Κάλλια Θεοδοσιάδη: Η δραματουργία του σώματος

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Αποφοίτησε από τη Σχολή χορού της Νίκης Κονταξάκη και το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Ειδικεύτηκε σε τεχνικές σωματικού θεάτρου στο Institut del Teatre της Βαρκελώνης και ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στο θέατρο. Επίσης ανήκει στην πρώτη γενιά δασκάλων Capoeira. Η Κάλλια Θεοδοσιάδη, χορογράφος και χορεύτρια, θεατρολόγος και performer, πολυπράγμων και αεικίνητη, μοιράζεται μαζί μας τις σκέψεις της για τον χορό, το θέατρο και την αφήγηση μέσα από την κίνηση.

— Είσαι απόφοιτος σχολής χορού αλλά και θεάτρου. Πώς συνδυάζονται αυτές οι δύο ιδιότητες στην καλλιτεχνική σου πρακτική;
Λειτουργούν συμπληρωματικά. Ο χορός μού έδωσε μια βαθιά σωματική αντίληψη και την τεχνική και εκφραστική γνώση χρήσης του σώματος στον χώρο και τον χρόνο, ενώ οι θεατρικές σπουδές με βοήθησαν να εμβαθύνω στο κομμάτι της δραματουργίας και της σκηνοθεσίας στα διαφορετικά είδη θεάτρου. Στην καλλιτεχνική μου πρακτική, το σώμα αποτελεί το βασικό εργαλείο έκφρασης, φορέα νοήματος, ιδεών και συναισθημάτων. Μέσα από τον συνδυασμό χορού και θεάτρου επιδιώκω μια ολιστική σκηνική γλώσσα, όπου η κίνηση και ο λόγος συνυπάρχουν και αλληλοτροφοδοτούνται.

— Τι ρόλο έπαιξε η εξειδίκευσή σου στις τεχνικές σωματικού θεάτρου στο Institut del Teatre για τη διαμόρφωση του κινητικού λεξιλογίου σου;
Η εξειδίκευση ανέδειξε νέους τρόπους αφήγησης μέσα από το σώμα. Η προσέγγιση ήταν έντονα εστιασμένη στη δύναμη του σώματος ως δραματουργικού εργαλείου, ικανού να αφηγηθεί ιστορίες, να δημιουργήσει χαρακτήρες και να μεταδώσει σύνθετες συναισθηματικές καταστάσεις. Αποτέλεσε έναν πραγματικό πλούτο γνώσης, που επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζω τόσο τη σκηνική πράξη όσο και την ίδια τη δημιουργική διαδικασία.

— Υπάρχουν διαφορές στην κινησιολογική προσέγγιση ή στις τεχνικές που χρησιμοποιούν στο εξωτερικό σε σχέση με την Ελλάδα;
Υπάρχουν και προέρχονται κυρίως από το σύστημα υποδομών και εκπαίδευσης. Στο εξωτερικό η κίνηση αντιμετωπίζεται πιο συστηματικά ως βασικό δραματουργικό εργαλείο, μέσα από διαθεματικά προγράμματα που συνδυάζουν χορό, θέατρο και άλλες παραστατικές τέχνες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Institut del Teatre στη Βαρκελώνη, κέντρο παραστατικών τεχνών, που συστεγάζει την ακαδημία χορού, θεάτρου, κινηματογράφου και σκηνογραφίας, προσφέροντας μια πιο ολιστική προσέγγιση στη σκηνική πράξη.

— Πώς επηρεάζει η μουσική τη χορογραφική σου έμπνευση; Η κίνηση προηγείται ή έπεται της μουσικής σύνθεσης;
Η δημιουργία, τις περισσότερες φορές, ξεκινά από το υλικό που πραγματεύεται η παράσταση: την ιδέα, το νόημα, την ατμόσφαιρα, το ύφος και τους χαρακτήρες. Με αυτή την έννοια, η κίνηση συνήθως προηγείται. Η μουσική, όμως, μπορεί να απογειώσει την κίνηση και να ανοίξει νέα μονοπάτια. Μπορεί βέβαια να λειτουργήσει και ανασταλτικά, αν δεν συνομιλείς ουσιαστικά μαζί της.

— Έχεις δουλέψει με αρκετούς σκηνοθέτες. Με ποιον τρόπο προσαρμόζεις τη δική σου ταυτότητα ως χορογράφος-θεατρολόγος στο όραμα του εκάστοτε σκηνοθέτη;
Προσπαθώ να κατανοήσω σε βάθος το όραμά του, ώστε να προτείνω την κατάλληλη κινησιολογική προσέγγιση που θα εξυπηρετεί το ύφος και το είδος της παράστασης. Η δημιουργία της χορογραφίας από μόνη της λειτουργεί σκηνοθετικά στον χώρο και στον χρόνο, αναδεικνύοντας την κατάσταση, την ατμόσφαιρα και τους χαρακτήρες.

— Η κίνηση έχει τη δική της αυτόνομη δραματουργία;
Ναι. Το σώμα αποτελεί από μόνο του έναν ισχυρό φορέα εννοιών. Μια ειλικρινής προσέγγιση της σωματικής έκφρασης μπορεί να λειτουργήσει ως αυτόνομο και ιδιαίτερα δυναμικό εργαλείο δραματουργίας.

— Όταν αναλαμβάνεις την κινησιολογία σε μια παράσταση, ποιο είναι το πρώτο βήμα της διαδικασίας που ακολουθείς;
Κάθε παράσταση είναι διαφορετική, οπότε και ο τρόπος που προσεγγίζω την κινησιολογία δεν είναι ποτέ ο ίδιος. Για μένα, όλα τα στοιχεία (το κείμενο, η μουσική, ο σκηνοθέτης και οι performers) παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο και λειτουργούν συμπληρωματικά. Συχνά ξεκινώ από το κείμενο, προτείνοντας κινησιολογικές λύσεις που εξυπηρετούν τη δραματουργία και τη σκηνοθετική γραμμή, ενώ άλλες φορές η μουσική καθορίζει τον ρυθμό και τη δυναμική, ειδικά στο μουσικό θέατρο. Φυσικά, καθοριστικός είναι και ο ρόλος των performers: μελετώ τα σώματά τους, τις δυνατότητες και τις ιδιαιτερότητές τους, προσφέροντάς τους εργαλεία ώστε να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις εκφραστικές τους δυνατότητες. Για μένα, η επιτυχία μιας παράστασης βασίζεται στην καλή επικοινωνία και στην κοινή αισθητική όλων των συντελεστών.

— Ανήκεις στην πρώτη γενιά δασκάλων Capoeira. Με ποιον τρόπο μεταφράζεις τη φιλοσοφία της στη σύγχρονη χορογραφία ή τη θεατρική κίνηση;
Την προσεγγίζω ως μια ολιστική πρακτική που ενεργοποιεί όλα τα εκφραστικά μέσα του ερμηνευτή. Πρόκειται για μια πολυσημική μορφή τέχνης που εμπεριέχει μουσική, τραγούδι, μάχη, χορό και ακροβασία, και εκδηλώνεται ως ένα τελετουργικό, παραστασιακό δρώμενο. Ο κύκλος της Capoeira (roda) λειτουργεί ως ένα ασφαλές πεδίο συλλογικής πρακτικής, όπου σώματα και φωνές συνδιαλέγονται μέσα από έναν κοινό κώδικα, μια ιεραρχία και τη δεοντολογία που μοιράζεται η ομάδα, ενισχύοντας έννοιες όπως η συλλογικότητα και η αντίσταση. Η πολυμορφική της διάσταση με οδήγησε στην αναζήτηση και πρόταση νέων μορφών κινησιολογίας και μουσικής, ιδιαίτερα σε σχέση με τον χορό της αρχαίας τραγωδίας, αλλά και νέων τεχνικών σωματικής και λεκτικής προσέγγισης στο διαλογικό και συγκρουσιακό μέρος. Ζωντανό παράδειγμα αυτής της έρευνας αποτελεί η παράσταση «ΑΝΤΙ-ΓΟΝΟΙ», που παρουσιάστηκε στο Θέατρο Ροές. Η Capoeira, γεννημένη από τον αγώνα ενός καταπιεσμένου λαού για ελευθερία και βαθιά συνδεδεμένη με ζητήματα ταυτότητας, αντίστασης και συλλογικότητας, λειτούργησε ως βασικός δραματουργικός άξονας για μια σύγχρονη ανάγνωση της «Αντιγόνης» του Σοφοκλή.

— Η χορογραφία και η κίνηση μπορούν να αποτελέσουν ισχυρό εργαλείο κοινωνικού σχολιασμού ή αλλαγής;
Η κίνηση είναι δράση· είναι πράξη στο παρόν. Το σώμα, ως φορέας νοήματος και κοινωνικής γνώσης, υπερβαίνει τον λόγο, τον χώρο και τον χρόνο, αποτελώντας μια παγκόσμια, ενσώματη γλώσσα που μπορεί να αμφισβητήσει στερεότυπα, να εκφράσει κοινωνικές αδικίες και να κινητοποιήσει το κοινό σε συλλογική σκέψη και δράση. Όσο πιο δυνατή είναι μια χορογραφία καλλιτεχνικά και αισθητικά, τόσο πιο έντονα αγγίζει, επηρεάζει, δρα και επιδρά, αποτελώντας κοινωνική πράξη.

— Δεδομένης της πολυδιάστατης πορείας σου, τι θα πρότεινες σ’ έναν νέο καλλιτέχνη που αποφοιτά σήμερα από μια σχολή χορού ή θεάτρου;
Να μη σταματήσει ποτέ να πειραματίζεται και να ανακαλύπτει. Η περιέργεια, η ανοιχτότητα και η αφοσίωση στη συνεχή μάθηση δίνουν βάθος, φωνή και ουσία στη δημιουργική πορεία ενός καλλιτέχνη. Και να θυμάται ότι η τέχνη είναι μια βιωματική διαδικασία, όπου η αποτυχία ή το λάθος δεν είναι αδιέξοδα, αλλά μαθήματα που τον διαμορφώνουν.

— Ποιο θα είναι το επόμενο βήμα σου;
Στο άμεσο μέλλον θέλω να συνεχίσω την έρευνά μου πάνω στο αρχαίο δράμα και την Capoeira, εμβαθύνοντας στη μεταξύ τους σχέση και στις δυνατότητές τους στη σύγχρονη χοροθεατρική σκηνή. Η παράσταση «ΑΝΤΙ-ΓΟΝΟΙ» θα συνεχίσει την πορεία της σε φεστιβάλ και σε έναν νέο κύκλο παραστάσεων, κάθε φορά με εμπλουτισμένο περιεχόμενο και υπό την αιγίδα της Πρεσβείας της Βραζιλίας στην Ελλάδα.