Ρενέ Ρεβάχ - Νίκος Μεγγρέλης: Το ντοκιμαντέρ «Πες μου» δεν αφηγείται μόνο το Ολοκαύτωμα, αλλά και το «μετά»

Το ντοκιμαντέρ «Tell Me / Πες μου», της φωτογράφου Ρενέ Ρεβάχ και του σκηνοθέτη Νίκου Μεγγρέλη, εξερευνά τη διαδρομή της οικογένειας Ρεβάχ, Ελλήνων Εβραίων της Θεσσαλονίκης, που εκτοπίστηκαν στο Άουσβιτς κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Με βασικό εκφραστικό εργαλείο την ασπρόμαυρη φωτογραφία, η κάμερα ακολουθεί το ίχνος των προγόνων της Ρενέ Ρεβάχ, από τα τρένα της Θεσσαλονίκης έως τα στρατόπεδα Άουσβιτς και Μπίρκεναου. Οι εικόνες των θαλάμων αερίων και των εγκαταλελειμμένων στρατώνων δεν είναι απλώς τεκμήρια· λειτουργούν ως χρονοκάψουλα που συνδέει παρελθόν, παρόν και μέλλον, αναδεικνύοντας το διαγενεακό τραύμα.

Η Ρενέ Ρεβάχ και ο Νίκος Μεγγρέλης μιλούν για το ντοκιμαντέρ «Tell Me / Πες μου»

Ρενέ Ρεβάχ

 Το «Πες μου» ακουμπά στο διαγενεακό τραύμα, αλλά δεν εγκλωβίζεται σε αυτό. Υπήρξε κάποια στιγμή στη διάρκεια της δημιουργίας που νιώσατε πως το τραύμα αλλάζει θέση μέσα σας;

Μία από τις πιο δυνατές σκηνές είναι το πλάνο ενός εγκλωβισμένου πουλιού στον κοιτώνα των γυναικών στο Μπίρκεναου. Προσπαθεί επίμονα να διαφύγει προς το φως, χτυπώντας το αόρατο τζάμι, και η επαναληπτική κίνηση δημιουργεί σωματική αγωνία — θυμίζει τα πρώτα σημάδια αφύπνισης του τραύματος: το στομάχι σφίγγεται, ο λαιμός στεγνώνει, η καρδιά επιταχύνει.

Το τραύμα δεν είναι αδιέξοδο. Η απόφαση να το αντικρίσουμε κατάματα είναι το πρώτο βήμα. Μοιάζουμε με εξερευνητές που διασχίζουν το τοπίο του διαγενεακού τραύματος, με συνοδοιπόρους και «εργαλεία». Θα συναντήσουμε φουρτούνες και στιγμές γαλήνης — τελικά μαθαίνουμε να συνυπάρχουμε μαζί του σε μια συμφιλιωμένη σχέση.

Κατά τη διάρκεια της δημιουργίας, τι σας βάρυνε και τι σας κράτησε όρθια;

Τα γυρίσματα στο Block 10 στο Άουσβιτς 1 ήταν τα πιο δύσκολα. Εκεί πραγματοποιούνταν ιατρικά πειράματα σε γυναίκες, κυρίως αναγκαστική στείρωση. Η μυρωδιά, η σκέψη των θυμάτων και ο βαθύς πόνος ήταν σχεδόν ανυπόφορα.

Αυτό που με κράτησε όρθια ήταν η φύση — σιωπηλός μάρτυρας της φρίκης, αλλά και υπενθύμιση της συνέχειας της ζωής. Κάποιοι κρατούμενοι παρατηρούσαν ένα δέντρο ή ένα πουλί για να αντέξουν. Η φύση μάς φέρνει στο παρόν και μας θυμίζει ότι η ζωή αξίζει να τη ζούμε.

Τι φοβάστε ότι μπορεί να επαναληφθεί σήμερα;

Ο άνθρωπος συχνά συγχέει ασφάλεια με έλεγχο. Αυτό οδηγεί σε μορφές εξουσίας και βίας, που είναι εκφράσεις ανεπίγνωστης ανάγκης για ασφάλεια. Φοβάμαι την επανάληψη αυτής της σύγχυσης — την ταύτιση ασφάλειας με έλεγχο και τους κύκλους βίας που ακολουθούν. Χρειάζεται να μάθουμε να ακούμε — πρώτα τη δική μας εσωτερική φωνή, μετά τους άλλους, και τέλος την ιστορία, σαν σοφός γέροντας ξεχασμένος στον χρόνο.

Υπήρξε κάποια εικόνα που σας επηρέασε βαθιά;

Ο θάλαμος αερίων στο Άουσβιτς 1 με συγκλόνισε. Μοναδική ανακούφιση ήταν η φωτογραφική μηχανή, που με βοήθησε να παρατηρήσω τη φύση μέσα στο στρατόπεδο. Ένα κοράκι που στάθηκε σε δέντρο με κοιτούσε — ήταν σαν η φύση να μου λέει: «Προχώρα, είσαι στον δρόμο της αλήθειάς σου».

Νίκος Μεγγρέλης

Σε έναν κόσμο όπου η βία μεταδίδεται σε πραγματικό χρόνο, τι ζητάτε από τον θεατή του «Πες μου»;

Όλα: να θυμηθεί πώς φτάσαμε στα στρατόπεδα, να νιώσει την ανθρώπινη τραγωδία, να δράσει ώστε το «Ποτέ ξανά» να γίνει πράξη και να σταθεί απέναντι σε ηγέτες που θυσιάζουν την ανθρωπιά για προσωπικά συμφέροντα.

Κατά τα γυρίσματα υπήρξαν δύσκολες αποφάσεις;

Λίγα ήταν τα διλήμματα, χάρη στη συνεργασία με τη Ρενέ. Το μεγαλύτερο ήταν αν θα συμπεριλαμβάναμε άλλες συνεντεύξεις — λύθηκε με τη βοήθεια φίλων και τελικά καταλήξαμε στην ταινία που βλέπουμε σήμερα.

Φεύγοντας από το «Πες μου», τι θέλετε να κρατήσει ο θεατής; Κυριαρχεί η αισιοδοξία ή το βάρος της μνήμης; Και εσείς πώς νιώθετε ως δημιουργοί;

Κάθε έργο που κρατά ζωντανή τη μνήμη είναι αισιόδοξο. Το «Πες μου» είναι μια κραυγή για την ειρήνη, μια υπενθύμιση ότι η φρίκη δεν πρέπει να χαθεί στη λήθη. Ελπίζουμε ο θεατής να φύγει με επίγνωση και βαθιά αίσθηση ευθύνης.

Info

Μετά τη θερμή υποδοχή του στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, το ντοκιμαντέρ «Tell Me / Πες μου» προβάλλεται αποκλειστικά στον κινηματογράφο Δαναός
Πρεμιέρα: Πέμπτη 23 Απριλίου, κινηματογράφος Δαναός
Διάρκεια: 67’
Σκηνοθεσία: Νίκος Μεγγρέλης
Σενάριο: Ρενέ Ρεβάχ, Νίκος Μεγγρέλης
Κείμενα – Αφήγηση: Ρενέ Ρεβάχ, Διεύθυνση Φωτογραφίας: Χρόνης Τσιχλάκης, Δημήτρης Κορδελάς, Ηχοληψία: Αλέξανδρος Σακελάριου, Μοντάζ – Σχεδιασμός Ήχου – Χρωματική Επεξεργασία: Δημήτρης Πολυδωρόπουλος, Πρωτότυπη Μουσική: Μιχάλης Σιγανίδης, Animation: Αλέκος Παπαδάτος, Σύμβουλος Παραγωγής: Έφη Σκρόμπολα, Παραγωγή: ON THE MOVE IKE ©2026

Η ταινία συγχρηματοδοτήθηκε από το Υπουργείο Εξωτερικών της Ομοσπονδιακής Γερμανίας, με πόρους από το Ελληνογερμανικό Ταμείο για το Μέλλον.

Η ταινία γυρίστηκε στην Αθήνα, Θεσσαλονίκη και, κατόπιν ειδικής άδειας, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης Auschwitz και Birkenau.

Μετά από κάθε προβολή θα ακολουθεί συζήτηση με τους δημιουργούς και ειδικούς καλεσμένους.

Ημέρες προβολής:

• Πέμπτη 23 Απριλίου, 20:00 - Επίσημη προσκεκλημένη: Λόλα Άντζελ, επιζήσασα του Ολοκαυτώματος.
• Σάββατο 25 Απριλίου, 20:00 - Επίσημος προσκεκλημένος: Σταύρος Ψυλλάκης, πολυβραβευμένος σκηνοθέτης και παραγωγός ντοκιμαντέρ
• Κυριακή 26 Απριλίου, 18:00 - Επίσημος προσκεκλημένος: Κωστής Αντωνιάδης, φωτογράφος -ομότιμος καθήγητης του ΠΑΔΑ
• Τετάρτη 29 Απριλίου, 20:00