Πάβλος Χαμπίδης: «Στην Αθήνα διανύω την έκτη και μακροβιότερη ζωή μου»

Ο Πάβλος Χαμπίδης παρουσιάζει τη νέα του έκθεση με τίτλο «Η πατρίδα μου είναι το σώμα μου» στην Genesis gallery, σε επιμέλεια του Γιώργου Τζανέρη. Με αφορμή το συγκεκριμένο πρότζεκτ, μιλήσαμε μαζί του για τα έργα της έκθεσης, τα θέματα που του αρέσει να ζωγραφίζει, αλλά και τα ταξίδια που διαμόρφωσαν την καλλιτεχνική του γραφή.

Παύλος Χαμπίδης: Συνέντευξη στην ATHENS VOICE για τη νέα του έκθεση στην Genesis Gallery

— Εξηγήστε μου τον τίτλο της έκθεσής σας στην Genesis Gallery: «Η πατρίδα μου είναι το σώμα μου». Έχει να κάνει και με το γεγονός ότι έχετε ζήσει και δημιουργήσει σε πολλές χώρες;

Ασφαλώς. Ο τίτλος δηλώνει μία διαπίστωση, αποτέλεσμα της περιπλάνησής μου. Ταυτόχρονα δείχνει ότι είναι και η προϋπόθεση αυτής (της περιπλάνησης) για να μπορώ να βρίσκω το κουράγιο, την φιλοδοξία και την αισιοδοξία για να παίρνω ανάλογες πρωτοβουλίες και αποφάσεις οι οποίες συνεπάγονται αβεβαιότητα και κάποιο ρίσκο.

Τα ταξίδια που διαμόρφωσαν τη ζωγραφική του

— Η έκθεση συγκεντρώνει έργα σχεδόν 30 ετών: πώς εξελίσσεται η εικαστικά σας γλώσσα αυτά τα χρόνια; Και ανάλογα με τα ερεθίσματα που δέχεστε στις διάφορες χώρες, όπου μετακινηθήκατε; Πόσοδιαφορετικά ερεθίσματα είχατε στη Σουηδία, το Τόκιο, το Παρίσι, το Βερολίνο, τις Βρυξέλλες και σεόσες άλλες χώρες κατοικήσατε όλα αυτά τα χρόνια;

Εκθέτω έργα σε καμβά από το 1998 και μέχρι αυτό το καλοκαίρι. Είναι δηλαδή μιάς περιόδου κατά την οποία έχω πλέον διαμορφώσει έναν τρόπο εκφράσεως. Χρησιμοποιώ την σέπια ή το λεγόμενο καφέ του Φαν Ντάϊκ, κάρβουνο και σινική μελάνη για τις συνθέσεις και έρχονται μετά το χρυσό, και άλλες αποχρώσεις για να δημιουργήσουν χώρο ή για να δώσουν «όγκο» στο έργο. Αυτά είναι τα υλικά μου. Όταν τώρα αναφέρομαι σε χρώματα, εννοώ λάδια. Είμαι σχεδόν αλλεργικός με τα ακρυλικά.

Όσον δε αφορά στη χρήση τους, δεν καλύπτω τις περισσότερες φορές όλη την επιφάνεια του καμβά, αισθάνομαι άβολα να κάνω κάτω κάτι τέτοιο και δεν καταλαβαίνω το γιατί. Η εξέλιξή μου υπήρξε βραδεία, δειλά-δειλά, πατώντας στην άκρη των δαχτύλων μου, και προσεκτική. Οι επιδράσεις που με ρωτάτε και τα ερεθίσματα από τις διάφορες χώρες όπου έζησα ήταν πολλές, αλλά όχι απαραίτητα ορατές, οπωσδήποτε όχι άμεσα, γιατί δεν είχαν να κάνουν με την ζωγραφική μου αυτή καθαυτή. Δεν γυρίζω φερ' ειπείν μετά από μισό χρόνο στο Τόκυο και διακρίνει κανείς στα έργα μου κάτι από την εκεί εμπειρία μου.

Γνωρίζω όμως πως ό,τι είδα και βίωσα σ' αυτή τη χώρα, η μινιμαλιστική αισθητική παράδοσή της, το οδοιπορικό στην κορυφή του Φούτζι-Γιάμα και η ζωγραφική της παράδοση μου έδωσαν σκιρτήματα. Πιο πολύ με βοήθησαν να συγκροτηθώ, να αποκτήσω αυτοπεποίθηση και αποφασιστικότητα και να καταλάβω πως να γίνω αυτό που... είμαι. Πώς θα καταφέρω δηλαδή, αυτό που εν δυνάμει μπορώ να κάνω.

Στην Σουηδία φερ' ειπείν έμαθα να ζω μόνος, να τα φέρνω πέρα μόνος, διάβασα πολύ, σπούδασα, καλλιέργησα το γούστο μου, είδα έναν άλλο ορίζοντα και μπήκαν οι βάσεις για να αρχίσω να ταξιδεύω στις λουτροπόλεις της Τέχνης, όπως με διασκεδάζει να λέω. Έφυγα από την Ελλάδα όπου τα Μουσεία ήταν μόνο αρχαιολογικά και ξαφνικά βρίσκομαι στη Λουιζιάνα, το γοητευτικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης βορείως της Κοπεγχάγης. Συγκλονιστική εμπειρία για έναν δεκαενιάχρονο.

Στο Παρίσι μούλιασα στην ζωγραφική. Στην Ιαπωνία, για να επανέλθω σ' αυτή την χώρα, βεβαιώθηκα ότι δεν ήταν φτωχές οι δικές μου λιτές συνθέσεις. Αντιθέτως διαπίστωσα ότι συγγενεύω, έτσι αισθάνθηκα τότε, με τον δικό τους γοητευτικότατο μινιμαλισμό και με κολάκευε που οι Ιάπωνες έβρισκαν - στην τότε ακόμα πιο λιτή ζωγραφική μου- κάτι από την έννοια του Wabi Sabi*.

Στο Βερολίνο καταλυτική για την στροφή μου από το σκίτσο στην ζωγραφική ήταν η έκθεση «Zeitgeist», των Ιωακειμίδη και Ρόζενταλ. Στις Βρυξέλλες εντρύφησα στην παραμυθένια ζωγραφική των Φλαμανδών. Όλα αυτά ήταν ερεθίσματα τα οποία με διαμόρφωσαν χωρίς να είναι απαραίτητο τα ίχνη τους να είναι ορατά.

— Πόσα έργα θα δούμε στην έκθεση; Θα είναι τα περισσότερα αντρικές μορφές; Ή θα έχουμε και τοπία;

Η έκθεση αποτελείται από 21 έργα. Δεσπόζει η ανδρική μορφή και έχουμε για γκεστ σταρ μία Έλαφο, ένα στρουθιόμορφο, κι ένα δρυοκολάπτη. Τον τελευταίο χρόνο έχω αρχίσει, προσπαθώ μάλλον, να μεταφέρω μικρές συνθέσεις σε μεγάλη κλίμακα πάνω σε καμβά, πλην όμως δεν αισθάνθηκα ότι θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν σ' αυτήν την έκθεση.

Έξι διαφορετικές ζωές και η έννοια της πατρίδας

— Ζείτε μόνιμα στην Αθήνα από το 2003. Γιατί επιλέγετε αυτήν την επιστροφή; Και γιατί επιλέξατε τηνΑθήνα και όχι τη Θεσσαλονίκη, όπου γεννηθήκατε; Τελικά τι σημαίνει για σας «πατρίδα»; Και γιατίέπειτα από τη «νομαδική ζωή» των προηγούμενων ετών επιστρέφετε στη χώρα γέννησής σας;

Δεν ήταν ακριβώς επιλογή η Αθήνα αλλά κατάληξη οικογενειακών συμβιβασμών. Αυτό το λέω για να απαντήσω απλώς με ακρίβεια στην ερώτηση σας. Ως γνωστόν όμως η ζωή δεν είναι πάντοτε αποτέλεσμα επιλογών. Ζεις στην Σουηδία, πας για 3 μήνες στο Παρίσι και μένεις δέκα χρόνια. Πηγαίνεις για πέντε μήνες στο Τόκυο, ολιγωρείς στο να βρεις κάποιον να σε μεταφράσει μία ευχαριστήρια επιστολή γραμμένη στα ιαπωνικά, και ίσως εξαιτίας αυτής της ολιγωρίας να έχασες την ευκαιρία να ζήσεις μια άλλη ζωή, με τόσες και τόσες συγκινήσεις και εμπειρίες που δεν μπορείς καν να φανταστείς.

Σκοτίζεσαι αν αξίζει να πας σε ένα πάρτι, λες άντε ας πάω και η συνέπεια είναι να έχει μπει στο ζωή σου η ...Βιέννη. Έτσι κι εγώ κατέληξα στην Αθήνα και διανύω πλέον την έκτη και μακροβιότερη ζωή μου. Η Θεσσαλονίκη, η γενέθλιος πόλη είναι σαν μια σαρκοφάγος της εφηβείας μου. Από τότε που έφυγα, 18 χρόνων, δεν υπήρξε καμία αφορμή ή ευκαιρία για να επιστρέψω.

Όταν ωρίμασα και καταλάβαινα το χρέος απέναντι στους γονείς έγινα τακτικός επισκέπτης και είχα και την χαρά να κάνω μερικές εκθέσεις. Η εγκατάστασή μου στην Ελλάδα, στην Αθήνα δεν ήταν επιστροφή, δεν έγινε σε τέτοιο πνεύμα. Ήταν μια συγκυρία, και αρκετές φορές όλα αυτά τα χρόνια υπήρξε η διάθεση και έγιναν ενέργειες για εκ νέου αναχώρηση εις την αλλοδαπή. Δεν ευοδώθηκαν. Πρόσφατα και πάλι λόγω οικογενειακής καταστάσεως ο ορίζοντας έχει πάρει άλλες διαστάσεις. Έχω όμως την τάση και την «σοφία» να σκαλώνω εδώ κι εκεί. Στην Αθήνα λοιπόν έχω πλέον την φωλιά μου, λειτουργώ μια χαρά, έχω συνεργασίες και μπορώ σε τακτά διαστήματα να έχω παρουσία και εκτός Ελλάδος.

— Στα έργα σας συνυπάρχει αρμονικά τόσο το έντονο μαύρο περίγραμμα όσο και τα έντονα χρώματα, ταοποία βέβαια χρησιμοποιούνται κυρίως στο background. Ποιους σκοπούς εξυπηρετεί αυτό στην τέχνησας;

Στους καμβάδες μου το περίγραμμα που αναφέρετε δεν είναι μαύρο, χρησιμοποιώ την σέπια. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου σκιτσάρω. Μικρός με πενάκι και σινική μελάνη, αργότερα με πινέλα και σινική και ακόμα αργότερα με πινέλα και σέπια, με καλάμια ασιατικά από μπαμπού ή αυτά που κάνω πλέον ο ίδιος. Τα χρώματα έχουν ένα επικουρικό ρόλο και εντάχθηκαν στα έργα μου ντροπαλά. Το χρυσό, το λαδί, το αμυγδαλί και το κεραμιδί. Μου βοηθάει ιδιαίτερα το μπλε-γκρι. Ό,τι κάνω στηρίζεται στη γραμμή του σχεδίου, το χρώμα θέλω να το συμπληρώνει καθορίζοντας την διάθεση και την ψυχική κατάσταση την οποία θέλω να εκφράσω.

— Ποια είναι τα αγαπημένα σας υλικά, που σας εκφράζουν περισσότερο καλλιτεχνικά; Και τι ρόλο παίζει το χρώμα και το φως στο έργο σας;

Όπως σας εξήγησα και παραπάνω η σινική μελάνη είναι το μέσο με το οποίο ξεκίνησα, συνέχισα μ' αυτό και συνεχίζει να είναι η μεγάλη μου χαρά. Κυρίως όταν το χρησιμοποιώ πάνω σε χειροποίητα ιαπωνικά χαρτιά και ασιατικά χαρτιά εν γένει. Το χρώμα, είναι επικουρικό σ' αυτό που κάνω. Όταν δε, λέω ότι δεν βλέπω χρώματα, διαχέεται πάντα η απορία πώς γίνεται ένας ζωγράφος να λέει κάτι τέτοιο.

Έτσι είναι όμως, γραμμές και σχήματα βλέπω ή μάλλον μ' αυτά δίνω έκφραση σε κάθε τι το οποίο με συγκινεί ή επιδιώκω απλώς να αποδώσω. Όσο για το φως φυσικά και θα το λάβω υπόψη όταν κάνω ένα πορτραίτο ή όταν ασχοληθώ με έναν πίνακα ο οποίος το επιβάλει στοιχειωδώς, απλώς θα ήθελα να πω ότι η ζωγραφική μου δεν χαρακτηρίζεται από προβληματισμούς πάνω στο φως.

— Μιλήστε μας για τη σχέση σας με τον Κλαρκ Λόρενς και τον Χριστόφορο Μπόικο, που προλογίζουν την έκθεση. Και φυσικά για τον επιμελητή της έκθεσης Γιώργο Τζάνερη.

Με τους Χριστόφορο Μπόϊκο, Κλαρκ Λόρενς και Γιώργο Τζάνερη γνωρίζομαι και συνεργάζομαι εδώ και 39, 31 και 15 χρόνια αντιστοίχως. Αυτό πιστοποιεί ότι είμαι πιστός στις συνεργασίες μου, τις φροντίζω και θέλω να είμαι σοβαρός. Θεωρώ, και είναι, δημιουργική η συναναστροφή μαζί τους.

Ο Χριστόφορος Μπόϊκος φερ' ειπείν διείδε κάτι στα έργα μου, στα πρωτόλεια αναφέρομαι, έκανε παρατηρήσεις και θυμάμαι πάντα, όταν στην αρχή της γνωριμίας μας αναφερόμενος σε κάποιες ατέλειες των σχεδίων μου, μου είπε: «Εσένα η έκφραση σε σώζει». Αυτό το κράτησα.

Είδαμε μαζί εκθέσεις, κάναμε συζητήσεις, παρακολούθησα διαλέξεις του, έμαθα να βλέπω κάποια πράμματα στην ζωγραφική τα οποία μου διαφεύγανε και υπήρξε συλλέκτης και γκαλερίστας μου στο Παρίσι για πάνω από τριάντα χρόνια. Επίσης εξέδωσε το λεύκωμα «A Journey to Paxos» με υδατογραφίες τις οποίες φιλοτέχνησα εγώ.

Με τον Κλαρκ Λόρενς γνωριστήκαμε στην Θεσσαλονίκη χάρη στην αφίσσα μιάς εκθέσεώς μου η οποία τον έσυρε μέχρι την Γκαλερί. Αργότερα δημιούργησε τον σύνδεσμο Reading Retreat in Rural Italy και από την αρχή αυτής της δραστηριότητάς του συνεργαζόμαστε και τώρα συζητάμε για την έκδοση ενός ζωολογίου (Bestiario). Εχει επίσης εκδώσει ένα κατάλογο με τη δουλειά μου ο οποίος καλύπτει την δεκαετία του 90. Έχουμε και μ' αυτόν μία παράλληλη πορεία, καθαρόαιμος συλλέκτης και έχουμε κάνει μαζί τέσσερεις εκθέσεις.

Τέλος, με τον Γιώργο Τζάνερη με τον οποίο συνεργάζομαι από το 2011 και εγκαινιάσαμε χθες την πέμπτη έκθεσή μας έχουμε μία ανάλογη καρποφόρα πορεία, συζητάμε και προετοιμάζουμε τις εκθέσεις μαζί. Αυτό το οποίο εκτιμώ είναι η διάθεσή του να αναδείξει, εκθέτωντας κάθε ολοκληρωμένη μου δουλειά, και δεν «βολεύεται» με την πρώτη επιτυχία. Έτσι μετά την πρώτη μας και πολύ πετυχημένη έκθεση «Μικρά Αθηναϊκά», το 2011, δεν δίστασε να δείξουμε τα τραγιά και τώρα τις ελαιογραφίες.

Από την απόρριψη στην Καλών Τεχνών στη δική του καλλιτεχνική διαδρομή

— Οι δάσκαλοί σας; Στην πορεία σας στην τέχνη, υπήρχαν άνθρωποι, καλλιτέχνες και δάσκαλοι, που σας επηρέασαν και έδρασαν καθοριστικά στην πορεία σας;

Τυγχάνει να είμαι αυτοδίδακτος, οπότε δεν είχα αυτή την κλασική μαθητεία δίπλα σε έναν καθηγητή στο εργαστήριο κάποιας Σχολής Καλών Τεχνών. Δεν φταίω όμως εγώ γι αυτό, με κόψανε στην ΑΣΚΤ το 1975 και αμέσως μετά πήγα να ξαναγεννηθώ στην Λουντ της Σουηδίας όπου σπούδασα Φιλοσοφία και Ιστορία της Τέχνης και ξεκίνησα να δουλεύω επαγγελματικά ως σκιτσογράφος. Πολλά πράμματα με επηρρέασαν, όχι όμως απαραίτητα με τον τρόπο που φαντάζεται κανεις όταν αναφέρεται σε «επιρροές».

Το διάβασμα, οι επισκέψεις στα Μουσεία των λουτροπόλεων της Τέχνης που προανέφερα, τα ταξίδια, τα ταξίδια όχι ο τουρισμός, όλα αυτά φυσικά δίνουν ερεθίσματα και διαμορφώνουν το γούστο και την αισθητική σου. Τα βιβλία με τις εικονογραφήσεις του Γουίλιαμ Μπλέικ και αυτά του Όμπρεϊ Μπίρντσλι υπήρξαν για μένα πηγή εμπνεύσεως. Οι εικονογραφήσεις επίσης σε παλαιά βιβλία. Τα απολαυστικά σκίτσα του Ντέϊβιντ Λεβίν, ο Τζόττο, ο Χανς Μέμλινγκ, οι ιταλοί και οι Φλαμανδοί πριμιτιβιστές, η γερμανική αναγέννηση, οι υδρορροές των γοτθικών ναών, ο Ρομαντισμός, ο γερμανικός εξπρεσσιονισμός, αλλά και ο Ρόμπερτ Μάδεργουελ, η ιαπωνική ζωγραφική και η χαρακτική τους.

Τα αναφέρω αυτά για να δείξω κάποιες από τις αναρίθμητες πηγές εμπνεύσεως. Μπορώ επίσης να αναφέρω τα βιβλία «Για το Πνευματικό στην Τέχνη» του Καντίνσκυ και το «Art and Visual perception» του Ρούντολφ Άρνχάϊμ. Θεωρώ ότι και τα δύο θα πρέπει να τα διαβάζουν όλοι όσοι ασχολούνται με την Τέχνη και κυρίως όσοι φιλοδοξούν να ασχοληθούν με τα εικαστικά. Ξέχασα τον μνημειώδη Έρβιν Πανόφσκι.

Να αναφέρω πάλι την εμβληματική έκθεση των Χρήστου Ιωακειμίδη και Νόρμαν Ρόζενταλ «Zeitgeist» στο Gropius Bau (πρώην Martin-Gropius-Bau) το 1982 του Βερολίνου. Εδώ τα πράγματα είναι απτά. Η εμπειρία αυτής της εκθέσεως με σκούντηξε από το σκίτσο στη ζωγραφική. Όχι ότι άρχισα κι εγώ να ζωγραφίζω σε τεράστιους καμβάδες 4x3 μέτρων με έντονα χρώματα, σαν τους Νέους Άγριους (Die neuen Wilden). Όχι, αυτή η έκθεση με εντυπωσίασε σε υπερθετικό βαθμό και υπήρξε απλώς απελευθερωτική. Διέλυσε αμφιβολίες και κατέστειλε αναστολές.

Και πάντα μνημονεύω τον Καρλ Έρικ Γιόχανσον, Σουηδό συλλέκτη και έμπορο της Τέχνης, ο οποίος πρώτος με έκανε να νοιώθω επαγγελματίας καλλιτέχνης. Εγώ στα σπάργανα όσον αφορά την καλλιτεχνική μου υπόσταση, κι αυτός να εγγυάται ότι θα αγοράζει λίγο-πολύ ένα έργο τον μήνα. Με καλούσε να γευματίσω με την γυναίκα του και να συζητήσουμε για την Τέχνη, συναντιόμασταν σε κάποιο καφέ για ανάλογες συζητήσεις και μου έδωσε τη χαρά να τυπώσει τον πρώτο κατάλογο με έργα μου.

— Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας σε Ελλάδα και εξωτερικό;

Προγραμματίζεται μία έκθεση στο Επιγραφικό Μουσείο και η οποία θα συνοδεύεται από έναν κατάλογο και μία νέα σειρά υδατογραφιών για τους Παξούς για το Καλοκαίρι του 2027. Και περιμένω να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες για την έκδοση της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής για την Αρχαία Αγορά, η οποία θα περιλαμβάνει τα 160 σχέδια τα οποία έχω κάνει για το χώρο αυτό.

*Wabi Sabi, Ιαπωνική έννοια για την αποδοχή του ατελούς, της παροδικότητας και του ταπεινού.

INFO
Genesis Gallery, έως 31 Οκτωβρίου

→ Ο Πάβλος Χαμπίδης και η στιγμή που ξαναείδε το REX