Ένας χαμένος Καραβάτζιο στο πίσω δωμάτιο γκαλερί; Η ανακάλυψη που εξετάζουν οι ειδικοί

Ένας νεαρός με σγουρά μαλλιά, ένα λευκό πουκάμισο και μια γυάλινη καράφα γεμάτη τριαντάφυλλα. Η σύνθεση ήταν γνώριμη στη Μαρία Κριστίνα Τερτσάγκι όταν, πριν από τρία χρόνια, μπήκε στο πίσω δωμάτιο μιας παρισινής γκαλερί. Παρά τη βρωμιά που κάλυπτε τον καμβά, η ιστορικός τέχνης θεώρησε ότι είχε μπροστά της ένα έργο που αναζητούνταν επί σχεδόν δύο αιώνες: τον «Νεαρό με καράφα με τριαντάφυλλα», που πιστεύεται ότι ζωγράφισε ο Καραβάτζιο τη δεκαετία του 1590.

Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Ρόμα Τρε και ειδικός στο έργο του Ιταλού ζωγράφου παρουσίασε τώρα την αναλυτικότερη εκδοχή της έρευνάς της. Σε άρθρο της στη La Repubblica εξήγησε γιατί θεωρεί ότι ο πίνακας είναι πρωτότυπος Καραβάτζιο και όχι ένα ακόμη αντίγραφο. Η απόδοση, πάντως, παραμένει προς αξιολόγηση από άλλους ειδικούς, ενώ υπάρχουν ακόμη ερωτήματα για τη διαδρομή του έργου από την Ιταλία στη Γαλλία.

Η αντανάκλαση μέσα στην καράφα

Στον πίνακα, ο νεαρός ακουμπά σε ένα τραπέζι με φρούτα, μια αγκινάρα και την καράφα με τα λουλούδια. Το στόμα του είναι ελαφρώς ανοιχτό και το ένα φρύδι ανασηκωμένο, σαν να ετοιμάζεται να μιλήσει. Μια λεπτομέρεια στο γυαλί προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο στη σύνθεση: διακρίνονται οι αντανακλάσεις ενός παραθύρου και μιας δεύτερης νεανικής μορφής, η οποία ενδέχεται να είναι ο ίδιος ο Καραβάτζιο.

Είναι γνωστά τέσσερα παλιά αντίγραφα της σύνθεσης, μεταξύ των οποίων ένα στο High Museum of Art της Ατλάντας. Η Τερτσάγκι εκτιμά ότι ο καμβάς που εντόπισε είναι το χαμένο πρωτότυπο και τον χρονολογεί περίπου στο 1596 ή το 1597, όταν ο ζωγράφος άρχιζε να εδραιώνει τη φήμη του στη Ρώμη.

Από τη συλλογή Μποργκέζε σε μια γαλλική οικογένεια

Σύμφωνα με την έρευνά της, ο πίνακας εμφανίζεται σε απογραφή του 1607 της συλλογής του Τζουζέπε Τσέζαρι, γνωστού ως Καβαλιέρ ντ’ Αρπίνο, στο εργαστήριο του οποίου είχε εργαστεί ο νεαρός Καραβάτζιο.

Όταν ο Τσέζαρι βρέθηκε αντιμέτωπος με τις παπικές αρχές, παρέδωσε τη συλλογή του για να αποφύγει τη δίωξη. Τα έργα κατέληξαν στον καρδινάλιο Σκιπιόνε Μποργκέζε, ανιψιό του πάπα Παύλου Ε΄.

Ο πίνακας καταγράφεται στη συλλογή Μποργκέζε το 1693. Η Τερτσάγκι πιστεύει ότι παρέμεινε στην οικογένεια τουλάχιστον έως το 1831. Στη συνέχεια, όμως, τα ίχνη του χάνονται.

Στις αρχές του 20ού αιώνα βρισκόταν στην κατοχή ενός Παριζιάνου βιβλιοπώλη. Μετά τον θάνατό του, η χήρα του τον έβγαλε σε δημοπρασία το 1909, ως έργο ανώνυμου Ιταλού ζωγράφου. Τον αγόρασε πρόγονος των σημερινών ιδιοκτητών και έκτοτε παρέμεινε στην ίδια οικογένεια.

Γιατί τον συνδέει με τον Καραβάτζιο

Για την Τερτσάγκι, το ισχυρότερο επιχείρημα είναι η ποιότητα της ζωγραφικής: η εκφραστικότητα του προσώπου, η απόδοση του λευκού υφάσματος και ο τρόπος με τον οποίο το φως περνά μέσα από την καράφα.

Συνδέει επίσης το έργο με το «Αγόρι που το δάγκωσε σαύρα». Μελετητές έχουν προτείνει ότι οι δύο συνθέσεις ενδέχεται να ανήκαν σε σειρά για τις πέντε αισθήσεις, με το δάγκωμα να παραπέμπει στην αφή και τα τριαντάφυλλα στην όσφρηση.

Η πιθανή ανακάλυψη είχε ήδη αναφερθεί τον Ιανουάριο του 2025 στο ισπανικό Ars Magazine, ενώ η ίδια είχε κάνει σχετική αναφορά στον κατάλογο της έκθεσης «Caravaggio 2025» στη Ρώμη. Η νέα παρουσίαση αναπτύσσει πληρέστερα την επιχειρηματολογία της, χωρίς ακόμη να κλείνει τη συζήτηση για την αυθεντικότητα του πίνακα.

Πηγή: Artnews