Ανεμοδαρμένα Ύψη: Ήταν ο Χίθκλιφ ο πρώτος “τοξικός εραστής” της λογοτεχνίας;

Πριν από τα red flags, πριν από τα “situationships” και πριν από το TikTok therapy, υπήρχε ο Χίθκλιφ. Και πριν από όλους τους «κακούς αλλά γοητευτικούς» άνδρες της ποπ κουλτούρας, υπήρχε το μυθιστόρημα της Έμιλι Μπροντέ, «Aνεμοδαρμένη Ύψη».

Σχεδόν δύο αιώνες μετά την έκδοσή του το 1847, το βιβλίο επιστρέφει στο προσκήνιο με νέα κινηματογραφική μεταφορά από τη Έμεραλντ Φένελ — και μαζί του επιστρέφει και το αιώνιο ερώτημα: είναι ο Χίθκλιφ ένας παρεξηγημένος ρομαντικός ή το απόλυτο παράδειγμα τοξικής αρρενωπότητας;

Ένας έρωτας χωρίς ηθικό κέντρο

Οι πρώτοι κριτικοί του 19ου αιώνα χαρακτήρισαν το βιβλίο «Aνεμοδαρμένη Ύψη».«άγριο», «χαοτικό» και «παράξενο». Ο λόγος; Δεν υπάρχει ηθικό κέντρο. Κανείς δεν είναι πραγματικά «καλός». Η Κάθριν Έρνσο και ο Χίθκλιφ μεγαλώνουν μαζί στα υψίπεδα του Γιορκσάιρ, δεμένοι με μια σχέση σχεδόν πρωτόγονη. Εκείνη τον αγαπά, αλλά επιλέγει να παντρευτεί τον Έντγκαρ Λίντον για κοινωνική άνοδο. Εκείνος επιστρέφει πλούσιος και εκδικητικός. Ο έρωτάς τους μετατρέπεται σε έναν φαύλο κύκλο εμμονής, κακοποίησης και αυτοκαταστροφής.

Σε σύγχρονη γλώσσα; Love bombing, emotional manipulation, trauma bonding. Αν ζητούσε κανείς από chatbot να ορίσει τον «τοξικό έρωτα», το αποτέλεσμα θα έμοιαζε επικίνδυνα με τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη».

Κι όμως. Παρά τη βία, τις απειλές, την εκδικητικότητα, ο Χίθκλιφ έχει λόγια που κάνουν το κοινό να αναστενάζει. «Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς τη ζωή μου. Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς την ψυχή μου», φωνάζει πάνω από το σώμα της ετοιμοθάνατης Κάθριν. Υπερβολικό; Σίγουρα. Συγκλονιστικό; Αναμφισβήτητα.

Η νέα ταινία και η «εξευγένιση» του τέρατος

Η νέα κινηματογραφική εκδοχή, με τον Τζέικομπ Έλορντι στον ρόλο του Χίθκλιφ και τη Μάργκο Ρόμπι ως Κάθριν, επιχειρεί να αναγνώσει την ιστορία μέσα από σύγχρονο φεμινιστικό φίλτρο. Η Φένελ αφαιρεί ή μετατοπίζει στοιχεία που καθιστούν τον Χίθκλιφ απόλυτα αποκρουστικό, δίνοντας μεγαλύτερη agency στις γυναικείες μορφές. Η Ιζαμπέλα, για παράδειγμα, δεν παρουσιάζεται απλώς ως θύμα αλλά ως συνειδητή συμμετέχουσα σε μια διαβολική δυναμική. Το φιλμ κόβει επίσης το δεύτερο μισό του βιβλίου — εκεί όπου ο Χίθκλιφ γίνεται σχεδόν αμιγώς μοχθηρός, καταστρέφοντας την επόμενη γενιά. Και ίσως εκεί κρύβεται το «πρόβλημα Χίθκλιφ».

Γιατί τον αγαπάμε ακόμα;

Στο πρώτο μισό της ιστορίας, ο Χίθκλιφ είναι τραυματισμένος, εξοργισμένος, παρορμητικός — αλλά κατανοητός. Στο δεύτερο, μετατρέπεται σε σχεδόν απόλυτο δαίμονα. Οι περισσότερες κινηματογραφικές μεταφορές σταματούν πριν από αυτή τη μετάλλαξη. Και έτσι μένει ζωντανή η εικόνα του παθιασμένου άνδρα που αγαπά «υπερβολικά».

Τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» ακροβατούν διαρκώς ανάμεσα στην έλξη και την αποστροφή. Στη νέα ταινία, η Φένελ τονίζει αυτή τη λεπτή γραμμή: ήχος που μοιάζει με ερωτική σκηνή αποδεικνύεται δημόσια εκτέλεση· εικόνες που μοιάζουν με πάθος κρύβουν σκληρότητα. Η αγάπη και η φρίκη συνυπάρχουν.

Ίσως αυτό να είναι και το διαχρονικό του μυστικό. Ο Χίθκλιφ δεν είναι πρότυπο. Είναι φαντασίωση. Η ιδέα ότι κάποιος σε αγαπά τόσο απόλυτα, τόσο παράφορα, που προτιμά να τον στοιχειώνει το φάντασμά σου παρά να ζήσει χωρίς εσένα. Δεν είναι υγιές. Δεν είναι αγάπη. Αλλά είναι λογοτεχνία. Και —όπως αποδεικνύει η επιστροφή του στις αίθουσες— παραμένει ακαταμάχητη.

Πηγή: The Washington Post