημείο, ίσως βρίσκεται και η διακριτική διαφορά με τη Λεμεσό. Εκείνη εκπροσωπεί μια Κύπρο που τρέχει μπροστά, που επενδύει, που μεγαλώνει. Η Λάρνακα εκπροσωπεί μια Κύπρο που κρατά μέτρο. Που επιλέγει να εξελιχθεί χωρίς να αποκοπεί από τον εαυτό της. Και φαίνεται πως, αυτή τη φορά, η Ευρώπη άκουσε πιο προσεκτικά τη δεύτερη φωνή.

Ίσως γι’ αυτό η επιλογή της Λάρνακας να αγγίζει και κάτι πιο βαθύ. Γιατί μιλά για κοινό έδαφος σε έναν τόπο που ζει ακόμα χωρίς αυτό. Γιατί προτείνει τη συνύπαρξη όχι ως σύνθημα, αλλά ως καθημερινή άσκηση. Κι εδώ, όσο κι αν δεν το λέει ευθέως στην πρότασή της, η Κύπρος -ολόκληρη- είναι παρούσα.

Το 2030 μοιάζει μακριά, αλλά στην πραγματικότητα καθόλου δεν αργεί. Κι εγώ δεν μπορώ να μη σκέφτομαι – και να ελπίζω – ότι τότε δεν θα μιλάμε για βορρά και νότο, αλλά για ΜΙΑ Κύπρο. Ότι η Πολιτιστική Πρωτεύουσα δεν θα φιλοξενείται σε μια χώρα διαιρεμένη, αλλά σε έναν τόπο που τόλμησε να ξαναβρεί το κοινό του έδαφος, όχι μόνο πολιτισμικά, αλλά και πολιτικά.

Αν κάτι κάνει τη Λάρνακα να ξεχωρίζει, είναι ότι δεν προσποιείται πως αυτή η αγωνία δεν υπάρχει. Την αγκαλιάζει με τον τρόπο που ξέρει: με μέτρο, με ανθρωπιά, με χώρο για τον άλλον. Και ίσως γι’ αυτό η Ευρώπη την άκουσε. Όχι επειδή έδωσε απαντήσεις, αλλά επειδή τόλμησε να σταθεί στο ερώτημα.

Το 2030 δεν είναι βραβείο. Είναι δοκιμή ωριμότητας.