Άμνετ: Το αριστούργημα που σε βρίσκει αφού βγεις από τnν αίθουσα

Υπάρχουν ταινίες που σε διαλύουν τη στιγμή που τις βλέπεις. Υπάρχουν όμως κι εκείνες που σε ακολουθούν σιωπηλά, αναπτύσσονται μέσα σου και αποκαλύπτουν το πραγματικό τους βάθος μόνο αφού ανάψουν τα φώτα της αίθουσας. Το Άμνετ (Hamnet) της Κλόι Ζάο ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία. Δεν είναι μια ταινία που σε κερδίζει ακαριαία. Αντιθέτως, σε δοκιμάζει. Σε προκαλεί να μείνεις, να παρατηρήσεις, να αντέξεις τον ρυθμό της, ακόμα κι όταν αυτός μοιάζει επίμονα αργός. Κι όμως, όσο περισσότερο απομακρύνεσαι χρονικά από την προβολή, τόσο περισσότερο συνειδητοποιείς πως κάθε σκηνή, κάθε λέξη, κάθε βλέμμα έχει λόγο ύπαρξης. Τίποτα δεν είναι περιττό και, κυρίως, τίποτα δεν είναι τυχαίο.

«Hamnet»: Μια ταινία που χτίζεται στη σιωπή

Το «Hamnet» ξεκινά ατμοσφαιρικά, σχεδόν μυστικιστικά. Δημιουργεί έναν κόσμο όπου το ρεαλιστικό και το μεταφυσικό συνυπάρχουν διακριτικά. Κάπου γύρω στο πρώτο μισό, όμως, ο ρυθμός επιβραδύνεται αισθητά. Υπάρχουν στιγμές που η ταινία μοιάζει να πιέζει συναισθηματικά τον θεατή, σαν να του ψιθυρίζει «τώρα πρέπει να συγκινηθείς», χωρίς αυτό να έρχεται πάντα οργανικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η χρήση του «On the Nature of Daylight» του Max Richter. Ένα αριστουργηματικό μουσικό κομμάτι, αλλά τόσο φορτισμένο από προηγούμενες κινηματογραφικές χρήσεις, που πλέον λειτουργεί σχεδόν εκβιαστικά. Αν γνωρίζεις το κομμάτι και την κινηματογραφική ιστορία του, όταν το ακούς ξανά, δεν συγκινείσαι αυθόρμητα. Νιώθεις πως σου υπαγορεύει τη συγκίνηση. Το αποτέλεσμα; Αντί να ενισχύει το συναίσθημα, το αποδυναμώνει.

Οι ερμηνείες και μια Agnes που κουβαλά τον κόσμο

Παρά τις όποιες ενστάσεις στον ρυθμό, οι ερμηνείες είναι το μεγάλο όπλο της ταινίας. Η Jessie Buckley παραδίδει μια ερμηνεία σπαρακτική, εσωτερική, γεμάτη ένταση που δεν φωνάζει αλλά διαπερνά. Είναι εξάλλου μια ηθοποιός που εδώ και χρόνια προσφέρει διαδοχικές μεγάλες ερμηνείες, και το «Hamnet» μοιάζει με φυσική κορύφωση αυτής της πορείας. Μιας πορείας που, απ’ ό,τι φαίνεται, θα ανταμειφθεί στα Oscars. Από την άλλη, η χημεία του ζευγαριού δεν είναι πάντα όσο ισχυρή θα περίμενε κανείς, όμως αυτό λειτουργεί τελικά υπέρ της αφήγησης. Ο William Shakespeare και η Agnes δεν είναι ένα «εύκολο» ζευγάρι. Είναι δύο άνθρωποι αφοπλιστικά διαφορετικοί, που ερωτεύονται ακριβώς επειδή αναγνωρίζουν ο ένας στον άλλον αυτή τη διαφορετική ματιά στον κόσμο.

Η διορατικότητα της Agnes και η άρνηση του «αυτόματου παραδείσου»
Ένα από τα πιο κρίσιμα και συχνά υποτιμημένα στοιχεία της ταινίας είναι η στάση της Agnes απέναντι στη θρησκευτική ερμηνεία του θανάτου. Όταν ένα από τα δίδυμα παιδιά γεννιέται νεκρό και της λένε πως «πήγε στον Παράδεισο», εκείνη αρνείται αυτή την εξήγηση. Όχι από αντίδραση ή πείσμα, αλλά επειδή βαθιά μέσα της δεν πιστεύει πως η αθανασία χαρίζεται έτσι αυτόματα. Και σχεδόν μαγικά, το παιδί ξυπνά. Η σκηνή αυτή δεν λειτουργεί ως θαύμα, αλλά ως προοικονομία. Για την Agnes, η αιωνιότητα δεν είναι υπόσχεση κάποιας πίστης ούτε αποτέλεσμα μιας άδικης απώλειας. Δεν είναι κάτι που συμβαίνει «μετά». Είναι κάτι που κατακτιέται. Και, όπως θα αποδειχθεί αργότερα, κατακτιέται μόνο μέσα από την τέχνη.

Ο Shakespeare επικοινωνεί μόνο μέσα από ιστορίες
Όταν ο Shakespeare παραδέχεται πως δυσκολεύεται να επικοινωνήσει με τους ανθρώπους, η Agnes δεν του ζητά εξηγήσεις. Του ζητά μια ιστορία. Κι εκείνος της αφηγείται τον μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης. Μια αγάπη τόσο ισχυρή, που χάθηκε στον πραγματικό κόσμο, αλλά έμεινε ζωντανή για πάντα μέσα από την αφήγηση. Είναι η στιγμή που η ταινία δηλώνει ξεκάθαρα τον τρόπο με τον οποίο αυτός ο άνθρωπος υπάρχει: δεν ζει, δεν αγαπά, δεν πενθεί όπως οι άλλοι. Μετατρέπει τα πάντα σε ιστορίες με στόχο όχι να τα αποφύγει, αλλά να τα διασώσει.

Τέχνη, απώλεια και το τίμημα της αγάπης
Στον πυρήνα του, το «Hamnet» είναι μια ταινία για την τέχνη ως πράξη επιβίωσης. Αλλά και για το πώς αυτό που αγαπάς βαθιά μπορεί, με τον χρόνο, να γίνει και πηγή πόνου. Ο Shakespeare ασφυκτιά στην επαρχία, κοντά στον αυταρχικό πατέρα του, αδυνατώντας να εκφραστεί. Η Agnes, αντίθετα, είναι ριζωμένη στη φύση, στη διορατικότητα, σε μια πνευματικότητα που δεν χωρά εύκολα σε δόγματα. Όταν τον ενθαρρύνει να φύγει για το Λονδίνο, δεν το κάνει από αδιαφορία, αλλά από αγάπη. Αναγνωρίζει πως η τέχνη του είναι αναγκαιότητα. Και αυτή η επιλογή θα τους στοιχίσει ακριβά. Η απώλεια του Hamnet δεν παρουσιάζεται απλώς ως οικογενειακή τραγωδία, αλλά ως υπαρξιακό ρήγμα. Ο μικρός Hamnet «ανταλλάσσει» τη ζωή του μ’ εκείνη της δίδυμης αδελφής του. Όπως, αργότερα, ο πατέρας του θα «ανταλλάξει» τον εαυτό του με τον γιο του μέσα από το έργο «Hamlet». 

Η προφητεία που δεν ήταν λάθος
Λίγο πριν από τον θάνατο του Hamnet, η Agnes «βλέπει» τον γιο της στο μέλλον, να μάχεται στη σκηνή σε έργο του πατέρα του. Όταν το παιδί πεθαίνει, αυτή η εικόνα μοιάζει να ακυρώνει το χάρισμά της. Αν είδε λάθος τότε, πώς μπορεί να εμπιστευτεί ξανά τη διορατικότητά της; Και κάπως έτσι, σταματά να εκτιμά στον άντρα της ακριβώς αυτό που πρώτα είχε αγαπήσει: τον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Κάπως έτσι, αυτό που λάτρεψε, το μίσησε. Ποιος εξάλλου δεν έχει ερωτευτεί παράφορα κάποιο χαρακτηριστικό και μετά μισήσει το ίδιο ακριβώς χαρακτηριστικό; 

Όταν η τέχνη γίνεται αιωνιότητα
Το φινάλε της ταινίας είναι από τα πιο δυνατά που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια. Η Agnes, βλέποντας τον Shakespeare στη σκηνή στον ρόλο του πατέρα του Hamlet, συνειδητοποιεί κάτι συνταρακτικό: εκείνος παίρνει τη θέση του γιου τους. Όπως ακριβώς ο Hamnet πήρε τη θέση της αδελφής του στον θάνατο. Και όταν εμφανίζεται ο Hamlet με το πρόσωπο του παιδιού της, όλα κουμπώνουν. Ο Shakespeare δεν έγραψε απλώς για τον γιο του. Τον βρήκε. Μέσα στην τέχνη. Γι’ αυτό ο Hamnet είχε εμφανιστεί νωρίτερα σε θεατρική σκηνή. Γι’ αυτό Hamnet και Shakespeare κοιτούσαν το ίδιο γεράκι στον ουρανό. Γι’ αυτό η προφητεία της Agnes δεν ήταν λάθος. Ήταν απλώς… παρεξηγημένη. Ο Hamnet δεν ζει στον παράδεισο μιας θρησκευτικής υπόσχεσης. Ζει σε μια άλλη αιωνιότητα. Στην αιωνιότητα της αφήγησης. Όπως ο Ορφέας και η Ευρυδίκη, που χάθηκαν ως άνθρωποι αλλά έμειναν για πάντα ως ιστορία.

Ένα αριστούργημα που απαιτεί χρόνο
Το «Hamnet» δεν είναι μια ταινία για όλους. Αν αναζητάς εύκολη συγκίνηση ή άμεση κάθαρση, ίσως σου φανεί απλώς μια καλοφτιαγμένη μελαγχολική ιστορία. Αν όμως του δώσεις χρόνο, αν επιτρέψεις στα σύμβολα και στις ιδέες του να σμιλευτούν, τότε αποκαλύπτεται ως κάτι πολύ μεγαλύτερο. Ένα φιλμ για την απώλεια, τη δημιουργία και τη δύναμη της τέχνης να μετατρέπει τον πόνο σε αιώνια ζωή. Ένα αριστούργημα που δεν γεννιέται μέσα στην αίθουσα, αλλά μέσα σου, αφού φύγεις από αυτήν.