Αμέρισσα Μπάστα: «Η νέα γενιά διεκδικεί το μέλλον της»

Στα νέα ονόματα ταλαντούχων σκηνοθετών που κοσμούν τελευταία το διαρκώς ανερχόμενο, συνεπές και, επιτέλους, εξωστρεφές ελληνικό σινεμά έρχεται να προστεθεί εκείνο της Αμέρισσας Μπάστα.

Οι «Μικρές ανάσες» είναι το πρώτο μεγάλου μήκους φιλμ της σκηνοθέτριας που είχαμε ξεχωρίσει από τα μικρού μήκους έργα της στα Φεστιβάλ της Δράμας στη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας και αφηγείται τον καθημερινό αγώνα της νεαρής Λένας να βρει τον δρόμο της σ’ ένα εξαιρετικά αφιλόξενο και εχθρικό περιβάλλον.

Πώς προέκυψε η ιστορία του φιλμ; 
Την ιστορία μας ξεκινήσαμε να τη γράφουμε αρκετά χρόνια πριν και διαμορφώθηκε σε σενάριο μετά τη συμμετοχή μας στο Torino Film Lab και στο Mediterranean Film Lab. Είναι μια σύνθεση θεμάτων που μας απασχολούν, με αφετηρία προσωπικές ιστορίες δικές μας ή κοντινών μας ανθρώπων. Στο πρόσωπο της Λένας αντικατοπτρίζονται οι αγωνίες αλλά και τα όνειρα της Gen Z. Ποιες είναι οι σκέψεις σας για το παρόν και το μέλλον αυτής της γενιάς; Νιώθω ότι είναι παιδιά που δίνουν μια εικόνα αποσύνδεσης, ιδιαίτερα προς τις προηγούμενες γενιές, που έχουν συνηθίσει έναν πιο αναλογικό τρόπο επικοινωνίας. Χαίρομαι όμως πολύ που βλέπω το πώς προβάλλουν μια απαίτηση για ουσιαστικότερες σχεσεις, μεγαλύτερη περιβαλλοντική και κοινωνική ευαισθησία, συμπερίληψη. Απαιτούν να ακουστούν και να έχουν σεβασμό και χώρο. Η συζήτηση για το μέλλον είναι πάντα ένα δύσκολο στοίχημα και, αν μη τι άλλο, φαίνεται ότι αυτά τα παιδιά είναι πιο έτοιμα και αποφασισμένα να το διεκδικήσουν.

Η ταινία σας διαλύει με διακριτικότητα την τοξική αρρενωπότητα. Πιστεύετε ότι ζούμε το τέλος αυτής της δυσοίωνης κατάστασης που συνδέεται με την πατριαρχία ή έχουμε ακόμη δρόμο;
Η πατριαρχία είναι μια βαθιά βιωμένη κατάσταση. Δύσκολο να πούμε ότι βαδίζουμε προς το τέλος της ή έστω προς μια αποφασιστική βελτίωσή της. Είμαι πιο αισιόδοξη για τις επόμενες γενιές, ωστόσο. Νομίζω ότι μεγαλώνουν με περισσότερα εργαλεία για να αναγνωρίζουν και να αμφισβητούν συμπεριφορές που παλαιότερα θεωρούνταν αυτονόητες. Αυτό από μόνο του δεν αρκεί, είναι όμως μια καλή αρχή.

Οι ερμηνείες είναι από τα δυνατά ατού της ταινίας. Με ποιο κριτήριο επιλέξατε τους πρωταγωνιστές σας και ειδικά τη νεαρή Ελίνα Τσιορμπατζή, που είναι εξαιρετική στον ρόλο της Λένας; 
Η διανομή των ρόλων σε ηθοποιούς που έρχονται από διαφορετικές αφετηρίες είναι ένα σύνθετο κομμάτι, αλλά ίσως από τα πιο δημιουργικά της ταινίας. Ο πρώτος που μπήκε στο project ήταν ο Δημήτρης Κίτσος, με τον οποίο μοιραστήκαμε την ιστορία και τον ρόλο του Αργύρη και δέχτηκε με χαρά να συμμετέχει. Η Ελίνα μάς είχε εντυπωσιάσει με την ερμηνεία της στα «Τσουλάκια», μια σπουδαστική μικρού μήκους ταινία που είχε κερδίσει εντυπώσεις και βραβεία πριν από τρία χρόνια περίπου. Με την πρώτη πρόβα καταλάβαμε ότι, παρότι είναι νέα και χωρίς μεγάλη εμπειρία, μπορεί να σηκώσει έναν ρόλο σύνθετο και απαιτητικό και να είναι η Λένα που είχαμε ακριβώς σκεφτεί, ίσως και ακόμα καλύτερη. Η υπόλοιπη ομάδα ήρθε στην πορεία, η Luli Bitri, μια ηθοποιός με μεγάλη θεατρική αλλά και κινηματογραφική εμπειρία, την είχαμε δει χρόνια πριν στην Μπερλινάλε, στην ταινία «Αμνηστία» του Μπουγιάρ Αλιμάνι. Τον Αντώνη Τσιοτσιόπουλο, τον Γιώργο Πυρπασόπουλο και αρκετούς ακόμα τους γνωρίζαμε και εκτιμούσαμε τη δουλειά τους, αλλά δεν είχαμε συνεργαστεί στο παρελθόν. Καθένας έφερε τα δικά του, μοναδικά στοιχεία στην ταινία για να συνθέσουμε ένα κολάζ διαφορετικών εντελώς χαρακτήρων, που προσπαθούν όλοι να πάρουν μικρές ανάσες και να βρουν διέξοδο από μια δύσκολη καθημερινότητα.

Πότε και πώς αποφασίσατε να γίνετε σκηνοθέτιδα; 
Πριν από περίπου 15 χρόνια, στο πλαίσιο ενός μεταπτυχιακού, κάναμε με μια ομάδα φίλων την πρώτη μικρού μήκους σπουδαστική ταινία μας. Παρότι πάντα αγαπούσα πολύ τον κινηματογράφο, δεν είχα σκεφτεί ως τότε τον εαυτό μου από την πλευρά της δημιουργίας. Μετά, η μία μικρού μήκους έφερε την επόμενη, το ένα φεστιβάλ έφερε το επόμενο και ήρθε κάποια στιγμή και η σκέψη για την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία.

Ποιο είναι το καταλυτικό στοιχείο που σας οδήγησε από τα μικρού μήκους φιλμ στο πέρασμα στην ταινία μεγάλου μήκους; 
Το πέρασμα έγινε και γιατί η ιστορία που θέλαμε να πούμε ήταν αυτή τη φορά μεγαλύτερη, αλλά και γιατί, με την εμπειρία αρκετών μικρού μήκους ταινιών, νιώσαμε μεγαλύτερη ασφάλεια ότι θα μπορούσαμε να το καταφέρουμε. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, όπου βραβεύτηκε, πραγματοποιεί την έξοδό της στις αίθουσες σε λίγες μέρες και είναι υποψήφια για 5 ΙΡΙΣ. Η επιτυχία αυτή προφανώς και ενισχύει το επόμενο κινηματογραφικό βήμα σας. Ποιο θα είναι αυτό; Πραγματικά είμαστε σε στάδιο συγγραφής του επόμενου σεναρίου. Όμως αυτή τη στιγμή ανυπομονούμε να βγουν οι «Μικρές Ανάσες» στις αίθουσες και να συναντήσουν το κοινό τους. Οι ταινίες είναι πολύ σημαντικό να παίρνουν διακρίσεις και να ταξιδεύουν στα φεστιβάλ, αλλά έχουν ανάγκη και να επικοινωνήσουν με το κοινό, που είναι ο ουσιαστικός και τελικός αποδέκτης τους.

Πώς συνδυάζονται το βιβλίο και ο κινηματογράφος στη ζωή σας;
 Εδώ και 15 χρόνια εργάζομαι στις εκδόσεις, στο κομμάτι της επικοινωνίας, που είναι και οι αρχικές μου σπουδές. Είναι μια σύνθετη, απαιτητική και συναρπαστική δουλειά, όπου ποτέ η μία μέρα δεν είναι ίδια με την άλλη. Μέσα απ’ αυτήν είχα την τύχη να συνομιλήσω με προσωπικότητες όπως η Μάργκαρετ Άτγουντ, η Ναόμι Κλάιν, η Κέιτι Κιταμούρα αλλά και ο Νάνος Βαλαωρίτης. Ο συνδυασμός της δουλειάς μου με τη δημιουργία ταινιών δεν είναι πάντα εύκολος, ειδικά στην περίπτωση της μεγάλου μήκους ταινίας, που απαιτεί μακρόχρονο σχεδιασμό και πολύ μεγάλη προσήλωση. Ωστόσο, νιώθω τυχερή που ο χρόνος μου μοιράζεται σε πράγματα που αγαπώ πολύ και έχουν μια κοινή βάση, την αφήγηση ιστοριών, τη μετατροπή λέξεων και εικόνων σε εμπειρίες που αγγίζουν την ψυχή.

Ποιες είναι οι επιρροές σας από τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο;
Με συγκινεί το ανθρωποκεντρικό σινεμά των Κλόε Ζάο και Άντρεα Άρνολντ, η ικανότητά τους να αποτυπώνουν με ευαισθησία ζωές αληθινές που συχνά μένουν στο περιθώριο, συνδυάζοντας τον ωμό ρεαλισμό με μια βαθιά ποιητική ματιά. Από τα βιβλία που με έχουν επηρεάσει περισσότερο ξεχωρίζω το «Confiteor» του Ζάουμε Καμπρέ για το εύρος και το βάθος της ανθρώπινης εμπειρίας που αποτυπώνει. Επιστρέφω συχνά και στο έργο του Μάρκες, του οποίου ο μαγικός ρεαλισμός ανατρέπει κάθε βεβαιότητα για τη σχέση ανάμεσα στη μνήμη, την ιστορία και τη μυθοπλασία. Θεωρώ συγκλονιστική τη λεπτότητα με την οποία η Ελίζαμπεθ Στράουτ φωτίζει τις πιο ανεπαίσθητες πτυχές των ανθρώπινων σχέσεων, καθώς και τη διαυγή, ψυχολογική γραφή της Κέιτι Κιταμούρα, που εξερευνά με ακρίβεια τα όρια της ταυτότητας, της οικειότητας και της σιωπής. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, ένα από τα πιο συναρπαστικά βιβλία που έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια είναι το «Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους» του Μιχάλη Αλμπάτη.

Πείτε μας μερικές ταινίες που δεν χορταίνετε να βλέπετε ξανά και ξανά.
Το «Chungking Express» του Γουόνγκ Καρ Γουάι, το «3-Iron» («Ολομόναχοι μαζί») του Κιμ Κι Ντουκ, την «25η ώρα» του Σπάικ Λι, το «Μίλα της» του Πέδρο Αλμοδόβαρ, το «Heat» («Ένταση») του Μάικλ Μαν.

Απ’ όσα συμβαίνουν σήμερα σε διεθνή κλίμακα τι σας προβληματίζει περισσότερο;
 Η απόσταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και στην καθημερινότητα. Tο πώς είναι δυνατόν να γίνεται ένας αιματηρός πόλεμος κυριολεκτικά δίπλα μας και να ζούμε σαν να μη συμβαίνει τίποτα.

Info
Η ταινία «Μικρές Ανάσες» κυκλοφορεί από τις 4 Ιουνίου στις αίθουσες σε διανομή Feelgood