Is this your dream? Ο Τίμος Λύτρας μιλά για τη φωτογραφία, το όνειρο και τον ρόλο του θεατή

Με αφορμή την έκδοση του ομώνυμου βιβλίου και τη νέα του έκθεση φωτογραφίας στην iFocus Photo Gallery, από τις 10 έως τις 18 Ιανουαρίου, ο Τίμος Λύτρας μιλά για εικόνες που κινούνται ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό και για μια φωτογραφική εμπειρία που δεν δίνει απαντήσεις αλλά επιστρέφει ερωτήματα στον θεατή.

Τίμος Λύτρας: Συνέντευξη με αφορμή την έκθεση Is This Your Dream? στην iFocus Photo Gallery

Τι σας οδήγησε στη δημιουργία του έργου «Is This Your Dream?» και από πού ξεκίνησε η ανάγκη για αυτή την εξερεύνηση;
Το έργο αυτό προέκυψε σχεδόν από μόνο του, μέσα από φωτογραφικές περιπλανήσεις που αυθόρμητα εξελίσσονταν ταυτόχρονα σε προσωπικές αναζητήσεις.

Υπάρχει κάποια προσωπική εμπειρία ή περίοδος της ζωής σας που πυροδότησε αυτή την ενασχόληση με το όνειρο, τη μνήμη και την ασάφεια;
Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει κάποια συγκεκριμένη εμπειρία ή περίοδος. Πιστεύω πως όλα αυτά υπάρχουν πάντα κρυμμένα μέσα μου και αναδύονται κατά καιρούς, ανάλογα με τη διάθεση και τις συνθήκες. Πρόκειται για ένα έργο που έχει διαμορφωθεί μέσα στα χρόνια, μέσα από περιπλανήσεις σε διάφορα μέρη του κόσμου και σε διαφορετικές φάσεις της ζωής μου.

Στο κείμενο του προλόγου του βιβλίου μιλάτε για όνειρα που «δεν ανήκουν σε κανέναν ή ίσως σε όλους». Πώς αντιλαμβάνεστε αυτή τη συλλογική διάσταση του ονείρου;
Θεωρώ πως, όσο κι αν κάθε άνθρωπος είναι ξεχωριστός, υπάρχουν αγωνίες, επιθυμίες και φόβοι που είναι κοινοί για όλους. Προκύπτουν είτε από παρόμοιες κοινωνικές συνθήκες είτε από κοινά ανθρώπινα στοιχεία που αναδεικνύονται στην πορεία της ζωής. Η συλλογική διάσταση του ονείρου είναι ταυτόχρονα και ένα από τα ερωτήματα που πραγματεύεται αυτό το έργο.

Πιστεύετε ότι οι εικόνες σας λειτουργούν ως έξοδος προς το υποσυνείδητο ή ως αντανάκλαση του ασυνείδητου του θεατή;
Δεν είναι εύκολο να απαντήσω με βεβαιότητα. Έχω όμως την αίσθηση ότι λειτουργούν περισσότερο ως αντανάκλαση του ασυνείδητου του θεατή. Σε κάθε περίπτωση, ο καθένας το βιώνει διαφορετικά.

Οι φωτογραφίες κινούνται ανάμεσα στο γνώριμο και στο ανύπαρκτο. Πώς επιλέγετε τα τοπία, τα αντικείμενα ή τις μορφές που φωτογραφίζετε;
Στην πραγματικότητα δεν τα επιλέγω. Εμφανίζονται από μόνα τους κατά τη διάρκεια της φωτογράφισης. Η διαδικασία είναι αυθόρμητη. Η νύχτα παίζει σημαντικό ρόλο, αλλά δεν υπάρχει κάποιο σταθερό μοτίβο. Οι χώροι μπορεί να είναι κλειστοί ή ανοιχτοί, αστικοί ή μη. Το αστικό περιβάλλον κυριαρχεί, καθώς ζω και κινούμαι κυρίως στην πόλη. Το ανθρώπινο στοιχείο άλλοτε είναι παρόν και άλλοτε υπονοείται. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η αίσθηση της ανθρώπινης παρουσίας, χωρίς απαραίτητα να αποτυπώνεται ξεκάθαρα.

Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη τεχνική ή προσέγγιση που χρησιμοποιείτε για να δημιουργήσετε αυτή την αίσθηση μεταβατικότητας ή αιώρησης;
Όχι με συνειδητό τρόπο. Η τεχνική προκύπτει τη στιγμή της φωτογράφισης. Χρησιμοποιώ συχνά αργές ταχύτητες, γιατί κινούμαι κι εγώ αργά στον χώρο. Κάποιες φορές χρησιμοποιώ pinhole, που ενισχύει την ατμόσφαιρα. Άλλες φορές χρησιμοποιώ φλας, για να αναδείξω πιο έντονα μορφές που εμφανίζονται ξαφνικά στο κάδρο.

Σε ποιον βαθμό αφήνετε την ασάφεια να κυριαρχήσει στο έργο; Είναι αισθητική επιλογή ή αποτέλεσμα της διαδικασίας;
Η ασάφεια είναι βασικό στοιχείο του έργου. Αρχικά προκύπτει ως φυσικό αποτέλεσμα της φωτογράφισης, αλλά στη συνέχεια λειτουργεί και ως αισθητική επιλογή. Η ατμόσφαιρα κινείται ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό.

Στο κείμενο του προλόγου αναφέρετε ότι «η μνήμη χάνει το πρόσωπό της». Πώς συνδέεται η μνήμη με τη φωτογραφία σε αυτό το έργο;
Ο στόχος είναι ο θεατής να αμφιβάλει. Να αναρωτηθεί αν αυτό που βλέπει σχετίζεται με μια πραγματική ανάμνηση ή με μια αίσθηση. Αν το έχει ζήσει ή αν το έχει φανταστεί.

Θεωρείτε ότι οι φωτογραφίες σας λειτουργούν ως αναμνήσεις που δεν σας ανήκουν;
Σε μεγάλο βαθμό. Με τον καιρό ένιωθα ότι οι χώροι και οι μορφές δεν υπάρχουν μόνο μέσα στο κάδρο. Σαν να έχουν υπάρξει ξανά, στη ζωή ή στις επιθυμίες άλλων ανθρώπων. Συχνά αναρωτιόμουν ποιοι είναι οι ήρωες των εικόνων, τόσο αυτοί που φαίνονται όσο και εκείνοι που προϋπήρξαν και άφησαν ίχνη.

Περιγράφετε τις εικόνες ως καθρέφτες που δεν αντανακλούν μορφές αλλά διαθέσεις. Τι συναισθηματική ανταπόκριση θα θέλατε να έχει ο θεατής;
Η ανταπόκριση εξαρτάται από τον ίδιο τον θεατή. Αυτό που θα ήθελα είναι να νιώσει έντονα συναισθήματα, να μεταφερθεί στιγμιαία σε μια άλλη πραγματικότητα και να βιώσει μια αίσθηση οικειότητας.

Σας ενδιαφέρει περισσότερο ο θεατής να κατανοήσει τις εικόνες ή να χαθεί μέσα σε αυτές;
Να χαθεί μέσα τους. Δεν περιμένω ούτε θέλω να τις αποκωδικοποιήσει. Δεν είμαι σίγουρος άλλωστε αν μπορούν να κατανοηθούν με αυτόν τον τρόπο.

Όταν κάποιος αναρωτιέται «Is this your dream?», θεωρείτε ότι η απάντηση βρίσκεται στον ίδιο ή στη φωτογραφία;
Στον ίδιο τον θεατή. Η φωτογραφία λειτουργεί ως ερέθισμα. Το βήμα μέσα στο όνειρο το κάνει ο ίδιος.

Δηλώνετε ότι το έργο δεν έχει αρχή και τέλος. Πώς ορίζεται μια σειρά εικόνων χωρίς παραδοσιακή αφήγηση;
Λειτουργεί σαν ένας χώρος. Ο θεατής κινείται ελεύθερα, καθοδηγούμενος από τις αισθήσεις του. Δεν υπάρχει γραμμική πορεία. Κάθε εικόνα μπορεί να οδηγήσει σε μια διαφορετική διαδρομή.

Σας έχει λείψει ποτέ η δομή ή θεωρείτε ότι η απουσία της απελευθερώνει τη φωτογραφία;
Εξαρτάται από τον δημιουργό. Υπάρχουν έργα που χρειάζονται δομή και άλλα όχι. Προσωπικά λειτουργώ αυθόρμητα. Δεν το βιώνω ως απελευθέρωση. Είναι απλώς ο τρόπος μου. Μου ταιριάζει μια πιο χαοτική διαδικασία, βασισμένη στις μεταβαλλόμενες αισθήσεις.

Ποια είναι η μεγαλύτερη ερώτηση που αφήνει ανοιχτή αυτό το έργο;
Να κοιτάξουμε μέσα μας. Να αντιμετωπίσουμε τις αισθήσεις που μας προκαλεί. Να αναρωτηθούμε.

Πιστεύετε ότι η τέχνη πρέπει να δίνει απαντήσεις ή να δημιουργεί ερωτήματα;
Να δημιουργεί ερωτήματα. Δεν πιστεύω σε οριστικές απαντήσεις ή αντικειμενικές αλήθειες. Ο καθένας μας βρίσκεται σε ένα συνεχές ταξίδι και η τέχνη το συνοδεύει.

Πόσο από τον εσωτερικό σας κόσμο βρίσκεται μέσα σε αυτές τις εικόνες και πόσο είναι σκιές άλλων εμπειριών;
Ένα μεγάλο μέρος του εσωτερικού μου κόσμου βρίσκεται μέσα σε αυτές. Το έργο είναι αποτέλεσμα μιας μακρόχρονης περιπλάνησης. Ωστόσο, επειδή οι φωτογραφίες είναι αυθόρμητες, κυριαρχεί η διάθεση της στιγμής, εμπλουτισμένη από εμπειρίες και βιώματα.

Αν μπορούσατε να περιγράψετε το έργο σας με μία λέξη, χωρίς να χρησιμοποιήσετε τις λέξεις όνειρο ή μνήμη, ποια θα ήταν;
Αφήνομαι.

***

Δείτε περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση στο City Guide της Athens Voice